Ανεπαρκή τα δίκτυα μεταφοράς της Ευρώπης, θέτουν σε κίνδυνο την ενεργειακή μετάβαση – Τι δείχνει έρευνα της Ember και ποιος θα πληρώσει το… «μάρμαρο»

Το τελευταίο διάστημα τα δίκτυα έχουν ανέβει σημαντικά στην πολιτική ατζέντα, κυρίως στην Ευρώπη.

Καθώς η ανάπτυξη της καθαρής τεχνολογίας επιταχύνεται, αναδεικνύεται όλο και περισσότερο η ανεπαρκής χωρητικότητα του δικτύου, που οδηγεί σε καθυστερήσεις σύνδεσης, περικοπές και αυξημένο κόστος για τους καταναλωτές.

Αν και η συνολική πρόκληση είναι ξεκάθαρη, οι βαθύτερες αιτίες δεν είναι πάντα εμφανείς, ιδιαίτερα για τα εθνικά δίκτυα μεταφοράς όπου υπάρχουν ελάχιστες προσβάσιμες πληροφορίες.

Τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη αναλύει το think tank Ember, βασίζοντας την έρευνά της σε 35 εθνικά σχέδια ανάπτυξης δικτύου από Ευρωπαίους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (ΔΣΜ) ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με σχέδια δικτύου από 35 χώρες, σχεδιάζονται πάνω από 25.000 χιλιόμετρα νέων γραμμών έως το 2026. Αυτές θα αύξαναν το συνολικό μήκος των εθνικών δικτύων μεταφοράς κατά 5,3% στα 523.000 χιλιόμετρα.

Εκτός πραγματικότητας

Και η ανάλυση δείχνει ότι οι προγραμματισμένες εξελίξεις δικτύων σε ορισμένες χώρες δεν συμβαδίζουν με την πραγματικότητα της ενεργειακής μετάβασης.

Αυτό ενέχει τον κίνδυνο οι επενδύσεις στο δίκτυο να είναι ανεπαρκείς για την επίτευξη των φιλοδοξιών του 2030 για την ενεργειακή ασφάλεια και το κλίμα.

Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι αυτό πρέπει να αντιμετωπιστεί επειγόντως, ιδίως καθώς οι εξελίξεις του δικτύου χαρακτηρίζονται από πολύ μεγαλύτερα χρονοδιαγράμματα από τις καθαρές τεχνολογίες. Επιπλέον, η αποτυχία να αντιμετωπιστούν έγκαιρα ζητήματα χωρητικότητας του δικτύου θα είναι δαπανηρή και ήδη αποτελεί σημαντικό κόστος για πολλές χώρες.

Το 2023, η Ισπανία δαπάνησε περισσότερα για τη διαχείριση του ήδη συμφορημένου δικτύου μεταφοράς της παρά για επενδύσεις στην ανάπτυξή του.

Θετικά βήματα

Η Ember υπογραμμίζει ότι έχουν γίνει ορισμένα θετικά βήματα για την αντιμετώπιση των προκλήσεων του δικτύου. Τα σχέδια των ΔΣΜ αποκαλύπτουν μια τάση αυξανόμενης επέκτασης του δικτύου κατά την επόμενη δεκαετία, παράλληλα με τις ανακαινίσεις και αναβαθμίσεις.

Οι ΔΣΜ δίνουν επίσης προτεραιότητα σε μη ενσύρματες λύσεις για την επείγουσα άμβλυνση της συμφόρησης. Αρκετοί ΔΣΜ έχουν φιλόδοξα σχέδια επέκτασης, που αποδεικνύουν τη σκοπιμότητα της ταχείας ανάπτυξης του δικτύου εάν υπάρχει πολιτική προτεραιότητα. Ωστόσο, θα χρειαστεί περισσότερη τολμηρή δράση στα δίκτυα σε ολόκληρη την Ευρώπη τα επόμενα χρόνια, για να ξεκλειδωθούν τα οφέλη της ταχείας μετάβασης από τα ορυκτά καύσιμα.

