Σοφοκλής Πιταροκοίλης: Το Feed in Tariff στα φωτοβολταϊκά τελειώνει, μπαίνουμε στο grid parity. Τι θα συμβεί στη συνέχεια;

Η επιδότηση της ηλιακής κιλοβατώρας, το γνωστό σε όλους Feed in Tariff (FiT) μοντέλο, που πρωτοεμφανίστηκε στις αρχές του 2000 στην Γερμανία και αποτέλεσε το αποτελεσματικότερο κίνητρο για την ανάπτυξη του κλάδου των φωτοβολταϊκών (φβ) διεθνώς έως τις μέρες μας, πνέει τα λοίσθια, γεγονός που επιβεβαιώνει την επιτυχία του: η ενέργεια από τα φβ επιδοτείται μέχρι το σημείο που η αυξημένη ζήτηση οδηγεί σε βιομηχανική ανάπτυξη και οικονομίες κλίμακας οπότε συνεπακόλουθα μειώνεται το κόστος παραγωγής τους. Το γεγονός αυτό οδηγεί σε μειωμένες τιμές συστημάτων, οπότε και η ανάγκη της επιδότησης εκλείπει με το πέρασμα του χρόνου.

Εν τέλει, ο κλάδος οδηγείται νομοτελειακά στο «άγιο δισκοπότηρο», το λεγόμενο grid parity, όπου η παραγωγή ηλεκτρισμού από φβ θα είναι ανταγωνιστική σε σχέση με την παραγωγή με οποιαδήποτε άλλη συμβατική μορφής ενέργειας. Η αγορά των φβ τότε θα λειτουργεί χωρίς να στηρίζεται σε κίνητρα και χρηματοδοτήσεις της πολιτείας. Το «τότε» όμως φαίνεται ότι θα αποτελέσει γεγονός του άμεσου μέλλοντος στην Γερμανία, και ακολουθεί η Ιταλία. Σε όλα δε τα κράτη της Ευρώπης, το grid parity θα είναι πραγματικότητα μέχρι το 2018, ανεξάρτητα από το μέγεθος του συστήματος (οικιακός και εμπορικός τομέας, αγροτεμάχια) σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης Βιομηχανιών ΦΒ.

Τι θα συμβεί λοιπόν στην εποχή μετά το grid parity; Ποια θα είναι η συμπεριφορά των καταναλωτών; Ποιες αγορές θα κυριαρχήσουν; Αυτά και άλλα ερωτήματα ήδη απασχολούν παραγωγούς, κατασκευαστές και βιομηχανίες του κλάδου.

Η Γερμανία, η ηγέτιδα χώρα στον τομέα των φβ, δείχνει να διαμορφώνει μια σαφή πολιτική απέναντι στο μέλλον που έρχεται. Περισσότερα από 800.000 συστήματα έχουν ήδη εγκατασταθεί στη χώρα από τα οποία περισσότερο από το 40% είναι μεγέθους μικρότερου από 10KW, πρόκειται στην ουσία δηλαδή για οικιακά συστήματα. Στο άμεσο μέλλον οι τιμές του FiT δεν θα διαφέρουν από τις τιμές για τα οικιακά συστήματα. Επιπλέον, το δυναμικό για τις εγκαταστάσεις σε στέγες είναι τεράστιο καθώς έρευνες αναφέρουν δυνατότητα για εγκατάσταση έως και 120GW (!) στην Γερμανία στον τομέα αυτό.

Αυτό θα μπορούσε να οδηγήσει αρχικά σε περαιτέρω ανάπτυξη της τεχνολογίας της αποθήκευσης ενώ θα είναι ταυτόχρονα δυνατή η παραγωγή σε τιμές κάτω από τις τιμές πώλησης στο δίκτυο. Ήδη οι φορείς στη Γερμανία έχοντας προβλέψει την άφιξη του grid parity στον οικιακό τομέα μέχρι το 2013, προσφέρουν επιπρόσθετα κίνητρα για την ιδιο-καταναλώση (self consumption) της παραγόμενης ενέργειας από φβ∙ κάθε κιλοβατώρα που καταναλώνεται στον χώρο όπου παράγεται θα λαμβάνει επιπρόσθετα από 6 έως 10c€ σε σχέση με την ενέργεια που διοχετεύεται στο δίκτυο.

