Περί “ισορροπημένου μείγματος” αιολικών - φωτοβολταϊκών

Επειδή είναι αλήθεια ότι μια εικόνα ισοδυναμεί με χίλιες λέξεις, ξεκινώ με ένα διάγραμμα που θα μας επιτρέψει να βγάλουμε κάποια χρήσιμα συμπεράσματα.

Τι δείχνει αυτό το διάγραμμα; Μέχρι και το 2022, την παραγωγή ενέργειας που προήλθε από αιολικούς και φωτοβολταϊκούς σταθμούς. Για τα επόμενα έτη ως το 2050, τις προβλέψεις του νέου Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), το οποίο σε μια πρώιμη μορφή του παρουσιάστηκε από το ΥΠΕΝ τον Ιανουάριο του 2023. Τι βλέπουμε ακριβώς; Ότι, ακόμη και το 2050, η παραγωγή από φωτοβολταϊκά προβλέπεται να παραμείνει στο 60% της αντίστοιχης των αιολικών (χερσαίων και υπεράκτιων).

Ποια ήταν η αντίδραση σε αυτόν τον σχεδιασμό; Ότι το νέο ΕΣΕΚ “μπατάρει” προς την πλευρά των φωτοβολταϊκών και υπάρχει ανάγκη η ενεργειακή μετάβαση να γίνει με “ισορροπημένο μείγμα αιολικών-φωτοβολταϊκών”, διότι αυτό θα οδηγήσει σε μικρότερες περικοπές και επιπλέον δεν θα απαιτηθεί να γίνουν περισσότερες επενδύσεις σε αποθήκευση. Παραβλέπω το γεγονός ότι η ανησυχία περί “ισορροπημένου μείγματος” δεν υπήρχε όταν τα αιολικά ήταν ο απόλυτος κυρίαρχος στο χώρο των ΑΠΕ και εμφανίζεται τώρα που τα φωτοβολταϊκά σηκώνουν κεφάλι (και όχι μόνο στη χώρα μας αλλά και διεθνώς).

Ακόμη και στη νεφοσκεπή Ολλανδία, ο Σύνδεσμος Διαχειριστών Δικτύων της χώρας προβλέπει εγκατάσταση 100-180 GW φωτοβολταϊκών ως το 2050. Το ίδιο κάνουν και όλα τα σενάρια για το μέλλον, όλων σχεδόν των οργανισμών σε παγκόσμια κλίμακα. Υπάρχουν μερικοί καλοί λόγοι γι’ αυτό. Πρώτον, τα φωτοβολταϊκά είναι πλέον η φθηνότερη τεχνολογία ηλεκτροπαραγωγής, γι’ αυτό και κέρδισαν τις καρδιές των επενδυτών απανταχού της Γης. Δεύτερον, η ανάπτυξη και η εγκατάστασή τους μπορεί να γίνει γρηγορότερα από άλλες τεχνολογίες και αυτό μετρά στη μάχη για την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης όπου ο μεγάλος αντίπαλος είναι ο χρόνος. Τρίτον, τα φωτοβολταϊκά είναι μακράν η δημοκρατικότερη τεχνολογία ηλεκτροπαραγωγής και όλοι συμφωνούν πως στην πορεία προς την ενεργειακή μετάβαση κανείς δεν πρέπει να μείνει πίσω. Για του λόγου το αληθές (και παρόλο που στην Ελλάδα κυριάρχησαν μέχρι πρότινος τα φωτοβολταϊκά πάρκα έναντι των μικρότερων συστημάτων επί στεγών), υπάρχουν σήμερα εγκατεστημένοι πάνω από 60.000 φωτοβολταϊκοί σταθμοί όλων των μεγεθών, έναντι λίγων μόνο εκατοντάδων αιολικών που αφορούν ακόμη λιγότερες εταιρίες.

Τότε, προς τι οι διαμαρτυρίες, θα αναρωτηθεί κανείς. Ma για την πρόσβαση στον πολύτιμο ηλεκτρικό χώρο που βέβαια δεν είναι απεριόριστος. Μέχρι τώρα, τα αιολικά μονοπωλούσαν τα δίκτυα υψηλής τάσης, κάτι που αλλάζει με την ανάπτυξη φωτοβολταϊκών μεγάλης κλίμακας. Τα φωτοβολταϊκά προχωρούν γρηγορότερα στην αδειοδοτική διαδικασία και φτάνουν πρώτα στην πόρτα του ΑΔΜΗΕ. Να θυμίσω εδώ ότι, όσες φορές ξεκίνησε η συζήτηση για απλοποίηση της αδειοδότησης, ο Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών υπήρξε απελπιστικά μόνος στο αίτημα για ριζική απλοποίηση με κατάργηση των αδειών παραγωγής, εγκατάστασης και λειτουργίας, αντιπροτείνοντας ένα απλούστερο και ταχύτερο σύστημα αδειοδότησης που ξεκινούσε από τη διασφάλιση ηλεκτρικού χώρου. Σήμερα, που υφιστάμεθα τις συνέπειες μιας ελλιπούς μεταρρύθμισης, ορισμένοι επικαλούνται τη γραφειοκρατία για τις καθυστερήσεις που δεν θίγει εξίσου όλες τις τεχνολογίες.

