Vessela Tcherneva: Ώρα μεταρρυθμίσεων στην Ουκρανία

Η Ουκρανία δεν έχει διαβεί τον Ρουβίκωνα της. Οι πιο σημαντικές και επείγουσες αποφάσεις για το μέλλον της, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, πρόκειται να ληφθούν στο μέλλον, και οι επόμενοι μήνες θα είναι καθοριστικοί. Οι μεγάλες προκλήσεις θα είναι πώς να διατηρηθεί η ενότητα της Ουκρανίας (καθώς αναπτύσσεται τριβή σε διάφορους τομείς: ανάμεσα στον πρόεδρο και τον πρωθυπουργό, μεταξύ των διαφόρων φατριών στην Ουκρανική πολιτική, και μέσα στους κόλπους της ίδιας της κοινωνίας των πολιτών) και πώς να διατηρηθεί η ενότητα της Ευρώπης (κάτι που δεν θεωρείται δεδομένο στο Κίεβο).

Προς το πάγωμα της σύγκρουσης στην Ανατολή

Ο κύριος κίνδυνος για την ασφάλεια επί του παρόντος είναι η ευθραυστότητα της συμφωνίας του Μινσκ διότι και οι δύο πλευρές προετοιμάζονται για τη μάχη των ανακοινώσεων σε περίπτωση που  καταρρεύσει. Η κατάσταση γύρω από τη Μαριούπολη εξακολουθεί να είναι τεταμένη. Σύμφωνα με τον Οργανισμό για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ), μετά τη δεύτερη συνεδρίαση του φορμάτ της Νορμανδίας, τον Φεβρουάριο, συνεχίζονταν οι παραβιάσεις της εκεχειρίας και πολλά άτομα έχασαν τη ζωή τους. Η αποστολή του ΟΑΣΕ δεν μπορεί να επαληθεύσει αν τα βαρέα όπλα έχουν αποσυρθεί, καθώς έχει πρόσβαση μόνον σε 4 χιλιόμετρα από τα 400 χιλιόμετρα που είναι το συνολικό μήκος των συνόρων.

Υφίσταται μια αυξανόμενη συναίνεση ότι μια παγωμένη σύγκρουση έχει μετατραπεί από ένα εφιαλτικό σενάριο ως το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα, τόσο για το Κίεβο, όσο και για την ΕΕ. Μια παγωμένη σύγκρουση θα απομονώσει και θα κατευνάσει την Ανατολή και θα δημιουργήσει περισσότερο χώρο για τις αναγκαίες μεταρρυθμίσεις. Ωστόσο, αυτό δεν είναι το σενάριο που προτιμούν η Ρωσία και οι αυτονομιστές στο Ντονμπάς. Η Μόσχα δεν θέλει να πληρώσει τον λογαριασμό για την ελάχιστα ενεργειακά αποδοτική και την περιοχή της Ουκρανίας με την λιγότερη μεταρρύθμιση. Και για τους ηγέτες της «Λαϊκής Δημοκρατίας του Ντανιέτσκ» και της «Λαϊκής Δημοκρατίας του Λουγκάνσκ» το πάγωμα της σύγκρουσης θα σήμαινε την απώλεια της τωρινής επιρροής τους στη Μόσχα και την ικανότητά τους να αναμειχθούν στα σχέδια της Ουκρανίας. Το πάγωμα της σύγκρουσης θα προκαλέσει επίσης μια μαζική ανθρωπιστική κρίση, η οποία θα πρέπει να ληφθεί υπόψη στο σκεπτικό της ΕΕ.

Η αποκέντρωση είναι μια άλλη βασική πτυχή της κρίσης στην Ουκρανία. Η πίεση της Ρωσίας για την ομοσπονδοποίηση της Ουκρανίας έχει σαφώς παραμεριστεί από την ημερήσια διάταξη του Κιέβου. Αντ’ αυτού, η συνταγή είναι η αποκέντρωση για την ενδυνάμωση της τοπικής αυτοδιοίκησης (αυτό που ο Πρόεδρος Poroshenko αποκάλεσε το Πολωνικό μοντέλο). Η πολιτική αυτή θα μειώσει τις πιέσεις που ασκούνται για την εφαρμογή της συμφωνίας Μινσκ ΙΙ, αλλά ενέχει τον κίνδυνο να δημιουργήσει ένα βαθμό δυσλειτουργίας. Μόνο μια σαφής, ισχυρή και εύρυθμη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης, με συνταγματικά καθορισμένη ισορροπία των δυνάμεων μπορεί να αποτελέσει το κατάλληλο πλαίσιο για την αποκέντρωση.