Με δεδομένο ότι ο οικιακός τομές είναι ο ταχύτερα αναπτυσσόμενος στα φβ στη Γερμανία, ανάλογα αναλύονται και οι προτιμήσεις των ιδιωτών καταναλωτών. Πρόκειται για μια κατηγορία πελατών που προτιμούν ξεκάθαρα την υψηλή ποιότητα των συστατικών ενός φβ συστήματος σε σχέση με την χαμηλή τιμή. Η άνοδος λοιπόν των οικιακών χρηστών θα οδηγήσει σε περαιτέρω αύξηση της ζήτησης ευρωπαϊκών προϊόντων –εν αντιθέσει με την τάση made in China που επικρατεί σήμερα. Η τοπική παραγωγή και τα ευέλικτα δίκτυα διανομής θα έχουν καθοριστικό ρόλο για τον ανταγωνισμό των εταιρειών του κλάδου. Ειδικότερα, οι μακροχρόνιες εγγυήσεις και οι αξιόπιστες υπηρεσίες θα αναδειχθούν σε κρίσιμο παράγοντα του ανταγωνισμού.

Στη Γαλλία, μια άλλη κύρια ευρωπαϊκή αγορά, η τάση είναι επίσης η προώθηση μικρών αποκεντρωμένων συστημάτων με την ενσωμάτωση όσων περισσότερων φβ πλαισίων γίνεται στις στέγες. Τα συστήματα που είναι πλήρως ενσωματωμένα (Building Integrated PV-BIPV) λαμβάνουν υψηλότερα FiT σε σχέση με τα υπόλοιπα (46.4€ct/KWh σε σύγκριση με 12.0€ct/KWh για τα συστήματα άνω των 100KW).

Όμοια στην Ιταλία, τα μικρά σε μέγεθος συστήματα (σαν τέτοια νοούνται όλα τα συστήματα πάνω σε στέγες κάτω από 1MW και όσα είναι στη γη κάτω από 200KW και υπό το καθεστώς του net metering¹) δεν έχουν κάποιο περιορισμό στην επιδότηση και την επιτρεπόμενη ετήσια εγκατεστημένη ισχύ. Σε αντίθεση δηλαδή με τα μεγάλα συστήματα όπου θα υπαχθούν σε μια διαδικασία αξιολόγησης και όσα επιλέγονται θα απορροφούν από το συνολικά διαθέσιμο budget των 300 εκ. € του 2011.

Η αύξηση του μεριδίου αγοράς για τον οικιακό τομέα πανευρωπαϊκά και η έλευση λοιπόν του grid parity φαίνονται αναπόφευκτα. Το κόστος παραγωγής -και συνακόλουθα η χαμηλότερη τιμή πώλησης- δεν θα έχουν την σημασία που έχουν σήμερα. Βελτιστοποίηση της απόδοσης του συστήματος, νέες τεχνολογίες inverters και τεχνολογίες αποθήκευσης θα έχουν τον πρώτο λόγο.

Πιο συγκεκριμένα:

1. Δεν θα έχει σημασία η «κλασική» μέθοδος αποτίμησης €/W, αλλά η παράμετρος €/KWh. Επομένως, η απόδοση σε συνθήκες χαμηλής ηλιοφάνειας ή σκίασης θα είναι αποφασιστικής σημασίας για την επιλογή του κατάλληλου συστήματος.

2. Τα φβ των μικρών οικιακών συστημάτων δεν θα προσεγγίζονται σαν καθαρή επένδυση με σκοπό το άμεσο κέρδος, αλλά σε ένα περιβάλλον ιδιο-κατανάλωσης όπως αυτό που περιγράφηκε παραπάνω, σαν ένα μέσο εξοικονόμησης χρημάτων μέσω μείωσης των λογαριασμών του ηλεκτρικού ρεύματος.

