Πώς η πετρελαϊκή βιομηχανία χρηματοδοτεί ευρωπαϊκά πανεπιστήμια που δηλώνουν... πράσινα – Οι μηδενικοί στόχοι και το greenwashing

Εκατομμύρια ευρώ σε χρηματοδότηση από εταιρείες πετρελαίου φυσικού αερίου και εξόρυξης έχουν δεχθεί από το 2016, πανεπιστήμια σε όλη την Ευρώπη, παρά το γεγονός ότι πολλά έχουν δεσμευτεί να επιτύχουν καθαρούς μηδενικούς στόχους.

Ερευνα του Investigate Europe σε συνδυασμό με το openDemocracy διαπίστωσε ότι εταιρείες ορυκτών καυσίμων διέθεσαν τουλάχιστον 260 εκατομμύρια ευρώ για έρευνα, δίδακτρα, χορηγίες και επιχορηγήσεις σε ορισμένα από τα κορυφαία πανεπιστήμια της Ευρώπης.

Και όπως υπογραμμίζουν οι συντάκτες της έρευνας τα ευρήματα προκαλούν εύλογες ανησυχίες σχετικά με την επιρροή της βιομηχανίας στην ακαδημαϊκή έρευνα.

Η γαλλική Total έσπευσε να διασκεδάσει αυτούς τους ισχυρισμούς, επιμένοντας ότι η ακαδημαϊκή ανεξαρτησία είναι εγγυημένη. Ο ενεργειακό κολοσσός είπε ότι τα πανεπιστήμια και άλλα ιδρύματα «δεν πουλούν την ψυχή τους στον διάβολο ενώνοντας τις δυνάμεις τους» μαζί τους.

Ειδικότερα, τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή του το openDemocracy αποκαλύπτουν ότι 60 πανεπιστήμια στο Ηνωμένο Βασίλειο δέχτηκαν συνολικά τουλάχιστον 170 εκατομμύρια ευρώ μεταξύ 2016 και 2023.

Οι μεγαλύτεροι χορηγοί

Η Shell, μαζί με τις θυγατρικές της και τις συνδεδεμένες οντότητες, συνεισέφεραν τα περισσότερα με τουλάχιστον 62 εκατ. ευρώ να πηγαίνουν στα βρετανικά πανεπιστήμια. Οι επόμενοι μεγαλύτεροι χορηγοί ήταν η BP, η κρατική εταιρεία πετρελαίου της Μαλαισίας Petronas, η Total και η εταιρεία εξόρυξης BHP.

Στην ήπειρο, το Investigate Europe διαπίστωσε ότι πανεπιστήμια σε οκτώ χώρες έχουν δεχτεί τουλάχιστον 90 εκατομμύρια ευρώ. Τα ευρήματα, που προέκυψαν από μια επιλογή πανεπιστημίων, δείχνουν ότι 10 από τα πανεπιστήμια και τα πανεπιστημιακά κολέγια της Νορβηγίας έλαβαν 68 εκατομμύρια ευρώ (812 εκατομμύρια κορώνες) σε χρήματα από ορυκτά καύσιμα.

Η Shell είπε ότι έχει «μακριές και πολύτιμες σχέσεις» με πολλά πανεπιστήμια του Ηνωμένου Βασιλείου. «Οι συνεργασίες μας στοχεύουν να συνδυάσουν τα πιο έξυπνα μυαλά, με τους σωστούς πόρους, καθώς και την εμπορική ικανότητα να κλιμακώνουμε και να εφαρμόζουμε νέες ενεργειακές λύσεις χαμηλών εκπομπών άνθρακα».

Σύμφωνα με το Investigate Europe, η Total, η ιταλική πετρελαϊκή εταιρεία Eni και η Νορβηγική Equinor, συμπεριλαμβανομένων των θυγατρικών τους και των συνδεδεμένων οντοτήτων τους, έχουν επίσης δεσμεύσει εκατομμύρια στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στο Ηνωμένο Βασίλειο και την Ευρώπη. Η Eni έδωσε τουλάχιστον 2,1 εκατομμύρια ευρώ για να χρηματοδοτήσει το Κέντρο Εταιρικής Φήμης του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, όπου η εργασία περιελάμβανε μια μελέτη περίπτωσης για το πώς η Eni «οικοδόμησε τη νομιμότητα μέσω των προγραμμάτων βιωσιμότητας στη Δημοκρατία του Κονγκό και αλλού». Το πανεπιστήμιο δεν απάντησε σε αιτήματα για σχολιασμό.

Η ιταλική πετρελαϊκή εταιρεία Eni έχει συνεισφέρει εκατομμύρια σε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια.

