Προτεραιότητες χορήγησης όρων σύνδεσης έργων Α.Π.Ε.: Νομική ανάλυση των πρόσφατων διατάξεων του ν. 5095/2024

Οι διατάξεις του άρθρου 30 του ν. 5095/2024 υπό τον τίτλο «Μέτρα μείωσης του ενεργειακού κόστους για την προώθηση του πρωτογενούς και δευτερογενούς τομέα» εισήγαγαν νέες ρυθμίσεις στις προτεραιότητες των έργων Α.Π.Ε., επιφέροντας σημαντικές αλλαγές στη διαμόρφωση και διάθεση του ηλεκτρικού χώρου.

Ειδικότερα, τα έργα που θα λάβουν κατά προτεραιότητα Οριστική Προσφορά Σύνδεσης, έναντι των άλλων πλήρων αιτημάτων που έχουν υποβληθεί στον ΑΔΜΗΕ, εντάσσονται σχηματικά στις ακόλουθες δύο κατηγορίες: 

Α. Κάτοχοι συνδέσεων αγροτικού ρεύματος

Κάτοχοι σταθμών Α.Π.Ε. που έχουν υποβάλει στον ΑΔΜΗΕ, πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου, πλήρες αίτημα για χορήγηση ΟΠΣ και οι οποίοι εντός 3 μηνών από την έναρξη ισχύος της εκδοθησόμενης Υπουργικής Απόφασης του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας (βλ. κατωτέρω) θα υποβάλλουν διμερή σύμβαση (PPA) ή συμφωνία για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας με χρηματοοικονομική διευθέτηση (financial settlement) ή με φυσική παράδοση (physical delivery) με προμηθευτή που επιθυμεί να εκπροσωπήσει κατόχους συνδέσεων αγροτικού ρεύματος, μαζί με τις εκ του νόμου προβλεπόμενες υπεύθυνες δηλώσεις. Το μέγεθος του χαρτοφυλακίου (συνολική εγκατεστημένη ισχύς έργων Α.Π.Ε.) θα καθορισθεί με την προαναφερθείσα απόφαση, η οποία εκδίδεται εντός 20 ημερών από την έναρξη ισχύος του νόμου, ήτοι από την 15.03.2024, και οι εν λόγω παραγωγοί Α.Π.Ε. θα λάβουν κατ΄ απόλυτη προτεραιότητα έναντι άλλων υποβληθέντων αιτημάτων για χορήγηση ΟΠΣ για ισχύ έργων Α.Π.Ε. αντιστοιχούσα στο 30% της ετήσιας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας των κατόχων συνδέσεων αγροτικού ρεύματος που προτίθενται να εκπροσωπούν οι εν λόγω προμηθευτές. Οι προμηθευτές που αναλαμβάνουν την εκπροσώπηση των κατόχων συνδέσεων αγροτικού ρεύματος αναλαμβάνουν την υποχρέωση άμεσης εξόφλησης των ληξιπρόθεσμων οφειλών των πελατών αυτών προς άλλους προμηθευτές, που αφορούν καταναλώσεις μέχρι και την 31^η Δεκεμβρίου 2023. Στην περίπτωση αυτή υποκαθίσταται στα δικαιώματα του προηγούμενου προμηθευτή για την ανάκτηση των καταβληθεισών ληξιπρόθεσμων οφειλών των κατόχων συνδέσεων αγροτικού ρεύματος που εκπροσωπούν, οι τελευταίοι μάλιστα δύναται να υπαχθούν σε ρύθμιση των εν λόγω οφειλών με μηδενικό επιτόκιο.

Β. Ενεργοβόροι βιομηχανικοί καταναλωτές

Κάτοχοι σταθμών Α.Π.Ε. που έχουν υποβάλει στον ΑΔΜΗΕ, πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου, πλήρες αίτημα για χορήγηση ΟΠΣ και έχουν συνάψει PPA με χρηματοοικονομική διευθέτηση ή με φυσική παράδοση για την πώληση ηλεκτρικής ενέργειας με προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας, ο οποίος ακολούθως συνάπτει PPA για την πώληση της παραγόμενης ενέργειας με ενεργοβόρο βιομηχανικό καταναλωτή, υπαγόμενο σε τομείς ή υποτομείς του Παραρτήματος Ι του Προσωρινού Πλαισίου Κρίσης και Μετάβασης (TCTF - https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/ip_23_1563). Το ύψος της συνολικής ισχύος των εντασσόμενων στην ανωτέρω κατηγορία «fast-track» χορήγησης Οριστικών Προσφορών Σύνδεσης έργων Α.Π.Ε. θα καθορισθεί με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας εντός 60 ημερών από την έναρξη ισχύος του νόμου. 

