Το σχέδιο της Κομισιόν για τους μίνι αρθρωτούς αντιδραστήρες – Καταλυτικός ο ρόλος τους για την ενεργειακή ασφάλεια στην Ευρώπη

Πυρηνική ενέργεια μέσω της επόμενης γενιάς αρθρωτών μίνι αντιδραστήρων. Η ενεργειακή συνταγή της ΕΕ  για το μέλλον δεν μπορεί να γίνει χωρίς αυτούς, δήλωσε ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν.

«Η Επιτροπή αναγνωρίζει το ρόλο της πυρηνικής ενέργειας στη συμβολή στην ενεργειακή ασφάλεια και την απαλλαγή από τις εκπομπές  άνθρακα», είπε, απαντώντας σε  κοινοβουλευτική ερώτηση . Ωστόσο, σημειώνει ότι η χρήση αυτής της πηγής και της τεχνολογίας «εναπόκειται σε κάθε κράτος μέλος». Επομένως, οι κυβερνήσεις πρέπει να αξιολογήσουν εάν θα καταφύγουν ή όχι στην παραγωγή ενέργειας με αυτόν τον τρόπο.

Ο ευρωπαίος επίτροπος εστιάζει παράλληλα, στην αιολική και ηλιακή ενέργεια, τη γεωθερμία και τη βιομάζα. « Το 2040, αναμένεται ότι πάνω από το 90 τοις εκατό της κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην ΕΕ θα βασίζεται σε απανθρακωμένες πηγές, κυρίως ανανεώσιμες, συμπληρωμένες από οικονομικά αποδοτικές καθαρές πηγές», συνεχίζει ο Γιόργκενσεν. 

Ως εκ τούτου, η ΕΕ έχει χαράξει την πορεία της, κυρίως επειδή από αυτήν εξαρτάται η αυτονομία της Ευρώπης στο σύνολό της. «Η επίτευξη ουδετερότητας άνθρακα έως το 2050 θα μπορούσε να μειώσει την εξάρτηση από τις εισαγωγές ενέργειας από 61 τοις εκατό το 2019 σε κάτω από 30 τοις εκατό έως το 2040 , με αξιοσημείωτη πρόοδο να έχει σημειωθεί στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», τόνισε.

Η πυρηνική ενέργεια 

Σε αυτή τη στρατηγική που στοχεύει στη βιώσιμη ενεργειακή αυτονομία, η πυρηνική ενέργεια επόμενης γενιάς διαδραματίζει έναν ρόλο που οι Βρυξέλλες θεωρούν θεμελιώδη και λειτουργικό για την επίτευξη του στόχου. « Η έναρξη της Ευρωπαϊκής Βιομηχανικής Συμμαχίας για Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες στοχεύει επίσης να ενισχύσει την τεχνολογική ηγεσία της ΕΕ σε αυτήν την αναδυόμενη πυρηνική τεχνολογία, η οποία θα υποστηρίξει την ενεργειακή αυτονομία της ΕΕ». 

Ωστόσο, ο Γιόργκενσεν θέλει να διαβεβαιώσει ότι όσο τα κράτη μέλη είναι ελεύθερα να επιλέξουν, δεν είναι απολύτως ελεύθερα να ενεργούν όπως θέλουν . Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, καταλήγει ο Επίτροπος, «διασφαλίζει ότι τα κράτη μέλη που χρησιμοποιούν πυρηνική ενέργεια συμμορφώνονται με τη Συνθήκη Ευρατόμ  και τη συνεπαγόμενη νομοθεσία της». Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται η εφαρμογή και η συμμόρφωση με τα «υψηλότερα πρότυπα και η συνεχής βελτίωση της πυρηνικής ασφάλειας, της υπεύθυνης και ασφαλούς διαχείρισης αποβλήτων, της ακτινοπροστασίας και των πυρηνικών διασφαλίσεων».

Το σχέδιο των Βρυξελλών

Υπενθυμίζεται ότι τον περασμένος Φεβρουάριο οι Βρυξέλλες δημοσίευσαν πρόσκληση υποβολής αιτήσεων συμμετοχής στη μελλοντική Ευρωπαϊκή Βιομηχανική Συμμαχία για Μικρούς Αρθρωτούς Αντιδραστήρες , η οποία θα είναι λειτουργική τους επόμενους μήνες.

 Η πρόσκληση θα παραμείνει ανοιχτή μέχρι τις 12 Απριλίου, αλλά η Επιτροπή λέει ότι θα υπάρξουν και άλλες κλήσεις. Ο σκοπός της Industry Alliance είναι να φέρει κοντά κυβερνήσεις, φορείς της βιομηχανίας και ενδιαφερόμενους φορείς που επιδιώκουν να επιταχύνουν την ανάπτυξη του κλάδου , επισημαίνοντας το αυξανόμενο ενδιαφέρον πολλών κρατών μελών για τις πυρηνικές τεχνολογίες.

SMR made in Europe

Η ιδέα είναι να φτάσει το 2030 με τον πρώτο αρθρωτό αντιδραστήρα ευρωπαϊκής κατασκευής. Οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες είναι μικρότεροι τόσο σε ισχύ όσο και σε φυσικό μέγεθος από τους συμβατικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής κλίμακας γιγαβάτ, που κυμαίνονται από 10 έως 300 MegaWatts . Βασίζονται σε υπάρχουσες τεχνολογίες και έχουν σχεδιαστεί για να κατασκευάζονται εργοστασιακά σε τυπική αρθρωτή μορφή και το κύριο πλεονέκτημά τους είναι ότι μπορούν να συναρμολογηθούν στο εργοστάσιο και στη συνέχεια να αποσταλούν και να εγκατασταθούν επιτόπου, ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές με περιορισμένη χωρητικότητα δικτύου ή σε περιοχές όπου η χρήση μεγάλων συμβατικών πυρηνικών σταθμών δεν είναι δυνατή.