Η Shell είναι μακράν ο μεγαλύτερος χρηματοδότης ορυκτών καυσίμων των πανεπιστημίων του Ηνωμένου Βασιλείου.

Greenwashing

Η βουλευτής των Πρασίνων του Ηνωμένου Βασιλείου, Caroline Lucas, κάλεσε τα πανεπιστήμια να διακόψουν αμέσως τους οικονομικούς και ακαδημαϊκούς δεσμούς με τις εταιρείες ορυκτών καυσίμων. «Οι φοιτητές θα τρομοκρατηθούν όταν μάθουν για τη σκιώδη και χειραγωγική επιρροή των εταιρειών ορυκτών καυσίμων που συμβαίνει στις δικές τους πανεπιστημιουπόλεις», είπε.

«Οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων είναι η νούμερο ένα αιτία της κλιματικής κατάρρευσης», δήλωσε η Alice Harrison, επικεφαλής της εκστρατείας ορυκτών καυσίμων στο Global Witness. «Με τη δωρεά σε πανεπιστήμια, στην καλύτερη περίπτωση προσπαθούν να καθαρίσουν την εικόνα τους, συνδέοντας τους εαυτούς τους με αξιοσέβαστα ιδρύματα. Στη χειρότερη περίπτωση, προσπαθούν να παραμορφώσουν την έρευνα και τη μάθηση με τρόπους που θα βοηθήσουν στην ανάπτυξη των ορυκτών καυσίμων στο ενεργειακό μας μέλλον».

Τα στοιχεία που ελήφθησαν από την Αυστρία, την Ιταλία, την Ιρλανδία, τη Νορβηγία, την Πολωνία, την Ισπανία, τη Σουηδία και την Ελβετία δείχνουν αξιοσημείωτη συμμετοχή του κλάδου. Το Νορβηγικό Πανεπιστήμιο Επιστήμης και Τεχνολογίας (NTNU) κέρδισε τα περισσότερα, με 29 εκατομμύρια ευρώ (344 εκατομμύρια κορώνες) σε απροσδιόριστη χρηματοδότηση για την περίοδο 2017-2022. Τα χρήματα προήλθαν από τις Equinor, BP, Shell, Exxon, Total και ConocoPhillips.

Στις ΑΠΕ

Ο Toril Nagelhus Hernes, πρύτανης καινοτομίας στο NTNU, δήλωσε: «Έχουμε μια μακροχρόνια συνεργασία με τη βιομηχανία πετρελαίου που τώρα έχει θέσει λύσεις βιώσιμης και ανανεώσιμης ενέργειας στην ατζέντα της. Η πλειονότητα των έργων αφορά τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας».

Η Shell έδωσε επίσης γενναιόδωρα στο ETH Zürich 1,7 εκατομμύρια ευρώ από τα περίπου 5 εκατομμύρια ευρώ που έλαβε από το 2016 το διάσημο ελβετικό πανεπιστήμιο. Αυτό περιελάμβανε 200.000 € για ένα έργο που χρησιμοποιεί μηχανική εκμάθηση για τη βελτίωση του "Shell's Reservoir Simulator". Πρόκειται για μια τεχνολογία που χρησιμοποιείται συνήθως για να βοηθήσει την εξερεύνηση και την ανάπτυξη πετρελαίου.

Το ETH Zürich είπε ότι η συντριπτική πλειονότητα της ερευνητικής εργασίας που υποστηρίζεται από τον τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου «δεν σχετίζεται άμεσα με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο ή την εξόρυξή τους» και ότι «οι αποφάσεις για τη συνεργασία λαμβάνονται πάντα κατά περίπτωση και ανεξάρτητα από τον συγκεκριμένο κλάδο».

Στην Ισπανία

Κατά τα άλλα, τουλάχιστον 5,2 εκατομμύρια ευρώ πήγαν σε μερικά από τα κορυφαία πανεπιστήμια της Ισπανίας. Μεταξύ αυτών είναι το Πανεπιστήμιο Complutense της Μαδρίτης, ένα από τα παλαιότερα ακαδημαϊκά ιδρύματα στον κόσμο, το οποίο έλαβε περίπου μισό εκατομμύριο ευρώ από τον ενεργειακό κολοσσό Repsol και τις συνδεδεμένες οντότητές του. Τα χρήματα πήγαν κυρίως για την πληρωμή των εξόδων των ερευνητικών κέντρων, για τη χρηματοδότηση μιας υποτροφίας και για τα δίδακτρα.