11 από τα 26 σχέδια δικτύου βασίζονται σε χαμηλότερη ανάπτυξη από αιολική και ηλιακή ενέργεια από τους εθνικούς στόχους

Η έλλειψη ευθυγράμμισης μεταξύ των σχεδίων δικτύου και των εθνικών στόχων είναι εμφανής σε πολλές χώρες, με τον κίνδυνο ανεπαρκούς προετοιμασίας για την ενοποίηση της αιολικής και της ηλιακής ενέργειας. Η ηλιακή ενέργεια τείνει να επηρεάζεται περισσότερο, καθώς η ισχύς της υποεκτιμάται συνολικά κατά 60 GW στις 11 χώρες και η αιολική ενέργεια κατά 27 GW. Αυτό φαίνεται να είναι κατά κύριο λόγο συνέπεια της καθυστέρησης της διαδικασίας σχεδιασμού του δικτύου σε σχέση με τις ενημερώσεις της ενεργειακής πολιτικής.

205 GW ηλιακής ενέργειας θα μπορούσαν να χτυπήσουν σε αδιέξοδο μέχρι το 2030

19 από τα 23 εθνικά σχέδια δικτύου που εξετάστηκαν υποβαθμίζουν την ανάπτυξη ηλιακής ενέργειας που αναμένεται σύμφωνα με το σενάριο business-as-usual της SolarPower Europe, κατά συνολικά 205 GW έως το 2030. Η αιολική ενέργεια υποτιμάται σε δέκα από τα 31 σχέδια που αναλύθηκαν, συνολικά κατά 17 GW . Αυτές οι αποκλίσεις υποδηλώνουν ότι η συμφόρηση του δικτύου μπορεί να επιδεινωθεί βραχυπρόθεσμα, καθώς τα δίκτυα δεν είναι καλά εξοπλισμένα για τη διαχείριση του ταχέως αναπτυσσόμενου στόλου από ανανεώσιμες πηγές.

Σημαντικές επενδύσες

Η REPowerEU υποτιμά τις ετήσιες επενδύσεις στο δίκτυο κατά τουλάχιστον 5 δισεκατομμύρια ευρώ

Οι δαπάνες για τα δίκτυα σήμερα στα κράτη μέλη της ΕΕ φθάνουν περίπου τα 63 δισεκατομμύρια ευρώ, με μέσο όρο 28 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως που προορίζονται για δίκτυα μεταφοράς και 35 δισεκατομμύρια ευρώ να επενδύονται σε δίκτυα διανομής το 2022.

Οι δαπάνες αυτές υπερβαίνουν την εκτίμηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ετήσιες επενδύσεις στο δίκτυο ύψους 58,4 δισ. ευρώ έως το 2030. Επιπλέον, είναι πιθανό ότι οι επενδύσεις σε εθνικά συστήματα μεταφοράς θα πρέπει να αυξηθούν για να καταστούν «κατάλληλα για χρήση» σε εκείνες τις χώρες όπου τα σχέδια δικτύου υστερούν σε σχέση με την υπάρχουσα ενεργειακή πολιτική.

Τα πιο φιλόδοξα σχέδια και η Ελλάδα

Τα πιο φιλόδοξα σχέδια δικτύου βρίσκονται στη Φινλανδία, την Ολλανδία, τη Δανία και την Κροατία, όπου τα σχέδια των διαχειριστών συστημάτων μεταφοράς για το 2030 υπερβαίνουν τους εθνικούς στόχους εγκατάστασης ηλιακής ενέργειας κατά περισσότερο από 50%. Όσον αφορά το σχέδιο του ΔΣΜ έναντι του εθνικού στόχου αιολικής ενέργειας, η Κροατία κατατάσσεται μεταξύ των χωρών που «υστερούν ελαφρώς», με το σχέδιό της να υπερβαίνει τον στόχο κατά 10% έως 50%.

