Τι κρύβεται πίσω από την εκρηκτική αύξηση στις αρνητικές τιμές ηλεκτρισμού -Η έκθεση του ACER και οι προβληματισμοί της αγοράς

Εκρηκτική αύξηση σημείωσαν οι αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας στις αγορές χονδρικής της Ευρώπης το 2023, ως αποτέλεσμα της αυξημένης διείσδυσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας.

Σύμφωνα με νέα έκθεση του ευρωπαϊκού ρυθμιστή ACER, οι περιπτώσεις αρνητικών τιμών εκτοξεύτηκαν από 558 το 2022 σε 6.470 το 2023.

Αν και η ταχεία επέκταση της παραγωγής ανανεώσιμων πηγών ενέργειας έπαιξε σημαντικό ρόλο, ο Οργανισμός Συνεργασίας των Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ACER) αναφέρει ότι υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες ειδικά για το 2023 που ενδέχεται να επηρέασαν αυτήν την αύξηση των αρνητικών τιμών.

Σύμφωνα με την Έκθεση Παρακολούθησης Αγοράς 2024, οι 27 από τις 50 ζώνες προσφορών κατέγραψαν τον υψηλότερο αριθμό αρνητικών τιμών από το 2017. Οι περισσότερες σκανδιναβικές ζώνες προσφορών σημειώσαν την υψηλότερη εμφάνιση αρνητικών τιμών – δηλαδή περισσότερες από 380 περιπτώσεις.

Ήλιος το καλοκαίρι, άνεμος τον χειμώνα

Οι αρνητικές τιμές άρχισαν να εμφανίζονται στην Ευρώπη πριν από περισσότερα από 15 χρόνια, κυρίως ως αποτέλεσμα του αυξανόμενου μεριδίου των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην παραγωγή. Τέτοια γεγονότα συμβαίνουν το καλοκαίρι, όταν η παραγωγή ηλιακής ενέργειας είναι υψηλή, όπως συνέβη τον περασμένο Ιούλιο , και τον χειμώνα με όταν οι ισχυροί άνεμοι ανεβάζουν κατακόρυφα την παραγωγή στα αιολικά πάρκα. Ο άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η πτώση της κατανάλωσης κατά τη διάρκεια των διακοπών.

Οι περιπτώσεις αρνητικών τιμών απαιτούν συνεχή ολοκλήρωση της αγοράς και πρόσβαση σε ευελιξία, όπως από την ανταπόκριση στη ζήτηση, πρόσθεσε ο ACER. Ο οργανισμός σημειώνει ότι τα εμπόδια στην ανάπτυξη ανταπόκρισης από την πλευρά της ζήτησης έχουν συγκεντρωθεί σε μια έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Δεκέμβριο του 2023.

Η ACER ανέφερε παράλληλα ότι  ετοιμάζει εκθέσεις για τη διαζωνική χωρητικότητα για τον Ιούνιο και την ολοκλήρωση της αγοράς για τον Οκτώβριο σε μια προσπάθεια να διερευνήσει περαιτέρω τους παράγοντες για την αύξηση των αρνητικών τιμών.

Η επισκόπηση δείχνει τις βασικές τάσεις στην κατανάλωση και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας σε όλα τα χρονικά πλαίσια και για πρώτη φορά περιλαμβάνει ορισμένες βασικές παραμέτρους της αγοράς στην Ενεργειακή Κοινότητα.

Σταθεροποίηση

Σύμφωνα με την έκθεση , οι τιμές της ενέργειας σταθεροποιήθηκαν πέρυσι μετά από ένα ασταθές 2022, αλλά οι τιμές και η μεταβλητότητα της επόμενης ημέρας παραμένουν υψηλότερες από ό,τι πριν από την ενεργειακή κρίση.

Οι χαμηλότερες τιμές του φυσικού αερίου, με τη σειρά τους, συνέβαλαν στη μείωση των τιμών της επόμενης ημέρας καθ' όλη τη διάρκεια του 2023, που συμπληρώθηκε από έναν ήπιο χειμώνα και προσπάθειες εξοικονόμησης ενέργειας. Το 2023, η μέση τιμή για την επόμενη ημέρα ήταν 93 ευρώ ανά MWh, λιγότερο από το ήμισυ του μέσου όρου των 219 ευρώ ανά MWh από το προηγούμενο έτος, αναφέρει το έγγραφο.