Το μέγεθος των φβ συστημάτων είναι δύσκολο να προβλεφθεί. Από τη στιγμή που η πώληση στο δίκτυο δεν είναι πιο προσοδοφόρα, οι καταναλωτές θα υλοποιήσουν συστήματα που ταιριάζουν στις δικές τους ανάγκες. Για παράδειγμα, πιθανότατα να καλύπτεται μέρος της στέγης (και όχι ολόκληρη η διαθέσιμη επιφάνεια όπως συνηθίζεται σήμερα) καθώς ένα ποσοστό αυτής θα αρκεί για την παραγωγή και ιδιο-κατανάλωση. Από την άλλη πλευρά, έρευνες δείχνουν ότι οι καταναλωτές που θεωρούν ότι έχουν απεριόριστη (ανανεώσιμη) ενέργεια τείνουν να αυξάνουν τις ετήσιες καταναλώσεις τους. Επιπλέον, η κατανάλωση ηλεκτρισμού αναμένεται να αυξηθεί τα επόμενα χρόνια (βλ αυξήσεις τιμών σε ορυκτά καύσιμα, πετρέλαιο, χρήση ηλεκτρικών αυτοκινήτων κλπ) γεγονός που μακροπρόθεσμα μπορεί τελικά να οδηγήσει σε αύξηση του μεγέθους των συστημάτων του οικιακού τομέα.

Η αλλαγή στον τρόπο τιμολόγησης στην μετά την FiT εποχή θα οδηγήσει σε απάλειψη του φαινομένου της εποχικότητας στα φβ. Είναι γνωστό ότι η ζήτηση αυξάνει παραδοσιακά πριν από τις αναθεωρήσεις (προς τα κάτω) των FiT. Σε μια εποχή που η ανάπτυξη δεν θα συνδέεται πια με κυβερνητικά κίνητρα, η ζήτηση δεν θα ακολουθεί κάποια περιοδικότητα και θα γίνει περισσότερο απρόβλεπτη. Βιομηχανίες λοιπόν που θα έχουν ευέλικτα κανάλια διανομής, εγχώρια παραγωγή και άμεση ανταπόκριση θα βρίσκονται ένα βήμα πριν από τον τελικό πελάτη που θα αναζητά εγκαταστάσεις ολόκληρο το χρόνο.

Τέλος, η εξατομικευμένη ανάλυση των αναγκών κάθε νοικοκυριού, η ανάπτυξη τεχνολογιών «έξυπνου» σπιτιού και η γρήγορη εγκατάσταση των φβ και η ενσωμάτωσή τους στα έξυπνα δίκτυα του μέλλοντος θα προσφέρει ένα πεδίο νέων αγορών σε όσες εταιρείες του χώρου αναζητούν καινοτόμες λύσεις πέρα από την αύξηση της απόδοσης ή/και την μείωση του κόστους παραγωγής ενός φβ πλαισίου.

Σε ένα περιβάλλον τελικά «απαλλαγμένο» από κρατικές επιδοτήσεις, θα επικρατήσει η στροφή προς τα μικρά αποκεντρωμένα συστήματα παραγωγής και άμεσης κατανάλωσης ή τα φβ θα συνεισφέρουν στην αντικατάσταση της πυρηνικής ενέργειας σήμερα -μετά τις τραγικές συνέπειες του ατυχήματος στην Φουκουσίμα- μέσω των μεγάλων συστημάτων κλίμακας MW;

Ο καιρός θα δείξει. Το σίγουρο είναι ότι τα φβ είναι πια μια τεχνολογία χαμηλού κόστους και η εποχή του grid parity πλησιάζει νωρίτερα από ότι περιμέναμε.

* Ο Σοφοκλής Πιταροκοίλης είναι Γενικός Δ/ντης της Solar Cells Hellas AE