Ένα επιχείρημα που ακούγεται, είναι ότι ένα ισορροπημένο μείγμα αιολικών-φωτοβολταϊκών θα οδηγήσει σε μικρότερες περικοπές. Όταν τον Ιανουάριο του 2023 έγινε η διαβούλευση για θέματα περικοπών ΑΠΕ, ο Σύνδεσμος Εταιριών Φωτοβολταϊκών υπήρξε και πάλι ο μόνος φορέας που δεν διαφώνησε με την εφαρμογή μόνιμου περιορισμού της μέγιστης ισχύος παραγωγής των νέων φωτοβολταϊκών σε σχέση με την εγκατεστημένη ισχύ των μονάδων. Αυτές οι οριζόντιες περικοπές της μέγιστης ισχύος (που συνεπάγονται μικρές μόνο περικοπές ενέργειας) απελευθερώνουν επιπλέον ηλεκτρικό χώρο, ο οποίος θα μπορούσε να διατεθεί σε νέα έργα ΑΠΕ. Τα φωτοβολταϊκά πήραν και πάλι το μερίδιο ευθύνης που τους αναλογεί.

Με ένα ισορροπημένο μείγμα αιολικών-φωτοβολταϊκών δεν θα απαιτηθεί να γίνουν περισσότερες επενδύσεις σε αποθήκευση, θα πει κάποιος. Μα τα συστήματα αποθήκευσης εξυπηρετούν εξ ορισμού τη βέλτιστη αξιοποίηση των υποδομών του Συστήματος και του Δικτύου και θέλουμε τις σχετικές επενδύσεις, ιδίως μάλιστα αν αυτές χρηματοδοτούνται από τους ίδιους τους επενδυτές και δεν απαιτούν κρατικές ενισχύσεις. Και ναι, για το ξεκίνημα θα υπάρξουν κρατικές ενισχύσεις για να εγκατασταθούν τα πρώτα συστήματα αποθήκευσης, όμως κάτι τέτοιο δεν είναι απαραίτητο για τον χρονικό ορίζοντα του 2030, πόσο μάλλον για τις επόμενες δεκαετίες. Ένα ενεργειακό μείγμα με ΑΠΕ και αποθήκευση θα κοστίσει συνολικά λιγότερο από το σημερινό μείγμα όπου τα ρυπογόνα και ακριβά πια ορυκτά καύσιμα παίζουν σημαίνοντα ρόλο.

Σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Σύνδεσμο Αποθήκευσης Ενέργειας (EAES), σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα χρειαστούν περί τα 200 GW συστημάτων αποθήκευσης (μπαταριών και αντλησιοταμίευσης) ως το 2030. Ακολουθώντας την ίδια μεθοδολογία και με βάση την προβλεπόμενη από το νέο ΕΣΕΚ συνεισφορά αιολικών και φωτοβολταϊκών στο ενεργειακό μείγμα, προκύπτει ότι οι ανάγκες αποθήκευσης για την Ελλάδα το 2030 ανέρχονται σε 5,5-8,2 GW. Λιγότερη αποθήκευση αν το ενεργειακό μείγμα κυριαρχείται από αιολικά, περισσότερη αν κυριαρχείται από φωτοβολταϊκά. Με μία σημαντική διαφορά. Ένα σύστημα με πολλά αιολικά, χρειάζεται περισσότερα συστήματα αποθήκευσης μεγάλης χωρητικότητας (λόγω του ότι τυχόν άπνοια μπορεί να κρατήσει για μεγάλα χρονικά διαστήματα), δηλαδή για να το πούμε απλά, χρειάζεται περισσότερο αντλησιοταμιευτήρες παρά μπαταρίες. Το αντίθετο συμβαίνει με τα φωτοβολταϊκά, όπου οι σημερινές μπαταρίες στην αγορά καλύπτουν μεγάλο ποσοστό των αναγκών. Η σχετική μελέτη του EAES έδειξε ότι για συμβολή αιολικών-φωτοβολταϊκών έως 60% στην παραγωγή ενέργειας, η αποθήκευση σε επίπεδο ωρών είναι υπεραρκετή, ενώ για μεγαλύτερη συμβολή απαιτείται αποθήκευση μεγαλύτερης διάρκειας. Τι λέει το νέο ΕΣΕΚ επ’ αυτού; Για το 2030 προβλέπει 5,6 GW μπαταριών και 2,5 GW αντλησιοταμίευσης. Σύνολο δηλαδή 8,1 GW, όσο και η πρόβλεψη που κάναμε παραπάνω.

Το μέλλον χρειάζεται όλες τις ΑΠΕ. Τον καθένα με τις δυνάμεις και τις δυνατότητές του. Οι εμφύλιες διαμάχες (έστω και αν γίνονται ευγενικά και καλυμμένα) δεν βοηθούν. Και κυρίως μας αποπροσανατολίζουν από το πραγματικό πρόβλημα που είναι το πώς θα απαλλαγούμε από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα το συντομότερο δυνατόν. Δείτε, για παράδειγμα, τις πρόσφατες προβλέψεις του ΔΕΣΦΑ (Μάρτιος 2023) για τη συμβολή του ορυκτού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή το 2030. Υπολογίζουν (καλύτερα εύχονται) να είναι 24,1 TWh, διπλάσια δηλαδή απ’ ότι προβλέπει το νέο ΕΣΕΚ! Με τέτοιες βλέψεις και προβλέψεις, φυσικά δεν επιτυγχάνεται ο στόχος του ΕΣΕΚ να καλύπτουμε το 80% των αναγκών μας σε ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ ως το 2030. Την ώρα που οι φορείς των ορυκτών καυσίμων απεργάζονται σενάρια ασύμβατα με την ενεργειακή μετάβαση (στην οποία στα λόγια συμφωνούμε όλοι), εμείς περί άλλα τυρβάζουμε. Γιατί;

- του Στέλιου Ψωμά, Συμβούλου σε θέματα ενέργειας και περιβάλλοντος