Ανάπτυξη του Ταμείου Εκσυγχρονισμού της ΕΕ, μέσω της 4ης φάσης του EU ETS

Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού της ΕΕ ιδρύθηκε για να στηρίξει τις ευρωπαϊκές χώρες στη μετάβαση προς την καθαρή ενέργεια. Στόχος του είναι η παροχή οικονομικής στήριξης σε κράτη μέλη της ΕΕ, με κατά κεφαλήν ΑΕΠ κάτω από το 60% του μέσου όρου της ΕΕ. Συγκεκριμένα, το ταμείο ωφελεί τη Βουλγαρία, την Κροατία, την Τσεχία, την Εσθονία, την Ουγγαρία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Σλοβακία. Η Πορτογαλία, η Ελλάδα και η Σλοβενία θα προστεθούν στα δικαιούχα κράτη μέλη, από το 2024 και μετά.

Η εφαρμογή της 4ης φάσης του ΣΕΔΕ της ΕΕ (EU ETS) έφερε σε επαφή αρχικά διαφορετικούς μηχανισμούς και δημιούργησε μερικές ανησυχίες μεταξύ των επιλέξιμων κρατών μελών:

• Η «διάταξη περί αλληλεγγύης», άρθρο 10 παράγραφος 2 στοιχείο β) της οδηγίας για το ΣΕΔΕ της ΕΕ, ορίζει ότι το 10% των συνολικών δημοπρατούμενων δικαιωμάτων κατανέμεται σε ορισμένες χώρες με χαμηλό ΑΕΠ, αυξάνοντας έτσι τις δημοπρατούμενες ποσότητες δικαιωμάτων. Σύμφωνα με το βασικό μας σενάριο, ο όγκος αυτός αντιπροσωπεύει θεωρητικά 75 εκατομμύρια EUA το 2023 - θεωρητικά, επειδή η Σλοβακία, η Τσεχία και η Ρουμανία αποφάσισαν αντ' αυτού, να μεταφέρουν μέρος των ποσοτήτων τους στο Ταμείο Εκσυγχρονισμού. Κατά τη διάρκεια της 4^ης φάσης του EU ETS, οι «ποσότητες αλληλεγγύης» αναμένεται να ανέλθουν σε περίπου 560 εκατ. δικαιώματα. Η μεταφορά δικαιωμάτων στο Ταμείο Εκσυγχρονισμού των τριών αυτών χωρών, αποτελεί περίπου το 21% αυτών, δηλαδή περίπου 120 εκατ. δικαιώματα.
• Το άρθρο 10γ της οδηγίας της ΕΕ για το ΣΕΔΕ εισήγαγε επίσης έναν μηχανισμό παρέκκλισης, που επιτρέπει στα δικαιούχα κράτη μέλη, να κατανέμουν δωρεάν δικαιώματα σε εγκαταστάσεις για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτή η παρέκκλιση από τους γενικούς κανόνες της μη δωρεάν κατανομής για τις εγκαταστάσεις κοινής ωφέλειας, αποσκοπεί στη στήριξη επενδύσεων για τη διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος, την αναδιάρθρωση και την αναβάθμιση των υποδομών, την υιοθέτηση καθαρών τεχνολογιών και τον εκσυγχρονισμό των τομέων παραγωγής και μεταφοράς ενέργειας. Βλέπουμε ότι η παρέκκλιση θα φθάσει περίπου τα 8 εκατομμύρια EUA το 2023.

Το «μερίδιο αλληλεγγύης» (solidarity share) και το Ταμείο Εκσυγχρονισμού αποτελούν δύο διακριτά μέρη του όγκου των πλειστηριασμών, ενώ ο μηχανισμός παρέκκλισης είναι χαρακτηριστικό της δωρεάν κατανομής, αλλά προέρχεται από το 57% του "μεριδίου πλειστηριασμού", αντί του 43% του μεριδίου δωρεάν κατανομής. Ενώ τα κράτη μέλη είχαν ήδη τη δυνατότητα να μεταφέρουν τους όγκους του «μεριδίου αλληλεγγύης» και των παρεκκλίσεων στο Ταμείο Εκσυγχρονισμού, η πρόσφατη μεταρρύθμιση του ΣΕΔΕ που έγινε νωρίτερα φέτος επιβάλλει την εν λόγω μετατόπιση από το ταμείο παρεκκλίσεων έως το 2025. Ενώ οι «όγκοι αλληλεγγύης» θα συνεχίσουν να υφίστανται, η παρέκκλιση καταργείται σταδιακά έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024.

‘Ως ώρας, περίπου τα μισά από τα επιλέξιμα κράτη μέλη αποφάσισαν να μεταφέρουν τους όγκους "παρέκκλισης" στο Ταμείο, ενώ μερικές κυβερνήσεις επέλεξαν να τους βγάλουν απλώς σε πλειστηριασμό, γεγονός που έκανε την παρέκκλιση σπάνιο είδος.  Σε αριθμούς, μόνο 78 εκατ. EUAs αναμενόταν να διανεμηθούν μέσω του άρθρου 10c ( «παρέκκλιση»), στο πλαίσιο της 4^ης  φάσης του ΣΕΔΕ. Μέχρι το τέλος του 2024, αναμένουμε ότι τα κράτη μέλη θα έχουν ήδη μοιράσει περίπου 31 εκατ. δικαιώματα. Τα υπόλοιπα 47 εκατ. θα μεταφερθούν έτσι στο Ταμείο Εκσυγχρονισμού Συνολικά, αυτό δείχνει μια μετατόπιση από τον ένα χρηματοδοτικό πόρο στον άλλο, για έσοδα που ωφελούν τα κράτη μέλη μέσω εγχώριων επενδύσεων σε υποδομές.

Επί της ουσίας, αυτό σημαίνει ότι ο αρχικός όγκος των 280 εκατ. αυξάνεται, με σωρευτικά 122 εκατ. EUAs , που μεταφέρονται από τη «διάταξη αλληλεγγύης» και συνολικά 245 εκατ. EUAs που προέρχονται από το «κονδύλι παρέκκλισης» (συμπεριλαμβανομένων των αρχικών εθελοντικών μεταβιβάσεων και των υποχρεωτικών μεταβιβάσεων μετά το 2024).

Graph 9: Modernization Fund overview, Source: Vertis Environmental Finance

Ως αποτέλεσμα, το Ταμείο Εκσυγχρονισμού προβλέπεται να γίνει όλο και πιο σημαντικό, με περίπου 690 εκατομμύρια δικαιώματα συνολικά κατά τη διάρκεια της  4^ης φάσης του EU ETS. Ακόμα και αν λάβουμε υπόψη μια συντηρητική μέση τιμή, €90 / EUA, βλέπουμε ένα συνολικό ποσό €62 δις που προορίζεται για τον εκσυγχρονισμό του ενεργειακού συστήματος στην ΝΑ Ευρώπη. Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος του αντίκτυπου του Ταμείου, προτείνουμε να το θέσουμε σε προοπτική με τα 20 δισ. ευρώ που διατίθενται για το σχέδιο REPowerEU. Αυτό αναδεικνύει τους σημαντικούς χρηματοδοτικούς πόρους που προορίζονται για την ενεργειακή μετάβαση της ΝΑ Ευρώπης.

- Χρήστος Χριστοδουλόπουλος, Vertis