Τα πέντε κλειδιά της μεταρρύθμισης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ

Μετά από σχεδόν 1,5 χρόνο διαπραγματεύσεων, τα νομοθετικά όργανα της ΕΕ κατέληξαν τελικά σε συμφωνία σχετικά με το μέλλον του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ) ως μέρος μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων "Fit for 55". Η δέσμη αυτή αποσκοπεί στην επίτευξη του στόχου της ΕΕ για μείωση των εκπομπών κατά 55% έως το 2030, σε σύγκριση με τα επίπεδα του 1990. Η συμφωνία θεωρείται οριστική, αν και πρέπει ακόμη να εγκριθεί επίσημα.

Ενδιάμεσος στόχος της συμφωνίας είναι ο στόχος μείωσης των εκπομπών κατά 62% έως το 2030 (από τα επίπεδα του 2005). Αυτός ο στόχος συγκρίνεται με περίπου 57% μείωση σε σχέση με τα επίπεδα του 1990 και συνεπώς ξεπερνά τον αρχικό στόχο παρά την ενεργειακή κρίση στην Ευρώπη. 

Περιορισμένη προσφορά

Για την επίτευξη αυτού του στόχου, οι αρχές θα περιορίσουν την προσφορά δικαιωμάτων εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα με διάφορους τρόπους. Ο πρώτος είναι η περικοπή 90 εκατομμυρίων δικαιωμάτων το 2024 και 27 εκατομμυρίων δικαιωμάτων το 2026. Ο δεύτερος είναι η αύξηση του ποσοστού γραμμικής μείωσης, το οποίο θα αυξηθεί από 2,2% σε 4,3% από το 2024 έως το 2027 και 4,4% από το 2028 και μετά. Τα μέτρα αυτά αποσκοπούν στο να επισπεύσουν τις κλιματικές φιλοδοξίες στα πρώτα χρόνια αυτής της φάσης, αντί να επικεντρωθούν όλα στο τέλος της περιόδου.

Τέλος, το αποθεματικό σταθερότητας της αγοράς (MSR) θα έχει ποσοστό απόσυρσης 24% το οποίο θα διατηρηθεί επ' αόριστον, πράγμα που σημαίνει ότι όσο ο συνολικός αριθμός δικαιωμάτων σε κυκλοφορία (TNAC) είναι πάνω από το επίπεδο των 833 εκατ. δικαιωμάτων, το 24% του αριθμού αυτού θα μειώνεται ετησίως με τη μείωση των μελλοντικών δημοπρασιών δικαιωμάτων. Για να μην υπάρξει υπέρβαση, θα εφαρμόζεται ένα ρυθμιστικό ποσοστό πρόσληψης όταν ο TNAC είναι μεταξύ 831-1096 εκατομμυρίων.

Το ΣΕΔΕ στη χρηματοδότηση της ενεργειακής μετάβασης

Ένα άλλο σημαντικό στοιχείο της συμφωνίας είναι η πρωτοβουλία RePowerEU, η οποία περιλαμβάνει 20 δισεκατομμύρια ευρώ σε συνολική χρηματοδότηση για τη μείωση της εξάρτησης από τα ρωσικά ορυκτά καύσιμα και την ταχεία προώθηση της πράσινης μετάβασης. 8 δισεκατομμύρια ευρώ θα προέλθουν από την εμπροσθοβαρή διάθεση των εσόδων από τους πλειστηριασμούς και 12 δισεκατομμύρια ευρώ θα προέλθουν από την εμπροσθοβαρή διάθεση δικαιωμάτων του Ταμείου Καινοτομίας. Καθώς το συνολικό ποσό καθορίζεται σε ευρώ και όχι σε αριθμό δικαιωμάτων, το μέτρο αυτό θα οδηγούσε για παράδειγμα σε εμπροσθοβαρή διάθεση 200 εκατ. δικαιωμάτων εάν η μέση τιμή των EUA παρέμενε στα 100 ευρώ, αλλά 400 εκατ. εάν η τιμή ήταν μόνο 50 ευρώ. Κατανεμημένο σε τρία χρόνια, το μέτρο θα πρόσθετε έτσι από 67 έως 133 εκατ. δικαιώματα στην αγορά κάθε χρόνο, αρχής γενομένης από το 2023. Αν και βραχυπρόθεσμα είναι αρνητικό, μακροπρόθεσμα είναι εξαιρετικά θετικό, καθώς η πρόσθετη ποσότητα δικαιωμάτων θα απορροφηθεί εν μέρει από το MSR, πριν αυτά τα δικαιώματα που έχουν δοθεί προκαταβολικά θα απουσίασουν τα επόμενα χρόνια.  

Επέκταση των κλιματικών φιλοδοξιών εντός των συνόρων της ΕΕ

Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης διατάξεις για νέους τομείς, όπως η ναυτιλία και η καύση αποβλήτων. Η κάλυψη των θαλάσσιων εκπομπών θα είναι 100% για τα ταξίδια εντός της ΕΕ και 50% για τα διεθνή ταξίδια. Δεν θα δοθεί δωρεάν κατανομή, αλλά η συμμόρφωση θα γίνει σταδιακά εντός 3 ετών, με 40% για τις εκπομπές του 2024, 70% για τις εκπομπές του 2025 και 100% μέχρι το 2026. Η αποτέφρωση αποβλήτων θα συμπεριληφθεί στο ΣΕΔΕ της ΕΕ έως το 2028, με δυνατότητα εξαίρεσης έως το 2030. Οι αερομεταφορές θα καταργηθούν σταδιακά από την ελεύθερη κατανομή μέχρι το 2026.