Πυρηνικές τεχνολογίες

Στις Βρυξέλλες συζητείται εδώ και μήνες για μια Βιομηχανική Συμμαχία της ΕΕ για μικρούς πυρηνικούς αντιδραστήρες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σημειώνει το αυξανόμενο ενδιαφέρον πολλών κρατών μελών για τις πυρηνικές τεχνολογίες και τον πιθανό ρόλο τους στην επίτευξη στόχων κλιματικής ουδετερότητας μέχρι τα μέσα του αιώνα και έχει υποσχεθεί την έναρξη μιας πραγματικής συμμαχίας με βιομηχανικά μέρη για την πλήρη εκμετάλλευση των δυνατοτήτων των μικρών πυρηνικών αντιδραστήρων. Σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία της Eurostat, οι πυρηνικοί σταθμοί παρήγαγαν περίπου το 21,8% της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας που παρήχθη στην ΕΕ το 2022 και υπήρχαν 13 χώρες με λειτουργικούς αντιδραστήρες (Βέλγιο, Βουλγαρία, Τσεχία, Γερμανία, Ισπανία, Γαλλία, Ουγγαρία, Ολλανδία, Ρουμανία, Σλοβενία, Σλοβακία, Φινλανδία και Σουηδία).

Σημαντική ανάπτυξη

Η αγορά των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (SMR) είναι έτοιμη για ουσιαστική ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια, με αναμενόμενο σύνθετο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης (CAGR) 9,1% από το 2024 έως το 2031, ξεπερνώντας τα 9,5 δισεκατομμύρια δολάρια έως το 2031. 

Η ανάπτυξη της αγοράς SMR τροφοδοτείται από διάφορους παράγοντες, συμπεριλαμβανομένης της αυξανόμενης ανάγκης για παραγωγή ενέργειας χωρίς άνθρακα, των βελτιωμένων χαρακτηριστικών ασφαλείας των SMR σε σύγκριση με τους συμβατικούς πυρηνικούς αντιδραστήρες και της προόδου στην τεχνολογία των αντιδραστήρων. Αυτοί οι αντιδραστήρες θεωρούνται ως μια λύση για την αντιμετώπιση των παγκόσμιων ενεργειακών απαιτήσεων, ενώ μετριάζουν τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις των ορυκτών καυσίμων.

Παρά τις σημαντικές εσωτερικές αντιδράσεις, οι οποίες έχουν εκφραστεί κυρίως μέσω της γαλλογερμανικής αντιπαράθεσης, η Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) ξεκινά μια σημαντική στροφή προς την πυρηνική ενέργεια με σαφή πολιτική δέσμευση και συγκεκριμένες πρωτοβουλίες. 

Αυτή η στρατηγική στροφή συμβαίνει εν μέσω αυξανόμενων οικονομικών, γεωπολιτικών και ενεργειακών προκλήσεων μετάβασης.

Μετά από μια δεκαετία που κυριαρχείται από επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η Ευρώπη αναγνωρίζει τώρα την ανάγκη διαφοροποίησης των πηγών ενέργειας που έχουν είναι αποδεσμευμένες από άνθρακα. Σύμφωνα με τον Attila Steiner, Υφυπουργό Ενέργειας και Κλίματος της Ουγγαρίας, η πυρηνική ενέργεια είναι «αναπόφευκτη» για τη διασφάλιση της ενεργειακής ανεξαρτησίας και την επίτευξη στόχων για το κλίμα. Η Ουγγαρία, που άσκησε το δεύτερο μισό του 2024, διαδραμάτισε ενεργό ρόλο στην ευθυγράμμιση των 27 κρατών μελών γύρω από μια ενιαία προσέγγιση.

Ένα νέο μοντέλο για SMR

Υπενθυμίζεται ότι περίπου έναν χρόνο πριν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε τη δημιουργία της Συμμαχίας SMR (Small Modular Reactors). Αυτή η κοινοπραξία συγκεντρώνει επιχειρήσεις, χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, ερευνητικά κέντρα και ΜΚΟ για να επιταχύνει την ανάπτυξη αυτών των τεχνολογιών. Ο στόχος είναι να εγκατασταθούν οι πρώτοι αρθρωτοί αντιδραστήρες στην Ευρώπη μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 2030, ικανοποιώντας τις απαιτήσεις τόσο για ταχύτητα όσο και για βιομηχανική τυποποίηση.

Ο Massimo Garribba, Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής Ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τόνισε ότι η Ευρώπη πρέπει να «πιάσει» την Ασία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες έχουν επενδύσει πολλά στην πυρηνική ενέργεια τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Χρηματοδότηση και Ανταγωνιστικότητα

Η ΕΕ διερευνά επίσης καινοτόμους μηχανισμούς χρηματοδότησης. Μεταξύ αυτών, ένα «ταμείο ανταγωνιστικότητας» που προτείνεται από την Πρόεδρο της Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν θα μπορούσε να περιλαμβάνει άμεση υποστήριξη για πυρηνικά έργα. Οι συζητήσεις γύρω από αυτό το ταμείο έχουν προγραμματιστεί για τον προϋπολογισμό 2028–2034, με τα αρχικά έργα να προτείνονται ενδεχομένως έως το 2025.

Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων (ΕΤΕπ) βρίσκεται επίσης υπό εξέταση. Ιστορικά επικεντρωμένη στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η ΕΤΕπ εξετάζει τώρα επενδύσεις σε SMR, προσφέροντας νέα ώθηση στον ευρωπαϊκό πυρηνικό τομέα.