Πολλαπλασιάζονται οι φόροι στα υπερκέρδη των κολοσσών πετρελαίου και φυσικού αερίου – Με πάγωμα επενδύσεων απειλούν οι εταιρείες

Από την έναρξη της ενεργειακής κρίσης, που προκλήθηκε από τον πόλεμο στην Ουκρανία και κλιμακώθηκε από την ένταση στη Μέση Ανατολή με την επακόλουθη άνοδο των τιμών της ενέργειας, οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου έχουν αναφέρει κέρδη ρεκόρ. 

Αυτή η άνοδος των κερδών έχει οδηγήσει πολλές κυβερνήσεις να απαιτούν το μερίδιό τους εισάγοντας φόρους, κάνοντας λόγο για υπερκέρδη την ώρα που νοικοκυριά, επιχειρήσεις και βιομηχανίες πιέζονται από το αυξανόμενο κόστος.

Ωστόσο, για τους φορείς του κλάδου, αυτές οι πρωτοβουλίες κινδυνεύουν να θέσουν σε κίνδυνο τα επενδυτικά τους σχέδια, ειδικά σε περιοχές όπου η δημοσιονομική σταθερότητα είναι ήδη εύθραυστη.

Όπως υπογραμμίζει το energynews.pro το 2022 Ηνωμένο Βασίλειο επέβαλε έκτακτο φόρο 25% στα κέρδη των ενεργειακών εταιρειών, ο οποίος στη συνέχεια αυξήθηκε στο 35%. 

Σήμερα, ο συνολικός φορολογικός συντελεστής για τις μεγάλες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη Βόρεια Θάλασσα έχει φτάσει το 75% και είναι ένας από τους υψηλότερους στον κόσμο. 

Όμως η κριτική ήταν δριμεία. Ο Patrick Pouyanné, διευθύνων σύμβουλος της TotalEnergies, προειδοποίησε ότι μια τέτοια φορολογία θα μπορούσε να καταστήσει ορισμένα έργα ασύμφορα, αναγκάζοντας την εταιρεία να μειώσει τις επενδύσεις της στην περιοχή.

Κυβερνητικά επιχειρήματα

Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, η εισαγωγή αυτών των φόρων έχει διπλό σκοπό. 

Από τη μία πλευρά, στοχεύει στη χρηματοδότηση των μέτρων στήριξης των νοικοκυριών, που επηρεάζονται σοβαρά από τον ενεργειακό πληθωρισμό. Από την άλλη, αυτά τα υπερκέρδη, που θεωρούνται υπερβολικά σε περίοδο κρίσης, έχουν γίνει εύκολος στόχος για τις κυβερνήσεις που θέλουν να δείξουν ότι δεν διστάζουν να κάνουν τις μεγάλες εταιρείες να συνεισφέρουν.

«Οι ενεργειακές εταιρείες επωφελούνται από ένα πλαίσιο εξαιρετικά υψηλών τιμών και είναι δίκαιο να συνεισφέρουν περισσότερο», δήλωσε ο Βρετανός υπουργός Οικονομικών ανακοινώνοντας την αύξηση του Energy Profits Levy (EPL). 

Παρόμοια συναισθήματα επαναλήφθηκαν στη Γερμανία, όπου η κυβέρνηση εισήγαγε φόρο 33% στα κέρδη που υπερέβαιναν το 20% πάνω από τον μέσο όρο της τελευταίας τριετίας.

Αντίκτυπος στις επενδύσεις: Απειλές ή πραγματικότητα;

Αλλά για τους μεγάλους, η κατάσταση είναι πιο περίπλοκη. «Οι απροσδόκητοι φόροι υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών», δήλωσε εκπρόσωπος της BP, προσθέτοντας ότι οι συνεχείς αναθεωρήσεις των φορολογικών συντελεστών δημιουργούν αστάθεια, εμποδίζοντας τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. 

Η εμπορική ένωση Offshore Energies UK εκτίμησε ότι το EPL θα μπορούσε να οδηγήσει σε πτώση 80% των επενδύσεων στην περιοχή έως το 2029, θέτοντας σε κίνδυνο περίπου 35.000 θέσεις εργασίας.

Η ανησυχία στη Γερμανία

Η ίδια ανησυχία εκφράζεται και στη Γερμανία, όπου σημαντικοί παράγοντες όπως ο Wintershall Dea προειδοποίησαν ότι η επιβολή του φόρου θα μπορούσε να επιταχύνει τη μετεγκατάσταση των επενδύσεων σε περιοχές με ευνοϊκότερες δημοσιονομικές συνθήκες. 

«Αν η Ευρώπη θέλει να παραμείνει ανταγωνιστική, πρέπει να αποφύγει να γίνει ζώνη υπερφορολόγησης», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλός της κατά τη διάρκεια ενός ενεργειακού φόρουμ.

Διεθνής σύγκριση: Αποκλίνουσες προσεγγίσεις

Εκτός Ευρώπης οι αντιδράσεις είναι πιο λεπτές. 

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, αν και ο Πρόεδρος Τζο Μπάιντεν έχει απειλήσει να εισαγάγει παρόμοιο φόρο, η πικρή ανάμνηση του νόμου Crude Oil Windfall Profit Tax Act του 1980, ο οποίος είχε οδηγήσει σε μείωση της εγχώριας παραγωγής και αυξημένη εξάρτηση από τις εισαγωγές,  παραμένει σημαντικός αποτρεπτικός παράγοντας. Προς το παρόν, οι αμερικανικές εταιρείες έχουν γλιτώσει επιπλέον εισφορές, παρά την αυξανόμενη δημόσια πίεση.