Στο πλαίσιο της εφαρμογής της συμφωνίας του Μινσκ, ο Πρόεδρος Poroshenko είπε ότι ήταν έτοιμος να διενεργήσει δημοψηφίσματα για την αποκέντρωση και για την επιβολή της Ρωσικής ως δεύτερης επίσημης γλώσσας της χώρας. Αυτός είναι σίγουρος για τη νίκη και στα δύο και για τη διατήρηση της πρόσφατα αποκτηθείσης ενότητας του Ουκρανικού πολιτικού έθνους. Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν οι πολίτες απορρίψουν τη χρήση της Ρωσικής ως επίσημης γλώσσας, οι πολίτες δεν θα σταματήσουν να την χρησιμοποιούν δημοσίως, και είναι σημαντικό ότι αυτό το σημείο ανακοινώθηκε δημοσίως, γιατί η αντίθετη θέση αποτελεί σημαντικό στοιχείο στον πόλεμο της πληροφόρησης της Μόσχας εναντίον του Κιέβου.

Οι Αναπόφευκτες Μεταρρυθμίσεις

Οι προϋποθέσεις που θέτει το ΔΝΤ αποτελούν μια καλή βάση για μεταρρύθμιση και μπορεί να χρησιμοποιηθούν από τους μεταρρυθμιστές στην κυβέρνηση, ώστε να επικοινωνήσουν στους πολίτες τη λήψη δύσκολων μέτρων. Πολλοί από τους μεταρρυθμιστές της κατανοούν ότι η δημόσια σταδιοδρομία τους μπορεί να είναι βραχύβια και μπορεί να πληρώσουν υψηλό προσωπικό κόστος. Τόσο οι ντόπιοι όσο και οι ξένοι πολιτικοί τους αντίπαλοι, μπορεί να καταχραστούν των κοινωνικών εντάσεων για να δυσφημίσουν την φιλοευρωπαϊκή πορεία.

Η πραγματική μάχη για το μέλλον της Ουκρανίας δεν θα είναι στην πρώτη γραμμή των στρατιωτικών, θα είναι ο αγώνας, για να περάσουν οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Οι προοπτικές για επιτυχία στον τομέα αυτό, φαντάζουν εξαιρετικά δυσοίωνες. Οι πληρωμές για την υψηλή άμυνα (5-10 εκατομμύρια δολάρια/την ημέρα), τα χαμηλά φορολογικά έσοδα, οι εξαιρετικά χαμηλές ενεργειακές αποδόσεις, τα έξοδα της υψηλής εξυπηρέτησης του χρέους, οι κοινωνικές παροχές και η στέγαση των περισσότερων από 850.000, εσωτερικά εκτοπισμένων ατόμων είναι μια σημαντική επιβάρυνση για τον προϋπολογισμό της Ουκρανίας. Τα σχέδια για τη μείωση των δαπανών του προϋπολογισμού και η αναδιάρθρωση του χρέους θα βοηθήσουν, αλλά η κυβέρνηση πρέπει να δανειστεί άλλα 40 δισεκατομμύρια δολάρια, για να αποφύγει μια χρεοκοπία. Τα διμερή δάνεια από τα κράτη μέλη της ΕΕ είναι ελάχιστα (τα παραδείγματα περιλαμβάνουν τα 500 εκατομμύρια ευρώ από τη Γερμανία και τα 100 εκατομμύρια ευρώ από την Πολωνία). Η πρόσφατη σύνοδος κορυφής ΕΕ-Ουκρανίας και η διάσκεψη των δωρητών που πραγματοποιήθηκαν στις 27 και στις 28 Απριλίου, δεν άλλαξαν αυτό το μοτίβο: Οι ηγέτες της ΕΕ απέτυχαν να καταλήξουν σε συμφωνία για ζεστό χρήμα. Αυτό είναι απογοητευτικό, καθώς τα κράτη μέλη της ΕΕ θα πρέπει να καταβάλουν κάθε δυνατή προσπάθεια για να επιταχύνουν την άμεση διμερή χρηματοδοτική βοήθεια προς την Ουκρανία σε σύντομο χρονικό διάστημα. Η βοήθεια αυτή θα κάνει μια πραγματική διαφορά τώρα, αργότερα η σταθεροποίηση της Ουκρανίας θα είναι πιο δαπανηρή και πιο δύσκολη.

Στο μέτωπο της ενέργειας, νέα τιμολόγια του φυσικού αερίου έχουν μόλις εισαχθεί, αλλά τα αποτελέσματά τους δεν θα γίνουν αισθητά πριν από τον επόμενο χειμώνα. Εν τω μεταξύ, τα προγράμματα ενεργειακής απόδοσης και απ ΄ευθείας βασισμένα στην αποζημίωση για τους λογαριασμούς φυσικού αερίου για το φτωχότερο ένα τρίτο του πληθυσμού και τα όργανα δανεισμού θα είναι έτοιμα.