Επέκταση των κλιματικών φιλοδοξιών πέραν των συνόρων της ΕΕ

Ο Μηχανισμός  Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM) θα εφαρμοστεί σε τομείς όπως το τσιμέντο, το αλουμίνιο, τα λιπάσματα, η ηλεκτρική ενέργεια, ο σίδηρος και ο χάλυβας, το υδρογόνο και ένας περιορισμένος αριθμός μεταγενέστερων προϊόντων έως το 2026 με στόχο να συμπεριλάβει όλους τους τομείς έως το 2030. Εν τω μεταξύ, η δωρεάν κατανομή για τους επηρεαζόμενους τομείς θα αρχίσει να καταργείται σταδιακά, με σταδιακή κατάργηση κατά 100% έως το 2034.

Η συμφωνία περιλαμβάνει επίσης νέες απαιτήσεις για την ελεύθερη κατανομή με προϋποθέσεις.  Η βασική ιδέα είναι να διασφαλιστεί ότι οι εταιρείες λαμβάνουν μέτρα για τη μείωση των εκπομπών τους και τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης. Εάν δεν συμμορφωθούν με τους νέους κανόνες, θα περικόπτεται το 20% της κατανομής τους. Για τις εταιρείες με τις χειρότερες επιδόσεις, οι κανόνες αυτοί σημαίνουν ότι πρέπει να δημιουργηθούν και να τηρηθούν υποχρεωτικά σχέδια ουδετερότητας ως προς τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, διαφορετικά κόβεται άλλο ένα 20% από την κατανομή τους.

Επιπλέον, έχει θεσπιστεί ένα νέο ελάχιστο ποσοστό μείωσης του δείκτη αναφοράς 0,3% αντί του 0,2% που ίσχυε προηγουμένως. Αυτό θα απαιτήσει από τις εταιρείες να μειώσουν τις εκπομπές τους με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι προηγουμένως.

Αντιμετώπιση των ανησυχιών των βιομηχανικών επιχειρήσεων

Θα προβλεφθεί επίσης η στήριξη της τηλεθέρμανσης υπό ορισμένες προϋποθέσεις και θα επιτραπεί ένα ποσοστό αναφοράς 0,3% για τη θέρμανση υπό αυστηρές προϋποθέσεις. Η παρέκκλιση (άρθρο 10γ) για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας στα κράτη μέλη της Ανατολικής Ευρώπης δεν θα είναι πλέον δυνατή και τα εναπομείναντα δικαιώματα θα μεταφερθούν στο Ταμείο Εκσυγχρονισμού.

Το Ταμείο Εκσυγχρονισμού (ο κουμπαράς για τον ενεργειακό τομέα με τα έσοδα από τον πλειστηριασμό των δικαιωμάτων εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα), θα επεκταθεί ώστε να επιτραπεί η πρόσβαση σε πρόσθετα κράτη μέλη όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Σλοβενία. Το Ταμείο Καινοτομίας θα αυξηθεί επίσης σε μέγεθος και θα περιλαμβάνει στήριξη για υδρογόνο χαμηλών εκπομπών άνθρακα και ειδική στήριξη για τη Ναυτιλία.

Τέλος, το άρθρο 29α προσαρμόζεται για την αντιμετώπιση των υπερβολικών διακυμάνσεων των τιμών στην αγορά. Εάν για περισσότερους από έξι συνεχόμενους μήνες η τιμή των δικαιωμάτων υπερβαίνει το 2,4πλάσιο της μέσης τιμής των δικαιωμάτων κατά τα δύο προηγούμενα έτη (αντί για το 3πλάσιο που ίσχυε προηγουμένως), 75 εκατ. δικαιώματα θα αποδεσμεύονται αυτόματα από το ΜΣΔΕ σε διάστημα έξι μηνών. Αυτός ο αυτοματισμός δεν είχε εφαρμοστεί προηγουμένως, αλλά μάλλον μια συνεδρίαση της Επιτροπής Κλιματικής Αλλαγής επρόκειτο να λάβει απόφαση επί του θέματος.

Συνολικά, η συμφωνία αποτελεί σημαντικό βήμα προς την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων της ΕΕ για τη μείωση των εκπομπών και θα έχει σημαντικό αντίκτυπο στον τρόπο λειτουργίας των εταιρειών και στον ενεργειακό τομέα στο σύνολό του. Θα απαιτήσει από τις εταιρείες να αναλάβουν επιθετική δράση για τη μείωση των εκπομπών τους, διαφορετικά θα αντιμετωπίσουν σοβαρές επιπλοκές ήδη σε λίγα χρόνια από τώρα.

----------------------------

* Ο κ. Χρήστος Χριστοδουλόπουλος είναι Corporates Sales Trader της Vertis Enviromental Finance