Ο Καναδάς, εν τω μεταξύ, έχει αποφύγει κάθε άμεσο φόρο στα υπερκέρδη των ενεργειακών εταιρειών, προτιμώντας να επικεντρωθεί στα κέρδη των τραπεζών και των ασφαλιστικών εταιρειών. Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση αμφισβητείται όλο και περισσότερο, ιδιαίτερα στην Αλμπέρτα, όπου ο πρωθυπουργός της επαρχίας δήλωσε ότι «η φορολόγηση του τομέα του πετρελαίου θα ήταν μια ευθεία επίθεση στην τοπική μας οικονομία».

Η εικόνα στην Αυστραλία

Σύμφωνα με το energynews.pro στην Αυστραλία, η κυβέρνηση εξετάζει το ενδεχόμενο μεταρρύθμισης του Petroleum Resource Rent Tax (PRRT), που ισχύει ήδη εδώ και χρόνια, για να συλλέξει μεγαλύτερο μερίδιο των εσόδων που παράγονται από την εκμετάλλευση φυσικών πόρων. 

Γαλλία: Μια αποτυχημένη προσπάθεια 

Στη Γαλλία, οι πρόσφατες συζητήσεις επικεντρώθηκαν στη φορολόγηση των παραγωγών ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, οι οποίοι θεωρείται ότι επωφελούνται υπερβολικά από τις εγγυημένες τιμές αγοράς. 

Ωστόσο, αντιμέτωπη με την κριτική των επενδυτών και τον κίνδυνο αποθάρρυνσης νέων έργων, η κυβέρνηση έκανε πίσω. «Πρέπει να βρούμε μια μέση λύση μεταξύ των συνεισφορών των εταιρειών και των κινήτρων για την ενεργειακή μετάβαση», παραδέχτηκε εκπρόσωπος του υπουργείου Οικονομίας. Προς το παρόν, το έργο έχει τεθεί στο ράφι, αλλά η συζήτηση παραμένει ανοιχτή.

Μια λεπτή ισορροπία μεταξύ φορολογίας και ενεργειακής μετάβασης

Οι αποκλίνουσες απόψεις σχετικά με τη φορολόγηση των υπερκερδών αντικατοπτρίζουν διαφορετικές προτεραιότητες. Από τη μία πλευρά, οι κυβερνήσεις θέλουν να χρησιμοποιήσουν αυτά τα εξαιρετικά έσοδα για να χρηματοδοτήσουν πολιτικές υποστήριξης και να ανταποκριθούν στην κοινωνική δυσαρέσκεια. Από την άλλη πλευρά, οι εταιρείες τονίζουν την ανάγκη τους για σταθερότητα για να κάνουν μακροπρόθεσμες επενδύσεις, ιδιαίτερα σε έργα ενεργειακής μετάβασης.

Καθώς η πίεση αυξάνεται, παραμένει ένα ερώτημα: Αυτές οι δημοσιονομικές πολιτικές θα αποθαρρύνουν τις επενδύσεις σε πράσινες τεχνολογίες ή θα αναγκάσουν τις εταιρείες να επανεξετάσουν τα επιχειρηματικά τους μοντέλα για να προσαρμοστούν καλύτερα σε έναν κόσμο όλο και πιο ευαίσθητο στα κλιματικά ζητήματα;

Οι συστάσεις των Βρυξελλών

Ήδη από τον Μάρτιο του 2022, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή συνέστησε στα κράτη μέλη να επιβάλλουν προσωρινά φόρους απροσδόκητων κερδών σε όλους τους παρόχους ενέργειας στην ανακοίνωσή της REPowerEU . Η Επιτροπή πρότεινε τα μέτρα αυτά να είναι τεχνολογικά ουδέτερα, όχι αναδρομικά και σχεδιασμένα με τρόπο που να μην επηρεάζει τις τιμές χονδρικής ηλεκτρικής ενέργειας ή τις μακροπρόθεσμες τάσεις των τιμών. 

Τον Οκτώβριο του 2022, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησε να επιβληθεί ένας πανευρωπαϊκός φόρος απροσδόκητων κερδών, ή «συνεισφορά αλληλεγγύης», στις εταιρείες ορυκτών καυσίμων (τομείς πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης), αν και με διαφορετικό σχεδιασμό από τις συστάσεις της Επιτροπής. 

Ταυτόχρονα, τέθηκε ένα ανώτατο όριο στα έσοδα της αγοράς για τους παραγωγούς ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιούν τεχνολογίες υποπεριθωρίου για την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, όπως ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, πυρηνικά και λιγνίτη.

Η ΕΕ ανέμενε ότι οι δύο πολιτικές θα συγκεντρώνουν από κοινού περίπου 140 δισεκατομμύρια ευρώ , εκ των οποίων τα 25 δισεκατομμύρια ευρώ θα είναι έσοδα από εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου που θα εισπράττονται μέσω της εισφοράς αλληλεγγύης. Τα έσοδα θα χρησιμοποιούνταν στη συνέχεια για την μερική αντιστάθμιση των υψηλών λογαριασμών ενέργειας των νοικοκυριών «με ένα μη επιλεκτικό και διαφανές μέτρο που θα υποστηρίζει όλους τους τελικούς καταναλωτές».

Μεταξύ 2022 και 2023, 15 από τα 27 κράτη μέλη εφάρμοσαν την εισφορά αλληλεγγύης, ενώ οκτώ υιοθέτησαν ένα ισοδύναμο εθνικό μέτρο. Τρεις χώρες — το Λουξεμβούργο , η Λετονία και η Μάλτα — ανέφεραν ότι δεν έχουν εταιρείες εντός του πεδίου εφαρμογής και η Κύπρος δεν ενέκρινε ποτέ τον κανονισμό.