Η Κροατία κατατάσσεται ως «εξαιρετικά φιλόδοξη» όταν πρόκειται για σχέδια δικτύου έναντι ηλιακών στόχων

Η Σλοβενία και η Κύπρος περιγράφονται ως «ουδέτερες», με τα σχέδια δικτύου τους να είναι 10% περισσότερο ή 10% λιγότερο από τους εθνικούς τους στόχους τόσο για ηλιακή όσο και για αιολική ενέργεια. Η Ρουμανία και η Ελλάδα «υστερούν ελαφρώς», ενώ η Βουλγαρία «υστερεί σημαντικά» καθώς το σχέδιό της είναι πάνω από 50% κάτω από τον εθνικό στόχο για το 2030.

Ο ρόλος του υδρογόνου

Οι συντάκτες της έκθεσης πρόσθεσαν ότι είναι απαραίτητο να ενσωματωθεί το υδρογόνο στον προγραμματισμό του δικτύου, υποστηρίζοντας ότι η παραγωγή και η κατανάλωση υδρογόνου θα έχουν σημαντικές επιπτώσεις στα δίκτυα ηλεκτρικής ενέργειας. Αν και πολλοί ΔΣΜ το ενσωματώνουν σταδιακά στα σχέδια του δικτύου τους, ορισμένοι από αυτούς λαμβάνουν υπόψη μόνο τη μία πλευρά της εξίσωσης του υδρογόνου – είτε κατανάλωση είτε παραγωγή, σύμφωνα με τον Ember.

«Ποιος θα πληρώσει»

Μέσα στο πλαίσιο αυτό η Γερμανία εστιάζει στον…λογαριασμό.

Ο Γερμανός υφυπουργός Οικονομικών και Κλιματικής Δράσης Φιλίπ Νίμερμαν αναφέρθηκε στο θέμα αυτό τονίζοντας την αναγκαιότητα οικοδόμησης του μελλοντικού ενεργειακού δικτύου που χρειάζεται η Ευρώπη για να φέρει περισσότερες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.

«Αν θέλουμε να έχουμε ολόκληρη την Ευρώπη ως μια πράσινη δύναμη, την οποία όλοι θέλουμε να δούμε, χρειαζόμαστε συντονισμένη δράση», δήλωσε χαρακτηριστικά κατά την έναρξη του συνεδρίου WindEurope στην ισπανική πόλη του Μπιλμπάο.

Όταν πρόκειται για δίκτυα, «δεν υπάρχει μετάβαση χωρίς μετάδοση», είπε. Και η μετάδοση γίνεται καλύτερα με «συντονισμένο τρόπο».

«Υπάρχουν πολλά πράγματα που πρέπει να κάνει κανείς για να διευκολύνει τη συνεργασία», τόνισε, προσθέτοντας ότι παράλληλα, πρέπει «να μιλήσουμε για επιμερισμό του κόστους», είπε. «Αυτό είναι πραγματικά σημαντικό».

Όταν πρόκειται για συζητήσεις σχετικά με τον τρόπο κατασκευής διασυνδέσεων μεταξύ των εθνικών δικτύων και των αιολικών και ηλιακών πάρκων που συνδέονται με αυτά, αυτό εγείρει ένα ερώτημα: «Ποιος θα πληρώσει;»

 «Χρειαζόμαστε σαφέστερους κανόνες για αυτό», υποστήριξε καθώς και σαφέστερους κανόνες για τον τρόπο υπολογισμού των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας.

«Αυτό μπορεί να γίνει μόνο εάν η ΕΕ και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή «μας βοηθήσουν λίγο», τόνισε.

Απαιτείται επίσης συντονισμός για την κατασκευή μελλοντικών πράσινων δικτύων υδρογόνου, είπε, «διαφορετικά δεν μπορούμε να τροφοδοτήσουμε αυτά τα δίκτυα αποτελεσματικά».

(φωτ άρθρου: pixabay)