Extreme makeover στην αγορά ενέργειας της Ουκρανίας – Ο νέος νόμος, οι ξένες επενδύσεις και το πράσινο στοίχημα

Οι προσπάθειες της Ουκρανίας για περιορισμό της εξάρτησής της από τις εισαγωγές του ρωσικού φυσικού αερίου, ξεκίνησαν αρκετά πριν από την εισβολής της Μόσχας, αλλά έκτοτε κορυφώθηκαν. Αυτό σε συνδυασμό με την βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης και την ενσωμάτωση στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας έχουν οδηγήσει τη χώρα σε έναν σημαντικό ενεργειακό μετασχηματισμό.

Και σε αντίθεση με τη Μόσχα, η οποία εξακολουθεί να παίζει το χαρτί των ορυκτών καυσίμων, το Κίεβο στρέφεται προς μια φιλόδοξη πράσινη ατζέντα.

Αν και αυτή η διαδικασία εμποδίζεται σημαντικά από τον πόλεμο, αλλά και από εσωτερικές αγκυλώσεις, παρουσιάζει επίσης μια σειρά ευκαιριών για τη χώρα ώστε να ενισχύσει την ενεργειακή της ασφάλεια και να προωθήσει την οικονομική ανάπτυξη.

Ρωσική απεξάρτηση

Ένας από τους βασικούς μοχλούς αλλαγής στην ενεργειακή αγορά της Ουκρανίας ήταν η συνεχιζόμενη σύγκρουση με τη Ρωσία, η οποία έχει αποκαλύψει τα τρωτά σημεία της μεγάλης εξάρτησης της χώρας από τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου.

Αυτό οδήγησε την Ουκρανία να λάβει μέτρα για τη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας της, κυρίως αυξάνοντας τις εισαγωγές  από ευρωπαϊκές χώρες και επενδύοντας στην εγχώρια παραγωγή.

Πλέον οι εισαγωγές ρωσικού φυσικού έχουν μειωθεί σημαντικά και αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 10% της συνολικής κατανάλωσης της Ουκρανίας, από πάνω από 60% το 2014.

Ενσωμάτωση με την Ευρώπη

Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας που διαμορφώνει τον μετασχηματισμό της ενεργειακής αγοράς της Ουκρανίας είναι η δέσμευση της χώρας να ενσωματωθεί στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας. Η διαδικασία αυτή διευκολύνθηκε με την υπογραφή της Συμφωνίας Σύνδεσης με την Ευρωπαϊκή Ένωση το 2014. Ως αποτέλεσμα, η Ουκρανία εργάζεται για την εφαρμογή μιας σειράς μεταρρυθμίσεων με στόχο την ευθυγράμμιση του ενεργειακού τομέα της με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, όπως ο διαχωρισμός της κρατικής εταιρείας φυσικού αερίου Naftogaz και η εισαγωγή ανταγωνιστικών μηχανισμών αγοράς.

Τα εμπόδια

Ένα από τα κύρια εμπόδια αυτής της μετάβασης ήταν η ανάγκη να αντιμετωπιστεί το θέμα των ενεργειακών επιδοτήσεων, οι οποίες χρησιμοποιήθηκαν ιστορικά για να διατηρηθούν τεχνητά χαμηλές οι εγχώριες τιμές ενέργειας. Αυτό οδήγησε σε εκτεταμένη αναποτελεσματικότητα στον ενεργειακό τομέα, καθώς και σε έλλειψη επενδύσεων σε ενεργειακές υποδομές και στην ανάπτυξη ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.

 Ο κανονισμός REMIT

Πρόσφατα το Κίεβο υιοθέτησε έναν νόμο που επιχειρεί να ρυθμίσει τις στρεβλώσεις στην χονδρική αγορά ενέργειας.

Αυτή η νομοθεσία ενσωματώνει τον κανονισμό-πλαίσιο της Ενεργειακής Κοινότητας (ΕΕ) για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια της ενεργειακής αγοράς χονδρικής (κανονισμός REMIT) στο νομικό πλαίσιο της Ουκρανίας. Ως αποτέλεσμα, ενισχύει την εναρμόνιση των ενεργειακών αγορών της Ουκρανίας με τα πρότυπα της ΕΕ, σχολίασε η Ενεργειακή Κοινότητα, η οποία χαιρέτησε «θερμά» τον νέο νόμο.

