Οι 5 κορυφαίες τάσεις από τη μετάβαση της Ευρώπης στις συναλλαγές των 15 λεπτών – Τα συμπεράσματα από τις πρώτες εβδομάδες

Περίπου δύο μήνες έχουν περάσει από την έναρξη της 15λεπτης διαπραγμάτευσης στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας της επόμενης ημέρας. Και πλέον είναι διαθέσιμα αρκετά δεδομένα ώστε να μπορεί κανείς να εξάγει κάποια πρώτα συμπεράσματα για τη λειτουργία του νέου συστήματος και τις επιπτώσεις του στην ενεργειακή αγορά της Ευρώπης. 

Ο Αντρέ Μπόσχαρτ, επικεφαλής αναλυτικών στοιχείων στην Montel EAS, παρουσιάζει πέντε συμπεράσματα από τις πρώτες εβδομάδες των 15λεπτων συναλλαγών.

Σύμφωνα με τον ίδιο το γνώριμο «πριονωτό» μοτίβο στις τιμές 15λεπτων (που τυπικά εμφανίζει χαμηλότερες τιμές στο πρώτο και τέταρτο τέταρτο της ώρας και υψηλότερες στο δεύτερο και τρίτο) παραμένει. Ωστόσο, το μοτίβο αυτό είναι κάπως πιο ομαλό σε σχέση με τις ενδοημερήσιες τιμές, ως αποτέλεσμα της μετατροπής των υπολειμματικών ωριαίων φορτίων σε θέσεις 15 λεπτών.

Το «πριονωτό» μοντέλο

Ο Μπόσχαρτ επισημαίνει ότι πριν εξεταστούν τα ευρήματα, είναι σημαντικό να επισημανθεί  ότι το πριονωτό μοτίβο εμφανίζεται επειδή οι υπολειμματικές ωριαίες θέσεις φορτίου μετατρέπονται σε θέσεις ανά τέταρτο της ώρας, όπου παραμένουν προβλέψιμα σφάλματα. Και αναφέρεται σε αυτό το φαινόμενο ως «φυσική ανισορροπία». 

Υπογραμμίζει δε, ότι το υπολειμματικό φορτίο μειώνεται κατά τη διάρκεια της νύχτας, αυξάνεται το πρωί, πέφτει κατά το διάστημα υψηλής παραγωγής ηλιακής ενέργειας και στη συνέχεια αυξάνεται ξανά το βράδυ. Αυτές οι μεταβολές σχηματίζουν το χαρακτηριστικό πριονωτό μοτίβο.

Με βάση τις πρώτες έξι εβδομάδες νέων δεδομένων προς διερεύνηση, αυτά είναι τα πέντε βασικά συμπεράσματά του:

1. Το πριονωτό μοτίβο παραμένει – οι αρνητικές τιμές πληθαίνουν

Το δομικό πριονωτό μοτίβο παραμένει χαρακτηριστικό των αγορών 15 λεπτών – περίπου στο 70-80% του πλήρους ενδοημερήσιου μεγέθους, αλλά με διακυμάνσεις ανά χώρα. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον συντελεστή εξομάλυνσης για να προβλέψει περιπτώσεις αρνητικών τιμών, το μοντέλο του αναλυτή υποδεικνύει αύξηση περίπου 8% στις ώρες αρνητικών τιμών στη Γερμανία. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι έχουμε ήδη δει πάνω από 50 συνεχόμενα μπλοκ έξι ωρών κάτω από το μηδέν σε Γερμανία και Ολλανδία το 2025. Η εφαρμογή της προσαρμογής του πριονωτού μειώνει αυτόν τον αριθμό σε περίπου πέντε (πτώση γύρω στο 90%), όμως το μοτίβο δείχνει ότι οι ιδιοκτήτες έργων ΑΠΕ θα αντιμετωπίσουν νέα κίνητρα περικοπών («curtailment») το 2026 και μετά.

2. Η σύγκλιση τιμών αποδυναμώνεται

Η συχνότητα σύγκλισης τιμών μεταξύ γειτονικών περιοχών –όπου οι ωριαίες τιμές εξισώνονται διασυνοριακά– έχει πέσει σε ιστορικά χαμηλά από τότε που ξεκίνησε ο διακανονισμός 15 λεπτών. Αυτό έχει σημασία γιατί η ισχύς των διασυνδέσεων εξακολουθεί να κατανέμεται κυρίως σε ωριαία βάση. Όταν η διασυνδετική ικανότητα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε 15λεπτα, το πριονωτό μοτίβο ενισχύεται και η διασυνοριακή εξισορρόπηση γίνεται δυσκολότερη. Με απλά λόγια, η ανεπαρκής ενδοημερήσια διαθεσιμότητα των διασυνδέσεων υπονομεύει την περιφερειακή σύγκλιση τιμών.