Η κατάσταση της ασφάλειας έχει μειώσει τις προοπτικές για την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ουκρανία. Υπεράκτια μπλοκ μεταξύ Κριμαίας και Οδησσού είναι πλέον εκτός ορίων για το Κίεβο. Αλλά η Ουκρανία αισθάνεται κάπως πιο σίγουρη για τη σχέση της με τη Ρωσία αναφορικά με το φυσικό αέριο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις για τον όγκο και την τιμή διεξάγονται με ένα πολύ πιο διαφανή τρόπο, τώρα που η ΕΕ εμπλέκεται άμεσα ως τρίτος. Επιπλέον, η ικανότητα αντιστροφής της ροής από την ΕΕ επιτρέπει στην Ουκρανία να διαφοροποιήσει περαιτέρω τον εφοδιασμό και να μειώσει τη συνολική εξάρτησή της από τη Ρωσία. Τέλος, η Ρωσία επέδειξε ευελιξία σχετικά με τις τιμές κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για το φυσικό αέριο το καλοκαίρι. Η Μόσχα φαίνεται να αναγνωρίζει ότι η Ρωσία θα χρειαστεί τόσο την ουκρανική αγορά φυσικού αερίου, όσο και την διέλευση του φυσικού αερίου από το έδαφος της Ουκρανίας τα επόμενα χρόνια, λαμβάνοντας υπόψη  το ότι το σχέδιο του South Stream, προφανώς, μπήκε στο συρτάρι.

Παρά το ρόλο που η Ουκρανία μπορεί και πρέπει να παίξει στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης, στα σχέδια των Βρυξελλών δεν υπάρχει κάποιο για μια Ενεργειακή Ένωση. Η διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της Ενεργειακής Ένωσης με την ένταξη της Ουκρανίας θα συμβάλει στη δημιουργία του κατάλληλου ρυθμιστικού πλαισίου σε μια περιοχή που είναι ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης.

Η Από-ολιγαρχοποίηση είναι η λέξη-κλειδί στο Κίεβο αυτές τις μέρες. Η πρόσφατη απόλυση του Ihor Kolomoisky από τη θέση του ως κυβερνήτη της περιοχής του Ντνιπροπετρόφσκ αντιπροσωπεύει ένα σημαντικό βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση: σηματοδοτεί τη σοβαρότητα της ηγεσίας στην προσπάθειά της να περιορίσει το ρόλο των ολιγαρχών και την εξάλειψή τους από την εξουσία. Η στάση της Ουκρανικής ηγεσίας θα είναι καθοριστικής σημασίας για την εκπλήρωση αυτού του καθήκοντος.

Ουκρανοί αξιωματούχοι λένε ότι η μόνη ρεαλιστική προοπτική για την ανάπτυξη θα προέλθει από την «απο-παραοικονομοποίηση», ή από τη νομιμοποίηση, μεγάλων τμημάτων της Ουκρανικής οικονομίας. Σύμφωνα με πρόσφατες εκτιμήσεις, περίπου το 60% των επιχειρήσεων στην Ουκρανία δεν πληρώνουν κανέναν φόρο. Η διόρθωση αυτού θα είναι ένα σημαντικό βήμα για την αποκατάσταση του κράτους δικαίου και θα καθησυχάσει τους ξένους επενδυτές, οι οποίοι, μέχρι τώρα ήταν απρόθυμοι να κινηθούν στην αγορά της Ουκρανίας.

Μέχρι στιγμής οι μεταρρυθμίσεις δεν έχουν καταστήσει την κυβέρνηση εξαιρετικά αντιδημοφιλή, εν μέρει επειδή μεγάλο μέρος του πόνου δεν έχει γίνει αισθητό. Αλλά, πολύ σύντομα, το χάσμα μεταξύ των προσδοκιών των πολιτών και της πραγματικότητας θα γίνει αισθητό. Τα πράγματα είναι πιθανό να χειροτερέψουν πριν αρχίσουν να καλυτερεύουν. Ο χειρισμός του χάσματος των προσδοκιών θα απαιτήσει ισχυρή ηγεσία από την πλευρά της Ουκρανικής κυβέρνησης,  καθώς και εμφανή βοήθεια από την ΕΕ.

Μπορείτε να δείτε το κείμενο εδώ: http://www.ecfr.eu/article/ukraines_reform_crossroads3014

(capital.gr)