Οι νέες ισορροπίες στο ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα

Το 2026 δεν θα είναι μια ακόμη χρονιά προσαρμογής για την ευρωπαϊκή ενέργεια. Θα είναι μια χρονιά δοκιμής αντοχής, συνοχής και πολιτικής ωριμότητας. Μετά από μια περίοδο συνεχών κρίσεων, η αγορά μπαίνει σε φάση όπου τα μεγάλα διλήμματα δεν αφορούν πια το τι θέλουμε, αλλά το πώς το υλοποιούμε χωρίς να ρισκάρουμε την ασφάλεια και την κοινωνική συνοχή.

Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να κινηθεί προς την πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο έως το 2027 έχει ήδη αλλάξει τη γεωγραφία των ροών. Ωστόσο, εκείνο που συχνά υποτιμάται είναι το μέγεθος της πρόκλησης που κρύβεται πίσω από αυτή τη μετάβαση. Δεν πρόκειται απλώς για αντικατάσταση ποσοτήτων, αλλά για ουσιαστικό επανασχεδιασμό αλυσίδων εφοδιασμού, για νέα συμβατικά πλαίσια, για διασυνοριακό συντονισμό και για επενδύσεις που πρέπει να γίνουν εγκαίρως και με ακρίβεια. Το 2026 θα δείξει αν η Ευρώπη μπορεί να περάσει από την πολιτική βούληση στην επιχειρησιακή κανονικότητα.

Σε αυτό το περιβάλλον, η Νοτιοανατολική Ευρώπη αποκτά έναν ρόλο που δεν είχε στο παρελθόν. Δεν είναι πια ο περιφερειακός παρατηρητής εξελίξεων που διαμορφώνονται αλλού, αλλά ο κρίσιμος κρίκος μεταξύ των παγκόσμιων αγορών LNG και των ανατολικών και κεντρικών ευρωπαϊκών αγορών. Η περιοχή αυτή παραμένει ενεργειακά εύθραυστη, αλλά ακριβώς γι’ αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως πεδίο επιτάχυνσης λύσεων. Ο Κάθετος Διάδρομος φυσικού αερίου, για παράδειγμα, δεν είναι ένα ακόμη project στα χαρτιά, αλλά μια ρεαλιστική απάντηση σε ένα πραγματικό πρόβλημα αγοράς: πώς μεταφέρεις επαρκείς ποσότητες αερίου εκεί που χρειάζονται, την ώρα που χρειάζονται, με κόστος και κανόνες που αντέχουν στον χρόνο.

Το τελευταίο διάστημα γίνονται κινήσεις που δείχνουν ότι αυτή η λογική αρχίζει να αποκτά σάρκα και οστά. Η δημιουργία της ATLANTIC – SEE LNG TRADE από τη ΔΕΠΑ Εμπορίας και τον Όμιλο AKTOR είναι μια συνειδητή επιλογή να οργανωθεί η εξαγωγή LNG προς την ευρύτερη περιοχή με τρόπο συστηματικό και όχι αποσπασματικό. Αντίστοιχα, η μακροχρόνια συμφωνία με τη Venture Global έρχεται να καλύψει ένα από τα μεγαλύτερα κενά της ευρωπαϊκής αγοράς: την ανάγκη για προβλεψιμότητα προμήθειας σε βάθος δεκαετιών, σε μια εποχή όπου η αβεβαιότητα παραμένει υψηλή.

Το ίδιο ισχύει και για τη χειμερινή ασφάλεια εφοδιασμού στην ανατολική Ευρώπη. Η πρόθεση συνεργασίας με τη Naftogaz για την κάλυψη αναγκών της Ουκρανίας τον τρέχοντα χειμώνα δείχνει ότι οι περιφερειακές υποδομές μπορούν να λειτουργήσουν στην πράξη, όταν υπάρχει συντονισμός, τεχνική ετοιμότητα και πολιτική βούληση. Τέτοιες συμφωνίες είναι εξαιρετικά σύνθετες καθώς απαιτούν τη συνεργασία πολλών διαχειριστών συστημάτων και δοκιμάζουν στην πράξη την ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού ενεργειακού οικοσυστήματος.

Παράλληλα, το 2026 θα είναι κρίσιμη χρονιά και για το εσωτερικό μέτωπο της μετάβασης. Περισσότερες ΑΠΕ σημαίνουν μεγαλύτερη ανάγκη για ευελιξία, αποθήκευση και αξιόπιστη ηλεκτροπαραγωγή βάσης. Το φυσικό αέριο, όσο κι αν αλλάζει ο ρόλος του, παραμένει απαραίτητο για τη σταθερότητα του συστήματος, ιδίως όσο οι τεχνολογίες αποθήκευσης ωριμάζουν. Όμιλοι, όπως η ΔΕΠΑ, που επενδύουν σε καθετοποίηση, σε συνδυασμό ηλεκτροπαραγωγής, εμπορίας και πράσινων τεχνολογιών, το κάνουν επειδή γνωρίζουν ότι η επόμενη φάση της αγοράς θα είναι πιο απαιτητική και λιγότερο ανεκτική σε αστοχίες.

Οι φόβοι για το 2026 είναι υπαρκτοί - γεωπολιτικές εντάσεις, καθυστερήσεις σε υποδομές, κοινωνικές πιέσεις από το ενεργειακό κόστος. Οι προσδοκίες, όμως, είναι εξίσου μεγάλες. Αν η Ευρώπη καταφέρει να συνδυάσει ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα και μετάβαση χωρίς εκπτώσεις, τότε το 2026 μπορεί να μείνει ως χρονιά σταθεροποίησης. Όχι επειδή εξαφανίστηκαν οι κίνδυνοι, αλλά επειδή μάθαμε να τους διαχειριζόμαστε πιο ώριμα, πιο συλλογικά και με μεγαλύτερη επίγνωση του πραγματικού διακυβεύματος.

________

Ο Κωνσταντίνος Ξιφαράς είναι Διευθύνων Σύμβουλος της ΔΕΠΑ Εμπορίας.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις εμπειρίες του 2025, τις προκλήσεις και τις προσδοκίες για το 2026.