Οι ενεργειακές προβλέψεις της συμφωνίας για το Brexit – Τι σημαίνει για την αγορά και τις επενδύσεις

Η αβεβαιότητα που προκαλεί στην ενεργειακή αγορά το Brexit έχει καταγραφεί και η οριστικοποίηση της συμφωνίας μεταξύ ΕΕ και βρετανικής κυβέρνησης δε φαίνεται να κατορθώνει να την αμβλύνει.

Ως γνωστόν, στις 29 Μαρτίου 2017, μετά το δημοψήφισμα για το Brexit, η βρετανική κυβέρνηση κοινοποίησε επίσημα την πρόθεση αποχώρησης τόσο από την ΕΕ, όσο και από την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (EURATOM).

Παρότι εκκρεμεί η οριστικοποίηση της επικύρωσης του σχεδίου για την υλοποίηση του Brexit που συμφωνήθηκε μεταξύ της βρετανικής κυβέρνησης και της Κομισιόν μετά από πολύμηνες και αρκετά ταραχώδεις διαπραγματεύσεις (σημειωτέον, αρκετοί διατυπώνουν επιφυλάξεις για το κατά πόσο θα εγκριθεί από το βρετανικό κοινοβούλιο), η διατήρηση της συνεργασίας των δυο πλευρών σε θέματα ενέργειας και δη στο εμπόριο ηλεκτρικής ενέργειας, φυσικού αερίου και άνθρακα παραμένει ζητούμενο εκατέρωθεν και η βούληση είναι αμοιβαία σε αυτή την κατεύθυνση.

Σε κάθε περίπτωση, πάντως, το σχέδιο συμφωνίας δεν περιλαμβάνει μόνο γενικούς κανόνες διμερών ή τριμερών σχέσεων και τη μεταξύ τους ρύθμιση από τούδε και στο εξής. Έχει μεγάλο αντίκτυπο στις αγορές συνολικά, στα επενδυτικά σχέδια και στο πως θα διαμορφωθεί η κατάσταση για τους επιχειρηματικούς κολοσσούς, και όχι μόνο στον ενεργειακό κλάδο.

Πέρα από τα όσα έχουν ήδη συζητηθεί και καταγραφεί στην ενεργειακή αρθρογραφία (π.χ. σε σχέση με το ζήτημα των ρύπων και το ETS), οι προβλέψεις του σχεδίου υλοποίησης του Brexit αφορούν πλήθος ζητημάτων ευρύτερου ενεργειακού ενδιαφέροντος.

Αντιντάμπινγκ, μεταφορές, καύσιμα, εξοικονόμηση και φορολόγηση ενεργειακών προϊόντων

Τέτοιας φύσης ζητήματα περιγράφονται στο παράρτημα 5 του σχεδίου συμφωνίας, όπου αναφέρονται συγκεκριμένα τα πεδία εφαρμογής των προβλέψεων του άρθρου 6, παρ.2 και του άρθρου 10 του σχεδίου συμφωνίας.

Το άρθρο 6 παρ. 2 αναφέρει “Όταν στην παρούσα συμφωνία γίνεται αναφορά σε ενωσιακές πράξεις ή διατάξεις ενωσιακών πράξεων, η αναφορά αυτή θεωρείται, κατά περίπτωση, ότι περιλαμβάνει αναφορά στο δίκαιο της Ένωσης ή διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που, παρότι έχουν αντικατασταθεί ή καταργηθεί από την πράξη στην οποία γίνεται αναφορά, εξακολουθούν να εφαρμόζονται σύμφωνα με την πράξη αυτή”.

Το άρθρο 10 αναφέρεται στο προσωπικό πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας για το Brexit, διευκρινίζοντας ότι αφορά υπηκόους κρατών-μελών της ΕΕ που διέμεναν ή εργάζονταν στο Ηνωμένο Βασίλειο πριν από τη λήξη της μεταβατικής περιόδου και εξακολουθούν μετά από την παρέλευσή της, καθώς και υπηκόους του Ηνωμένου Βασιλείου που διέμεναν ή εργάζονταν σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ για το ίδιο διάστημα, ενώ διευκρινίζονται και όσα αφορούν τις οικογένειές τους.

Μεταξύ άλλων, τα ζητήματα που καταγράφονται στο συγκεκριμένο παράρτημα αφορούν κανονισμούς για το αντιντάμπινγκ, πλευρά που συγκεντρώνει ενεργειακό ενδιαφέρον, δεδομένου ότι η ΕΕ πολλάκις έχει εξετάσει και στραφεί σε τέτοιου τύπου αμυντικά μέσα προκειμένου να “απαντήσει” στην πρόκληση των εξοπλισμών για φωτοβολταϊκά συστήματα που κατασκευάζονται στην Κίνα και έχουν ιδιαίτερα χαμηλό κόστος, σε σημείο που να πλήττεται η ανταγωνιστικότητα αντίστοιχων ευρωπαϊκών εταιρειών.