«Η έγκριση του νόμου REMIT σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα στην πορεία της Ουκρανίας προς την περαιτέρω ενοποίηση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου με τους γείτονες της ΕΕ. Θα προωθήσει την εμπιστοσύνη στη διαφανή λειτουργία της ουκρανικής αγοράς ενέργειας και θα δημιουργήσει τους απαραίτητους ίσους όρους ανταγωνισμού μεταξύ των συμμετεχόντων στην αγορά της Ουκρανίας και της ΕΕ, ιδίως εν όψει της σύζευξης της αγοράς στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας», δήλωσε ο Artur Lorkowski, Διευθυντής της Γραμματείας της Ενεργειακής Κοινότητας.

Εφαρμογή του Remit

Tο 2020, η Γραμματεία έχει παράσχει τεχνική και νομική βοήθεια στην Ουκρανία για την εφαρμογή του κανονισμού REMIT, συμπεριλαμβανομένων εξειδικευμένων εργαστηρίων, σεμιναρίων μεταφοράς ρυθμιστικών γνώσεων και ενδελεχούς νομοθετικής αναθεώρησης. Ο οργανισμός παραμένει «δεσμευμένος» στην υποστήριξη των Ουκρανών ενδιαφερόμενων μερών στην πρακτική εφαρμογή του νόμου REMIT και των σχετικών κανονισμών.

Σύμφωνα με τον νόμο REMIT, η Εθνική Ρυθμιστική Επιτροπή Ενέργειας και Υπηρεσιών κοινής ωφελείας (NEURC) της Ουκρανίας θα λάβει αποφάσεις στο πλαίσιο των αρμοδιοτήτων της σχετικά με κυρώσεις για καταχρήσεις στις αγορές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, σε συνεννόηση με τη Γραμματεία της Ενεργειακής Κοινότητας για τα πρώτα δύο χρόνια.

Ευκαιρίες στις ΑΠΕ

Ένας από τους πιο πολλά υποσχόμενους τομείς ανάπτυξης είναι ο τομέας των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ο οποίος αναπτύσσεται ραγδαία τα τελευταία χρόνια χάρη σε ένα υποστηρικτικό ρυθμιστικό περιβάλλον και σε ελκυστικά τιμολόγια τροφοδοσίας. Η Ουκρανία έχει σημαντικές δυνατότητες για την επέκταση της ενέργειας από αιολική, ηλιακή και βιομάζα, και οι επενδύσεις σε αυτούς τους τομείς θα μπορούσαν να συμβάλουν στη μείωση της εξάρτησης της χώρας από τα ορυκτά καύσιμα και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στην πράσινη οικονομία.

Μάλιστα στις πρόσφατες διατάξεις του νόμου  "για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας"  επιτρέπεται η συμπερίληψη/εξαίρεση ορισμένων εγκαταστάσεων παραγωγής ΑΠΕ που πωλούν ηλεκτρική ενέργεια σε τροφοδοτικό τιμολόγιο ή τιμή δημοπρασίας από την ομάδα εξισορρόπησης του Εγγυημένου Αγοραστή.

Ο νόμος για το REMIT παρατείνει έως τις 31 Δεκεμβρίου 2024 την ισχύ των τεχνικών όρων για τη σύνδεση με το δίκτυο εγκαταστάσεων ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (εκτός από την ηλιακή ενέργεια.

Παράγοντες της αγοράς εκτιμούν ότι με τον νέο κανονισμό η χώρα  διασφαλίζει: την εκπλήρωση των υποχρεώσεων για προσέγγιση της ουκρανικής νομοθεσίας στον τομέα της ενέργειας με την ευρωπαϊκή, αυξάνει το επίπεδο ολοκλήρωσης των αγορών ενέργειας της Ουκρανίας και της ΕΕ και εμβαθύνει την εμπιστοσύνη των ξένων επενδυτών στις αγορές ενέργειας της Ουκρανίας.

Το πράσινο σχέδιο

Παράλληλα, η Ουκρανία εγκαινιάζει ένα σχέδιο πράσινης ανάκαμψης που στοχεύει στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές της Ευρώπης μαζί με τη δική της οικονομία.