Περαιτέρω, σύμφωνα με τις οικείες διατάξεις, οι μονάδες Α.Π.Ε. που θα εξυπηρετούν την διμερή σύμβαση πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας σε ενεργοβόρο βιομηχανικό καταναλωτή, προκειμένου να λάβουν απόλυτη προτεραιότητα στη χορήγηση Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης θα πρέπει να ανήκουν στην Ομάδα Β των σειρών προτεραιότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 της Υπουργικής Απόφασης ΥΠΕΝ/ΓΔΕ/84014/7123/2022 - ΦΕΚ 4333/Β/12.08.2022 και να έχουν ήδη υποβάλει πλήρες αίτημα για χορήγηση Οριστικής Προσφοράς Σύνδεσης ή να εμπίπτουν στο μέγιστο όριο ισχύος προσφορών σύνδεσης που αναφέρεται στην άνω ΥΑ για την εν λόγω Ομάδα. 

Παράλληλα, σε περιπτώσεις που δεν έχει ήδη συναφθεί PPA μεταξύ παραγωγού και προμηθευτή, ο παραγωγός θα πρέπει να έχει υποβάλλει στον ΑΔΜΗΕ υπεύθυνη δήλωση με την οποία θα δεσμεύεται για τη σύναψη PPA, συμφωνία που περιλαμβάνει τους βασικούς όρους της εν λόγω διμερούς συμβάσεως με τον προμηθευτή και σχετική δήλωση του προμηθευτή περί δέσμευσής του να συνάψει το PPA με τον συγκεκριμένο παραγωγό. Για τα άνω έργα δεν εφαρμόζονται οι περιορισμοί ισχύος των παρ. 3 και 4 του άρθρου 10 του ν. 4951/2022.

Με τη σχετική ΥΑ που θα εκδοθεί εντός 60 ημερών θα καθορίζεται η σειρά προτεραιότητας εξέτασης των αιτημάτων για χορήγηση ΟΠΣ των αντίστοιχων έργων, βάσει των ακόλουθων εκ του νόμου προβλεπόμενων κριτηρίων: 

1. Tα έργα Α.Π.Ε., για τα οποία έχει συναφθεί PPA με ενεργοβόρο βιομηχανικό καταναλωτή και άρχισε να εκτελείται πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου, θα αξιολογηθούν κατά χρονική προτεραιότητα από την παλαιότερη προς την νεότερη ημερομηνία έναρξης εκτέλεσης των συμβάσεων αυτών, εφόσον ανέφεραν ρητά από τη σύναψή τους τα αντίστοιχα έργα Α.Π.Ε. της Ομάδας προτεραιότητας Β’ που εμπεριέχονται στα αντίστοιχα PPA που έχουν συναφθεί με τον προμηθευτή ή, αντιστοίχως, στις σχετικές υπεύθυνες δηλώσεις. 
2. Κατόπιν, ταξινομούνται και αξιολογούνται όσα PPA έχουν συναφθεί και άρχισαν να εκτελούνται πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου, τα οποία δεν ανέφεραν από τη σύναψή τους ρητά τα αντίστοιχα έργα Α.Π.Ε. της Ομάδας Β, καθώς και όσα έχουν συναφθεί και δεν εκτελούνται ή θα συναφθούν και θα αρχίσουν να εκτελούνται μετά την έναρξη ισχύος του νόμου, κατά χρονική προτεραιότητα από την παλαιότερη προς τη νεότερη με βάση την ημερομηνία υποβολής τους προς τη Διεύθυνση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εναλλακτικών Καυσίμων.

Παράλληλα, αντίστοιχη δυνατότητα «fast-track» χορήγησης ΟΠΣ προβλέπεται και για έργα Α.Π.Ε. που έχουν υποβάλει πλήρη αιτήματα για την υπαγωγή τους σε Υποομάδα της Ομάδας Α’ της ΥΑ ΥΠΕΝ/ΓΔΕ/84014/7123/2022, τα οποία δεν έχουν λάβει ΟΠΣ και τα οποία θα υποβάλλουν στον ΑΔΜΗΕ τα εκ του νόμου προβλεπόμενα έγγραφα και στοιχεία (στοιχεία των περ. α’ και β’ της υποπαρ. Α του άρθρου 30) εντός 35 ημερών από την έναρξη ισχύος αυτού και σε κάθε περίπτωση προ της υποβολής του PPA (μεταξύ του παραγωγού και του ενεργοβόρου βιομηχανικού καταναλωτή) και των σχετικών υπεύθυνων δηλώσεων στην Διεύθυνση Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και Εναλλακτικών Καυσίμων του ΥΠΕΝ.