Επίσης, περιλαμβάνονται κανονισμοί του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για τα πρότυπα επιδόσεων για τις εκπομπές από επιβατηγά αυτοκίνητα στα πλαίσια του στόχου για τη μείωση των εκπομπών CO2 από τον κλάδο των μεταφορών, καθώς και άλλα σχετικά ζητήματα, όπως π.χ. οι οδηγίες σχετικά με την ποιότητα καυσίμων βενζίνης και ντίζελ.

Ακόμα, παραμένοντας στον τομέα των μεταφορών, στο ίδιο παράρτημα γίνεται αναφορά και στα σχετικά με την υδρογονοκίνηση.

Επίσης, αναφέρονται ευρωπαϊκοί κανονισμοί που αφορούν στην καύση αερίων καυσίμων και τη λειτουργία συστημάτων θέρμανσης με λέβητες υγρών ή αερίων καυσίμων, καθώς και τα όρια εκπομπών για αέριους και σωματιδιακούς ρύπους από κινητήρες εσωτερικής καύσης για μη οδικά κινητά μηχανήματα.

Ξεχωριστό ενεργειακό ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι αντίστοιχες προβλέψεις για τις ηλεκτρικές στήλες, τους συσσωρευτές και τα απόβλητά τους.

Οι προβλέψεις του σχεδίου επεκτείνονται ακόμα στο ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο για ηλεκτρολογικό υλικό για χρήση εντός συγκεκριμένων ορίων τάσης και τη χρήση επικίνδυνων ουσιών σε ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό.

Δεδομένης της σχεδιαζόμενης αποχώρησης της Βρετανίας και από τη EURATOM, οι αντίστοιχες προβλέψεις του σχεδίου δεν θα μπορούσαν να μην επεκτείνονται και σε οδηγίες σχετικά με την διαχείριση ραδιενεργών αποβλήτων και αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου.

Ένα σημαντικό μέρος των κανονισμών και οδηγιών που αφορούν τις προβλέψεις του σχεδίου, αφορά ζητήματα ενεργειακής αποδοτικότητας και εξοικονόμησης ενέργειας. Για παράδειγμα, αναφέρονται κανονισμοί για την επισήμανση ενεργειακής απόδοσης και την εν γένει ενεργειακή σήμανση, για την εξοικονόμηση καυσίμου και τις απαιτήσεις οικολογικού σχεδιασμού για τα συνδεόμενα με την ενέργεια προϊόντα.

Ιδιαίτερου ενεργειακού ενδιαφέροντος, τέλος, είναι η αναφορά σχετικά τη θέσπιση του κοινοτικού συστήματος καταγραφής των εισαγωγών και παραδόσεων αργού πετρελαίου.

Ως προς το άρθρο 9 του σχεδίου συμφωνίας, που αφορά την αποσαφήνιση το πεδίο εφαρμογής των οριζόμενων στο προαναφερθέν άρθρο 10, το σχέδιο περιλαμβάνει ειδικές αναφορές ως προς ζητήματα που άπτονται της φορολόγησης ενεργειακών προϊόντων.

Συγκεκριμένα, αναφέρεται σε οδηγίες του Συμβουλίου για την αναδιάρθρωση του κοινοτικού πλαισίου φορολογίας των ενεργειακών προϊόντων και της ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς και τη φορολογική σήμανση του πετρελαίου ντίζελ και του φωτιστικού πετρελαίου.

Στις ίδιες διατάξεις υπόκεινται και οι κανονισμοί για τη διακίνηση και τους ελέγχους στα προϊόντα που υπόκεινται σε ειδικούς φόρους κατανάλωσης.

Για την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας στη Βόρεια Ιρλανδία

Στο κείμενο του σχεδίου συμφωνίας για το Brexit, γίνεται ειδική αναφορά στις διατάξεις του δικαίου της Ένωσης που αναφέρονται στο άρθρο 11 του σχεδίου, σχετικά με το δικαίωμα μόνιμης διαμονής και το αδιάλειπτο της διαμονής.

Συγκεκριμένα, στο παράρτημα 7 του σχεδίου αναφέρονται οι πράξεις που εφαρμόζονται στο Ηνωμένο Βασίλειο όσον αφορά τη Βόρεια Ιρλανδία, στο μέτρο που έχουν εφαρμογή στην παραγωγή, τη μεταφορά, τη διανομή και την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, τη χονδρική εμπορία ηλεκτρικής ενέργειας ή τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας.

Οι πράξεις αυτές αφορούν τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενεργείας, τους κανονισμούς για τους όρους πρόσβασης στο δίκτυο για τις διασυνοριακές ανταλλαγές ηλεκτρικής ενέργειας, τον Οργανισμό Συνεργασίας Ρυθμιστικών Αρχών Ενέργειας, τα μέτρα διασφάλισης του εφοδιασμού με ηλεκτρισμό και τις επενδύσεις υποδομής.

Επίσης, στο κείμενο γίνεται αναφορά στους κανονισμούς για την ακεραιότητα και τη διαφάνεια στη χονδρική αγορά ενέργειας, τις βιομηχανικές εκπομπές και την ολοκληρωμένη πρόληψη και έλεγχο της ρύπανσης, καθώς και το σύστημα ETS.