Μια σειρά από διαφορετικά projects εντάσσονται στα σχέδια πράσινης ανάκαμψης της Ουκρανίας, κι ένα εξ αυτών είναι ο πράσινος χάλυβας. Ο χάλυβας είναι ένα ουσιαστικό συστατικό σε ηλιακές συστοιχίες, αιολικά πάρκα, ηλεκτρικά οχήματα και άλλα νέα συστήματα που τροφοδοτούν την αστραφτερή πράσινη οικονομία του μέλλοντος. Ωστόσο, η ίδια η χαλυβουργία είναι μια βιομηχανία έντασης άνθρακα που απορροφά ενέργεια και λειτουργεί ως τροχοπέδη στον ρυθμό της απαλλαγής από τον άνθρακα.

Το θετικό είναι ότι οι χαλυβουργίες έχουν αρχίσει να υιοθετούν σημαντικές νέες διαδικασίες μείωσης των εκπομπών. Ένα καλό παράδειγμα είναι η τεχνολογία ηλεκτρικού τόξου που αντικαθιστά τις συμβατικές υψικαμίνου, επιτρέποντας στους παραγωγούς να επωφεληθούν από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, από τις οποίες η Ουκρανία διαθέτει άφθονες .

Το πράσινο υδρογόνο

Η επιταχυνόμενη αγορά πράσινου υδρογόνου παρέχει μια άλλη πράσινη οδό για τη χαλυβουργία.

Ουκρανοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι το πράσινο υδρογόνο θα διαδραματίσει βασικό ρόλο στα σχέδια πράσινης ανάκαμψης του έθνους , με αρχική εστίαση στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες βιομηχανίες σιδήρου και χάλυβα.

Μια πράσινη ανάκαμψη για ολόκληρο τον πλανήτη

Ο ανεξάρτητος ουκρανικός οργανισμός Razom We Stand έχει επίσης σταθμίσει τον μεταπολεμικό ενεργειακό σχεδιασμό, με το βλέμμα στην απαλλαγή από τις ανθρακούχες εκπομπές της παγκόσμιας οικονομίας.

«Η υπόσχεση της αντίστασης της Ουκρανίας στον τρόμο που τροφοδοτείται από ορυκτά καύσιμα πρέπει να πραγματοποιηθεί από ολόκληρο τον κόσμο. Η ανοικοδόμηση της Ουκρανίας θα πρέπει να είναι η αρχή ενός παγκόσμιου κινήματος για καθαρή, ανανεώσιμη και ασφαλή ενέργεια », αναφέρει η Razom στον ιστότοπό της.

Μάλιστα η Razom We Stand πραγματοποίησε συνέδριο στις 20 Ιουνίου στο Λονδίνο με τίτλο «Στρατηγική ανάπτυξη της ανανεώσιμης ενέργειας στην Ουκρανία: Επένδυση στην ενεργειακή ασφάλεια», σε συνεργασία με το  Εμπορικό Επιμελητήριο του Λονδίνου και φορείς της βιομηχανίας. Η εκδήλωση έγινε στο πλαίσιο της Διάσκεψης για την Ανάκαμψη της Ουκρανίας, που διοργανώθηκε από κοινού από το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ουκρανία.

«Ο πρωταρχικός στόχος αυτής της εκδήλωσης είναι διπλός: να τονιστεί ο κεντρικός ρόλος της μετάβασης στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και η προώθηση της ενεργειακής απόδοσης στη βιώσιμη πράσινη οικονομική ανάκαμψη της Ουκρανίας , ενώ ταυτόχρονα ενισχύεται η ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης», εξήγησε η Razom We Stand.

Παράλληλα δημοσίευσε μια έκθεση για τους ανανεώσιμους πόρους ενέργειας της Ουκρανίας.

«Η Ουκρανία διαθέτει το αξιοσημείωτο δυναμικό να παράγει το 30% του βιομεθανίου της Ευρώπης και απολαμβάνει εξαιρετικά ευνοϊκές συνθήκες για την ανάπτυξη της ηλιακής και αιολικής ενέργειας», τόνισε ο Oleh Savytskyi, Διευθυντής Εκστρατείας στο Razom We Stand.