Με ΥΑ του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας δύναται να προσδιορίζεται ελάχιστη αποδεκτή χρονική διάρκεια των διμερών συμβάσεων με καταναλωτές της ενεργοβόρου βιομηχανίας. Σε περίπτωση που τα εν λόγω PPA έχουν διάρκεια μικρότερη της ελάχιστης αποδεκτής διάρκειας ή τα εντασσόμενα έργα Α.Π.Ε., στα οποία τα PPA αφορούν, τεθούν σε λειτουργία μετά την 31^η Δεκεμβρίου 2026 και δη όσα PPA δεν ανέφεραν ρητά τα αντίστοιχα έργα Α.Π.Ε. της Ομάδας Β' ή όσες συμβάσεις δεν εκτελούνται ή θα συναφθούν και θα αρχίσουν να εκτελούνται μετά την έναρξη ισχύος του άνω νόμου, μετά τη δηλωθείσα ημερομηνία έναρξης εκτέλεσης των συμβάσεων αυτών με ενέργεια που προέρχεται από τα συγκεκριμένα έργα Α.Π.Ε. (ημερομηνία ηλέκτρισης έργων), απεντάσσονται από της ευνοϊκές προβλέψεις περί περιορισμών έγχυσης. Συνεπώς, η διάρκεια των επίμαχων PPA ανάγεται σε ζήτημα μείζονος σημασίας καθώς, σε περίπτωση έκδοσης της εν λόγω ΥΑ, μπορεί να τεθούν εμπόδια στην υπαγωγή ορισμένων σταθμών στις ευνοϊκές ρυθμίσεις. 

Υπό το φως των ανωτέρω, αξίζει να επισημανθεί μετ επιτάσεως ότι oι ρυθμίσεις που κατά καιρούς θεσπίζει ο εθνικός νομοθέτης για το μείον ζήτημα της πρόσβασης στο διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο και συνακόλουθα η προνομιακή πρόσβαση σε αυτόν δύναται να εγείρουν ζητήματα συμμόρφωσης με υπερνομοθετικής ισχύος διατάξεις του ενωσιακού δικαίου κρατικών ενισχύσεων (άρθρα 107-109 ΣΛΕΕ). Κατ αυτή την έννοια δεν είναι νομικώς ορθό να υπολάβει κανείς ότι ο νομοθέτης μπορεί να αποφασίζει σχετικά κατά το δοκούν, αντιθέτως τα θεσπιζόμενα κριτήρια πρέπει σε κάθε περίπτωση να είναι αντικειμενικά και μη εμπεριέχοντα στοιχεία αρνητικής διάκρισης για επιμέρους κατηγορίες ηλεκτροπαραγωγών.  

Σύμφωνα με πρόσφατη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, λ.χ. νομοθετικά μέτρα που θεσπίζονται και συνίστανται σε εγγυημένη πρόσβαση στα συστήματα μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας από τον διαχειριστή συστήματος και σε υποχρέωση των παραγωγών να παρέχουν βοηθητικές υπηρεσίες στον διαχειριστή συστήματος για ορισμένη ποσότητα MW εξασφαλίζοντάς τους δικαίωμα παροχής της ηλεκτρικής ενέργειας σε προκαθορισμένες τιμές, δύναται υπό προϋποθέσεις να χαρακτηριστούν ως «κρατική ενίσχυση» κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ. Σε κάθε περίπτωση, οι κανονιστικές ρυθμίσεις για το μείζον θέμα της πρόσβασης στον ηλεκτρικό χώρο πρέπει να είναι διαφανείς και να θέτουν πλαίσιο επενδυτικής ασφάλειας. Η συνεχής αλλαγή -και εδώ- των όρων του "παιχνιδιού" είναι εξόχως δυσλειτουργική και δεν συγκροτεί συνθήκες ασφάλειας δικαίου, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για τον τομέα των ενεργειακών επενδύσεων 

Επιμέλεια: Δικηγορική Εταιρεία «Μεταξάς & Συνεργάτες» (www.metaxaslaw.gr)