Όπως επισημαίνεται, διατάξεις σχετικές με τις αγορές λιανικής και την προστασία των καταναλωτών δεν εφαρμόζονται, ενώ διευκρινίζεται ότι οι αναφορές σε διάταξη άλλης πράξης της Ένωσης εντός των πράξεων που παρατέθηκαν δεν καθιστούν εφαρμοστέα την αναφερόμενη διάταξη στις περιπτώσεις που διαφορετικά δεν εφαρμόζεται για το Ηνωμένο Βασίλειο και εντός αυτού όσον αφορά τη Βόρεια Ιρλανδία, εκτός αν πρόκειται για διάταξη που διέπει τις αγορές χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας η οποία εφαρμόζεται στην Ιρλανδία και είναι αναγκαία για την από κοινού λειτουργία της ενιαίας αγοράς χονδρικής πώλησης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ιρλανδία και τη Βόρεια Ιρλανδία.

Ζητήματα κρατικών ενισχύσεων

Με αναφορά στο άρθρο 12 του σχεδίου, περί απαγόρευσης κάθε διάκρισης λόγω ιθαγένειας στο κράτος υποδοχής και το κράτος εργασίας, καθώς και στο άρθρο 7 παράγραφος 1 του παραρτήματος 4, περί κρατικών ενισχύσεων, στο σχέδιο προβλέπονται μια σειρά διατάξεις που αφορούν ζητήματα κρατικών ενισχύσεων.

Πέραν των όσων αφορούν κανονισμούς που ρυθμίζουν γενικά ζητήματα κρατικών ενισχύσεων (οριζόντιες, υπό μορφή αντιστάθμισης, ήσσονος σημασίας κ.λπ.), άλλους που αφορούν την ρύθμιση της εσωτερικής αγοράς, καθώς και τους κανόνες συμβατότητας με σημαντικά έργα κοινού ευρωπαϊκού ενδιαφέροντας - ζητήματα που εκ των πραγμάτων αφορούν και τον ενεργειακό κλάδο - συγκεκριμένη αναφορά γίνεται και σε ζητήματα που αφορούν ειδικά τους τομείς περιβάλλοντος και ενέργειας.

Συγκεκριμένα, αναφέρονται οι κατευθυντήριες γραμμές της Κομισιόν για τις κρατικές ενισχύσεις στους συγκεκριμένους τομείς, για το ETS, για την ανάλυση των κρατικών ενισχύσεων που σχετίζονται με τα λανθάνοντα κόστη (stranded costs) και για τις κρατικές ενισχύσεις που διευκολύνουν την παύση λειτουργίας μη ανταγωνιστικών ανθρακωρυχείων.

Εξοπλισμός της EURATOM

Στο παράρτημα V του σχεδίου συμφωνίας για το Brexit γίνεται ειδική αναφορά στις κατηγορίες εξοπλισμού και λοιπών περιουσιακών στοιχείων της Κοινότητας που συνδέονται με τη διενέργεια ελέγχου διασφαλίσεων βάσει της Συνθήκης EURATOM και βρίσκονται στο Ηνωμένο Βασίλειο.

Σύμφωνα με τις προβλέψεις του σχεδίου, αυτά περνούν στην κυριότητα του Ηνωμένου Βασιλείου κατά τη λήξη της μεταβατικής περιόδου, το οποίο υποχρεούται να επιστρέψει στην Ένωση την αξία τους, η οποία υπολογίζεται με βάση την αξία που τους αποδίδεται στους ενοποιημένους λογαριασμούς για το έτος 2020. Η αξία αυτή θα ανακοινωθεί στο Ηνωμένο Βασίλειο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατά την τελική ρυθμιστική έγκρισή της.

Οι σχετικές προβλέψεις αφορούν τον εξοπλισμό της EURATOM στο Sellafield (εργοστάσιο επανεπεξεργασίας πυρηνικού καυσίμου), στο Dounreay, (πρώην κέντρο του Ηνωμένου Βασιλείου για την έρευνα και ανάπτυξη στον τομέα των ταχέων αντιδραστήρων), στο Sizewell (δύο πυρηνοηλεκτρικοί σταθμοί, ο Sizewell A που δεν λειτουργεί και ο αντιδραστήρας πεπιεσμένου ύδατος Sizewell B, που εξακολουθεί να λειτουργεί), στο Capenhurst (εργοστάσιο εμπλουτισμού ουρανίου), στο Springfields (εργοστάσιο παρασκευής πυρηνικών καυσίμων).

Επίσης, αφορούν άλλους αντιδραστήρες και εγκαταστάσεις ερευνητικών, ιατρικών και άλλων εφαρμογών, στα οποία χρησιμοποιείται εξοπλισμός ελέγχου διασφαλίσεων.

Επισημαίνεται ότι οι σχετικές προβλέψεις αφορούν και τις εγκαταστάσεις ελέγχου και μετρήσεων και τα σχετικά απαιτούμενα όργανα.