Τα πανεπιστήμια στην Ιταλία έχουν λάβει 5 εκατομμύρια ευρώ από το 2016, σύμφωνα με στοιχεία του Foi, μεγάλο μέρος των οποίων θα υποστηρίξει τους διδακτορικούς φοιτητές. Ο αριθμός είναι πιθανότατα πολύ υψηλότερος δεδομένου ότι τα μισά από τα 67 δημόσια πανεπιστήμια της χώρας με τα οποία ήλθαν σε επαφή δεν απάντησαν. Εν τω μεταξύ, η ίδια η Eni ανακοίνωσε ότι έδωσε 10 εκατομμύρια ευρώ σε ιταλικά πανεπιστήμια μόνο πέρυσι. Τα στοιχεία Foi περιελάμβαναν 1,3 εκατομμύρια ευρώ από την Eni στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου-Bicocca για ένα πενταετές ερευνητικό πρόγραμμα, που καλύπτει θέματα όπως η γεωθερμική ενέργεια και η CCS.

Ο Μάρκο Γκράσο παραιτήθηκε από διευθυντής ερευνητικής μονάδας στο πανεπιστήμιο σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τη συμφωνία. Είπε ότι η Eni και άλλοι χρησιμοποιούν επενδύσεις για να ενισχύσουν τη «νομιμότητα με το κοινό». «Για αυτούς δεν είναι τίποτα, ένα ψίχουλο. Η Eni πραγματοποίησε κέρδη 22 δισ. ευρώ πέρυσι. Αλλά με αυτή τη μία συμφωνία μπορούν να πουν: «Κοιτάξτε, κάνουμε ένα έργο για την ενεργειακή μετάβαση με ένα δημόσιο πανεπιστήμιο», είπε ο Γκράσο, ο οποίος παραμένει καθηγητής πολιτικής γεωγραφίας στο πανεπιστήμιο.

Σε ανακοίνωσή του, το πανεπιστήμιο είπε ότι όλα τα ερευνητικά του έργα με τη βιομηχανία πληρούν «ηθικά κριτήρια» και «στοχεύουν στην ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων που σέβονται όλο και περισσότερο το κλίμα και την περιβαλλοντική ισορροπία».

Κοινά ενδιαφέροντα

Η προθυμία της βιομηχανίας να χρηματοδοτήσει την έρευνα οφείλεται στο ότι συχνά ευθυγραμμίζεται με τα ενδιαφέροντά τους, σύμφωνα με τον Harrison του Global Witness. «Η δέσμευση και αποθήκευση άνθρακα είναι κάτι που η βιομηχανία ορυκτών καυσίμων επιθυμεί ιδιαίτερα να προωθήσει, επειδή είναι μια κάρτα χωρίς έξοδο από τη φυλακή για συνεχή παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου».

Η Equinor είπε ότι «έχει ισχυρή δέσμευση για την έρευνα και την εκπαίδευση» και επενδύει ενεργά σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, CCS και άλλους τομείς, συμπεριλαμβανομένου του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. «Είμαστε περήφανοι που συνεργαζόμαστε με πανεπιστήμια για την ανάπτυξη ταλαντούχων νέων που θα γίνουν οι ενεργειακοί ηγέτες του αύριο». Ένας εκπρόσωπος επιβεβαίωσε ότι μεταξύ 2019 και 2023 η εταιρεία «παρείχε πάνω από 6 εκατομμύρια £ σε χρηματοδότηση για πανεπιστήμια του Ηνωμένου Βασιλείου».

Οι δωρεές, οι οποίες περιλαμβάνουν επίσης εταιρείες όπως το Rio Tinto και η Saudi Aramco, έρχονται σε μια στιγμή που πολλά πανεπιστήμια της Ευρώπης δεσμεύονται να επιτύχουν μηδενικό ενεργειακό αποτύπωμα.

«Είναι εξίσου σημαντικό να θέσουμε αυτόν τον αριθμό [επενδύσεων σε ορυκτά καύσιμα] στην προοπτική της συνολικής χρηματοδότησης των πανεπιστημίων», δήλωσε ο Kevin Daly της Ευρωπαϊκής Ένωσης Πανεπιστημίων. «Σχετικά με τη νομιμότητα των δωρεών ή των συνεργασιών, εναπόκειται στα πανεπιστήμια να συμμετάσχουν αυτόνομα σε διάλογο με τις κοινότητες τους».

Ωστόσο, καθώς τα πανεπιστήμια αντιμετωπίζουν περικοπές χρηματοδότησης και αγωνίζονται ολοένα και περισσότερο να ισορροπήσουν τα βιβλία, η πίεση για εξεύρεση χρημάτων αυξάνεται.