3. Οι διαφορές ανά χώρα είναι έντονες

Δεν λειτουργούν όλες οι αγορές με τον ίδιο τρόπο. Ο Μπόσχαρτ αναφέρει ότι υπολόγισε την κατανομή των αποκλίσεων τιμών 15 λεπτών από τον μέσο όρο της ώρας σε διάφορες ζώνες διακανονισμού. Η Ανατολική Ευρώπη εμφανίζει τις πιο έντονες παραμορφώσεις του πριονωτού μοντέλου, ενώ η Νότια Ευρώπη και η Σκανδιναβία παρουσιάζουν πολύ ηπιότερα φαινόμενα. Συστήματα που βασίζονται στην υδροηλεκτρική ενέργεια, όπως στη Βόρεια Ευρώπη, περιορίζουν τη μεταβλητότητα των τιμών 15 λεπτών, καθώς τα υδροηλεκτρικά ταμιευτήρια και η ευελιξία παραγωγής «εξομαλύνουν» την καμπύλη και περιορίζουν τις ακραίες διακυμάνσεις.

4. Οι μπαταρίες βρίσκουν τον ρόλο τους

Η αποθήκευση ενέργειας μέσω μπαταριών αναδεικνύεται σε ξεκάθαρη πρώιμη νικήτρια. Καθώς τα έσοδα από την ενεργοποίηση των αυτόματων εφεδρειών αποκατάστασης συχνότητας (aFRR) μειώθηκαν τον Οκτώβριο, τα έσοδα από την αγορά επόμενης ημέρας απέκτησαν μεγαλύτερη σημασία για τις στρατηγικές «stacking». Συγκεκριμένα, τα έσοδα από τη βελτιστοποίηση στην αγορά επόμενης ημέρας αυξήθηκαν κατά μέσο όρο περίπου 40% για μπαταρίες μίας ώρας, 25% για συστήματα δύο ωρών και 20% για συστήματα τεσσάρων ωρών. Αυτό σημαίνει ότι η αγορά επόμενης ημέρας πλέον αποτελεί σημαντικότερο τμήμα των συνολικών εσόδων και είναι κεντρική στα επιχειρηματικά μοντέλα των μπαταριών.

5. Η ρευστότητα εξελίσσεται άνισα

Οι όγκοι των ενδοημερήσιων δημοπρασιών μειώθηκαν σε ορισμένες περιοχές αλλά αυξήθηκαν σε άλλες. Στη ζώνη Γερμανίας-Αυστρίας-Benelux, οι όγκοι των 15λεπτων δημοπρασιών μειώθηκαν περίπου 37%, με τη Γερμανία να πέφτει γύρω στο 42,5%. Η συνεχής ενδοημερήσια διαπραγμάτευση αυξήθηκε ελαφρά, με μηνιαία αύξηση περίπου 5%. Αν και η συνολική πορεία της ενδοημερήσιας αγοράς παραμένει ασαφής, δεν υπάρχουν ισχυρές ενδείξεις για σταθερή βελτίωση. Αντίθετα, η Σκανδιναβία παρουσιάζει δυναμική: οι ενδοημερήσιοι όγκοι υπερδιπλασιάστηκαν από Σεπτέμβριο σε Οκτώβριο. Παράλληλα, η δραστηριότητα ανισορροπίας (ενεργοποιήσεις aFRR) μειώθηκε κατά περίπου 35% τον Οκτώβριο σε σχέση με τους πρώτους εννέα μήνες του έτους. Αυτό υποδηλώνει ότι η βελτιωμένη σηματοδότηση της αγοράς επόμενης ημέρας μπορεί να μειώνει την ανάγκη εξισορρόπησης σε ορισμένες περιοχές. Το aFRR είναι μια αυτόματα ενεργοποιούμενη υπηρεσία που αποκαθιστά τη συχνότητα του συστήματος και βοηθά στην επαναφορά της ισορροπίας μετά από κάποια διαταραχή. Αν αυτή η τάση συνεχιστεί, τελικοί καταναλωτές και ιδιοκτήτες έργων ΑΠΕ μπορεί να είναι καθαρά ωφελημένοι.

Τελική εκτίμηση

Κλείνοντας την ανάλυσή του ο Μποσχαρτ αναφέρει ότι ο διακανονισμός ανά τέταρτο της ώρας ήδη αναδιαμορφώνει τα κίνητρα της αγοράς. Το πριονωτό μοτίβο επιμένει, αλλά ο αντίκτυπός του διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Οι μπαταρίες αποκτούν μεγαλύτερη σημασία, η ρευστότητα μετατοπίζεται περιφερειακά και οι πιέσεις για σύγκλιση τιμών εντείνονται, με επιπτώσεις στις διασυνδέσεις και στον σχεδιασμό της αγοράς.

Τα 4 σημεία προσοχής

Σύμφωνα με τον ίδιο οι  συμμετέχοντες θα πρέπει να παρακολουθούν στενά τέσσερα σημεία: 

1. τη δυναμική των αρνητικών τιμών, 
2. την κατανομή ενδοημερήσιας διασυνδετικής ικανότητας, 
3. τις στρατηγικές «stacking» των μπαταριών και 
4. τους ειδικούς κανόνες κάθε χώρας που επηρεάζουν τον διακανονισμό και την εξισορρόπηση. 

Οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ σφαλμάτων πρόβλεψης, καθεστώτων διακανονισμού και αρχιτεκτονικής της αγοράς θα καθορίσουν αν το εμπόριο 15 λεπτών θα προσφέρει πιο αποδοτικά αποτελέσματα ή απλώς ένα διαφορετικό σύνολο προβλημάτων.