Προς ένα δύσκολο 2021 με οδηγούς τα συγκριτικά ενεργειακά πλεονεκτήματα της χώρας μας

​Οι προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει η ελληνική ενεργειακή αγορά εντός του 2021 είναι τεράστιες. Αυτό οφείλεται εν πολλοίς στο ότι προς το παρόν, είναι αδύνατον να εκτιμήσει κάποιος με ασφάλεια τις επιπτώσεις που επέφερε και θα συνεχίσει να επιφέρει η πανδημία του κορωνοϊού στη λειτουργία της αγοράς. Υπήρξαν πολλές αναταράξεις μέσα στο 2020 που θα συνεχίσουν να γίνονται αισθητές, ενώ πολλές από αυτές έχουν διεθνή χαρακτήρα και ξεπερνούν κατά πολύ την ελληνική αγορά.

Είναι, όμως, βέβαιο πως παρά τις δυσκολίες, η παρούσα δεκαετία θα πρέπει να έχει ως προτεραιότητα την προστασία του περιβάλλοντος και την αποτροπή της κλιματικής αλλαγής.

Θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι η Συμφωνία των Παρισίων (2015), η οποία έχει επικυρωθεί από όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο σχέδιο δράσης ώστε να συγκρατηθεί η μέση αύξηση θερμοκρασίας του πλανήτη. Η συμφωνία θέτει συγκεκριμένους στόχους σε ορίζοντα τριακονταετίας, οι οποίοι θα πρέπει να λειτουργήσουν ως πυξίδα αναφορικά με όλες τις αποφάσεις που θα παρθούν τόσο σε θεσμικό πλαίσιο αλλά και στο επίπεδο της αγοράς και της επιχειρηματικότητας. Ο στόχος για τη μείωση των εκπομπών είναι της τάξεως του 40% έως το 2030, ενώ ο μακροχρόνιος στόχος είναι η επίτευξη μιας κλιματικά ουδέτερης Ευρωπαϊκής Ένωσης μέχρι το 2050.

Η Ενεργειακή Μετάβαση, την οποία βιώνουμε την τελευταία δεκαετία, είναι ο τρόπος για να επιτύχει η ανθρωπότητα μια βιώσιμη ανάπτυξη και ταυτόχρονα να διασφαλίσει θέσεις εργασίας και κοινωνική ευημερία. Ο Εθνικός Ενεργειακός Σχεδιασμός για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ), αποτυπώνει με ακρίβεια την κατεύθυνση που θα πρέπει να ακολουθηθεί τόσο βραχυπρόθεσμα αλλά και μακροπρόθεσμα, αναλύοντας τις προτεραιότητες και τα μέτρα πολιτικής μέσω αναπτυξιακών και οικονομικών δραστηριοτήτων.

Αξίζει να σημειώσουμε επίσης ότι ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το κλίμα και το περιβάλλον μέσω του Ευρωπαϊκού Green Deal είναι €503 δις, ενώ το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης αφορά επιπλέον €143 δις. Ο συνολικός ευρωπαϊκός προϋπολογισμός θα ξεπεράσει το €1 τρις, εάν συμπεριλάβουμε τα κεφάλαια μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων, τους εθνικούς πόρους και τον δανεισμό μέσω του τραπεζικού συστήματος. Με βάση τα παραπάνω, και σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που αποτυπώνονται στο ΕΣΕΚ, €43.8 δις αναμένεται να κατευθυνθούν προς τον ενεργειακό κλάδο της Ελλάδας, έως το 2030.

Η Απολιγνιτοποίηση, η περαιτέρω υποστήριξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), η ενίσχυση του στρατηγικού ρόλου του Φυσικού Αερίου ως καύσιμο μετάβασης, η κυκλική οικονομία, η στροφή προς την ηλεκτροκίνηση και την αποθήκευση ενέργειας, τα δίκτυα διανομής και η ενεργειακή αποδοτικότητα, είναι μόνο μερικά από τα “κλειδιά” της επιτυχημένης Ενεργειακής  Μετάβασης.

Το τελευταίο διάστημα, διακρίνουμε πως έχουν γίνει αρκετές ενέργειες για την ενίσχυση των παραπάνω τομέων. Για παράδειγμα, δημιουργήθηκε ένα πλαίσιο που επιτρέπει στον κλάδο των ΑΠΕ να λειτουργεί με πιο ανταγωνιστικούς όρους, απλοποιώντας την αδειοδοτική διαδικασία και επεκτείνοντας το πεδίο των δημοπρασιών. Επιπλέον, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας και η ΡΑΕ ανακοίνωσαν τη δημιουργία ηλεκτρονικής πλατφόρμας μέσω της οποίας επιτρέπεται η ψηφιακή αδειοδότηση με ταχύτητα και διαφάνεια. Σημαντικό επίτευγμα ήταν και η ολοκλήρωση της αξιολόγησης αδειών παραγωγής που είχαν μείνει στάσιμες από το 2018-2019, όπως και το άνοιγμα νέου κύκλου αδειών τον Δεκέμβριο του 2020.