Ωστόσο, η μέση τιμή της επόμενης ημέρας εξακολουθεί να είναι υπερδιπλάσια από ό,τι το 2019. Ομοίως, η μεταβλητότητα των τιμών εξακολουθεί να είναι υψηλότερη από ό,τι πριν από την κρίση.

Η ACER αναφέρει ότι παρά την πτώση των τιμών χονδρικής, η ενέργεια παραμένει δαπανηρή λόγω του κινδύνου προμηθευτών και της αστάθειας της αγοράς. Οι προμηθευτές ενέργειας αγοράζουν συνεχώς για να καλύψουν τη μελλοντική ζήτηση, αντιμετωπίζοντας πιθανές απώλειες σε ασταθείς αγορές, επομένως ο οργανισμός θεωρεί ζωτικής σημασίας αποτελεσματικές λύσεις αντιστάθμισης κινδύνου.

Οι μέσες τιμές σε κάθε κράτος μέλος μειώθηκαν κάτω από 130 ευρώ ανά MWh πέρυσι, σε σύγκριση με μεταξύ 150 ευρώ ανά MWh και 300 ευρώ ανά MWh από το 2022. Το επίπεδο το 2021 ήταν 80 ευρώ ανά MWh, σύμφωνα με την έκθεση.

Οι ανησυχίες

Οι αρνητικές τιμές είναι μια ένδειξη του τι πρόκειται να συμβεί στις ευρωπαϊκές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, αν η πληθώρα της προγραμματισμένης παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές δεν αντιμετωπιστεί με μετατόπιση της ζήτησης. Η ελπίδα είναι ότι τελικά οι μεγαλύτεροι στόλοι ηλεκτρικών αυτοκινήτων, τα πιο έξυπνα δίκτυα και η καλύτερη τεχνολογία μπαταριών θα καλύψουν το κενό, αλλά προς το παρόν η αναντιστοιχία δημιουργεί ανησυχία σε κυβερνήσεις και εταιρείες. Αυτές είναι, φυσικά, τιμές χονδρικής και αφορούν βραχυχρόνιες περιόδους. Επομένως, οι καταναλωτές λιανικής δεν μπορούν να επωφεληθούν από αυτές.

Για τον λόγο αυτόν, τελικά το σύστημα οδηγείται στο να «κόβει» τις ΑΠΕ, προκειμένου να μπορούν να δουλεύουν τουλάχιστον εντός ενός ελάχιστου τεχνικού ορίου οι μονάδες λιγνίτη και φυσικού αερίου. Αυτό είναι σημαντικό, καθώς εάν οι μονάδες αυτές δεν είναι σε λειτουργία και πρέπει να συνδράμουν ξαφνικά στο σύστημα, θα χρειαστούν κάποια ώρα προκειμένου να μπορέσουν να λειτουργήσουν, χάνοντας χρόνο, που μπορεί να είναι κρίσιμος για την ευστάθεια του συστήματος. 

Ο Miha Pregl, διευθυντής Ευρωπαϊκών Αγορών Ηλεκτρικής Ενέργειας στην Ένωση Ενέργειας των Ηνωμένων Πολιτειών (USEA), είχε τονίσει στο Balkan Green Energy News πως «μια αρνητική τιμή είναι μια συνθήκη της αγοράς, όταν ο παραγωγός, για διαφορετικούς λόγους, δεν είναι διατεθειμένος να σταματήσει την παραγωγή, ακόμα κι αν πρέπει να πληρώσει γι’ αυτό. Οι λόγοι γι’ αυτό είναι διαφορετικοί, ίσως είναι πολύ ακριβό να απενεργοποιήσει και ενεργοποιήσει εκ νέου τη μονάδα παραγωγής για μία ώρα κατά τη διάρκεια της ημέρας και ίσως είναι φθηνότερο να πληρώσει για μία ώρα παραγωγής».

Σε ένα ιδανικό σενάριο, όταν οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας είναι άφθονες και οι τιμές χαμηλές, τα νοικοκυριά και οι επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αυξήσουν την κατανάλωση για να συμβάλουν στον περιορισμό του κόστους για τους φορείς εκμετάλλευσης του δικτύου, ώστε να διατηρήσουν το σύστημα σε ισορροπία και να χρησιμοποιούν όσο το δυνατόν περισσότερη «πράσινη» ενέργεια

vlist