Αντίστοιχα, το καινοτόμο νομοσχέδιο για την ηλεκτροκίνηση θέτει ισχυρές βάσεις για την επόμενη χρονιά, καθώς με όχημα τους δήμους της χώρας η ηλεκτροκίνηση θα αποκτήσει ένα ισχυρό momentum και θα ενισχύσει περαιτέρω την Ενεργειακή Μετάβαση.

Επιπλέον όμως, ταυτόχρονα με τις παραπάνω εξελίξεις, θα πρέπει να διασφαλιστεί  η επάρκεια εφοδιασμού αλλά και το χαμηλότερο ενεργειακό κόστος μέσω της σταδιακής σύγκλισης των τιμών ενέργειας με την Ενιαία Ευρωπαϊκή Αγορά. Το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας υπό τη λειτουργεία του Target Model, καλείται να διασφαλίσει τα παραπάνω, και ταυτόχρονα να προσελκύσει νέες επενδύσεις στη χώρας μας.

Σε αυτό το πλαίσιο, προαπαιτούμενο για τη μεταστροφή του επενδυτικού κλίματός, αποτελεί η διασφάλιση ενός σαφούς και σταθερού Ρυθμιστικού Πλαισίου το οποίο φαίνεται πως βρίσκεται στη σωστή κατεύθυνση, και εναρμονίζεται πλήρως με τούς Ευρωπαϊκούς κανονισμούς και την εθνική νομοθεσία.

Επιπρόσθετα, μια ακόμη μεγάλη πρόκληση για το 2021, είναι η μετάβαση σε ολοκληρωμένο καθεστώς λειτουργίας του Target Model, εξέλιξη η οποία αφορά και επηρεάζει κυρίως την αγορά των ΑΠΕ. Μέσα στο 2021, αναμένουμε και κάποιες “εκπλήξεις” όσον αφορά τη χονδρική τιμή ηλεκτρικής ενέργειας. Ήδη από τους πρώτους μήνες λειτουργίας του Target Model, παρατηρείται σημαντική διακύμανση των τιμών τόσο στην προημερήσια αγορά αλλά και στην αγορά εξισορρόπησης.

Σε κάθε περίπτωση, στην παρούσα χρονική στιγμή, η χώρας μας διαθέτει δύο συγκριτικά πλεονεκτήματα που σχετίζονται με τον Ενεργειακό Τομέα, τα οποία και θα πρέπει να εκμεταλλευτεί στο έπακρο. Πρώτον, την εκμετάλλευση του ηλιακού και αιολικού της δυναμικού. Δεύτερον, τη γεωγραφική της θέση, η οποία είναι κομβικής σημασίας για την ανάπτυξη των ευρωπαϊκών δικτύων διασύνδεσης και μεταφοράς ενέργειας, όπως για παράδειγμα, οι αγωγοί φυσικού αερίου TAP και IGΒ και EastMed, και η ηλεκτρική διασύνδεση EuroAsia.

Εν κατακλείδι, εκμεταλλευόμενη τα συγκριτικά της πλεονεκτήματα, την εξέλιξη της τεχνολογίας και τους Ευρωπαϊκούς πόρους, η χώρας μας μπορεί και θα πρέπει να μετατρέψει τις κλιματικές και περιβαλλοντικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει σε ευκαιρίες ανάπτυξης. Το ζητούμενο είναι πως θα συνοδευτεί η οικονομική ανάκαμψη με την ενεργειακή μετάβαση, ώστε να στηριχθεί η απασχόληση στις λιγνιτικές περιοχές και σε ολόκληρη την επικράτεια, να τονωθεί η εγχώρια παραγωγή και να αναπτυχθούν οι αγορές ώστε να οδηγήσουν σε μειωμένο ενεργειακό κόστος για τους καταναλωτές.

Πρόκειται ασφαλώς για δύσκολους στόχους, οι οποίοι όμως μπορούν να επιτευχθούν εφόσον υπάρξουν διαφανείς και μακρόπνοες πολιτικές, συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων μερών, επαρκή αντανακλαστικά και σταθερή πολιτική βούληση.

- Δρ. Κώστας Ανδριοσόπουλος, Καθηγητής Χρημ/κων & Ενεργειακής Οικονομίας στο ESCP Business School; Διευθύνων Σύμβουλος στην Akuo Energy Greece; Πρόεδρος της Επιτροπής Ενέργειας στο ΕλληνοΑμερικανικό Εμπορικό Επιμελητήριο. 

(To άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις προοπτικές του 2021)