Νερό, ώρα μηδέν - Η ανάγκη για ενιαίο αρμόδιο φορέα και ένα Εθνικό Ταµείο Υδάτων

Η διαχείριση των υδάτων είναι ένα από τα πιο κρίσιµα ζητήµατα για τη βιώσιµη ανάπτυξη της χώρας µας και την κοινωνική συνοχή. Τα αποθέµατα νερού στην Αττική έχουν µειωθεί σχεδόν 50% την τελευταία τριετία, ενώ οι συχνές ελλείψεις σε τουριστικές περιοχές αποτυπώνουν την ένταση στο υδατικό ισοζύγιο. Οι απώλειες που συχνά φτάνουν στο 50%, οι ανεπαρκείς επενδύσεις και η κλιµατική κρίση καθιστούν τη λειψυδρία υπαρξιακή απειλή.

Η ορθολογική διαχείριση, µαζί µε µια τιµολόγηση που να αντικατοπτρίζει το πραγµατικό κόστος χωρίς να επιβαρύνει τους καταναλωτές, αποτελεί σύνθετη πρόκληση. Χρειάζεται ένα ολοκληρωµένο και εφαρµόσιµο πλαίσιο µε οδικό χάρτη υλοποίησης, στον οποίο θα δεσµεύονται όλοι οι αρµόδιοι φορείς.

Οι άξονες του Σχεδίου για τα Υδατα, που τέθηκαν σε δηµόσιο διάλογο από την κυβέρνηση, κινούνται προς τη σωστή κατεύθυνση. Όµως χωρίς συστηµική διαλειτουργικότητα, επαρκή χρηµατοδότηση και ενεργό συµµετοχή των τοπικών κοινωνιών, η εφαρµογή τους θα είναι εξαιρετικά δύσκολη.

Οι προτεινόµενες επενδύσεις, άνω των 10 δισ. ευρώ, στοχεύουν στην αντιµετώπιση της λειψυδρίας, στην ανθεκτικότητα των υποδοµών και στη δηµιουργία νέων έργων. Σηµαντικές παρεµβάσεις έχουν ήδη δροµολογηθεί, όπως το Εθνικό Επιχειρησιακό Πρόγραµµα για το Πόσιµο Νερό, το Εθνικό Σχέδιο ∆ιαχείρισης Λυµάτων και το «Υδωρ 2.0». Ο απαιτούµενος προϋπολογισµός θα αυξηθεί περαιτέρω λόγω της νέας ευρωπαϊκής οδηγίας για αναβάθµιση εγκαταστάσεων σε τεταρτοβάθµιες και για συστηµατική επεξεργασία οµβρίων.

Η πρόκληση είναι διπλή: εξασφάλιση πόρων και θεσµική αναδιάρθρωση του κλάδου, ώστε να λειτουργεί µε σαφείς ρόλους, αποτελεσµατική αλληλεπίδραση και λογοδοσία. Μια πιθανή κατεύθυνση είναι η συγκέντρωση όλων των αρµοδιοτήτων σε ένα υπουργείο, αρµόδιο για στρατηγική, νοµοθεσία, εποπτεία και διαχείριση δεδοµένων µε σύγχρονα εργαλεία τεχνικής νοηµοσύνης.

∆εδοµένου του υπέρογκου κόστους, κρίνεται απαραίτητο ένα Εθνικό Ταµείο Υδάτων, που θα συγκεντρώνει και θα διαχειρίζεται πόρους µε διαφάνεια και αποτελεσµατικότητα.

Τέλος, η νέα δοµή θα µπορούσε να βασιστεί σε τέσσερα λειτουργικά συστήµατα:

1. Υδροληψία: Ενας Εθνικός ∆ιαχειριστής θα έχει την ευθύνη αδειοδότησης και ελέγχου της παραγωγής ύδατος, θα παρακολουθεί την ποιότητα και θα εξασφαλίζει τη διαθεσιµότητα. Θα µπορούσε να απορροφήσει υφιστάµενους φορείς, όπως οι Εταιρείες Παγίων ΕΥ∆ΑΠ και ΕΥΑΘ και οι Γενικοί Οργανισµοί Εγγείων Βελτιώσεων (ΓΟΕΒ).

2. Μεταφορά: Ο ίδιος φορέας θα είναι υπεύθυνος για το «εθνικό δίκτυο µεταφοράς νερού», µε µακροπρόθεσµο σχεδιασµό, συντήρηση και διαχείριση κρίσεων, κατ’ αντιστοιχία µε ενεργειακές υποδοµές.

3. Διανοµή πόσιµου ύδατος και διαχείριση αποχέτευσης: Να ενισχυθεί το µοντέλο λειτουργίας των ΕΥ∆ΑΠ, ΕΥΑΘ και ∆ηµοτικών Επιχειρήσεων Υδρευσης και Αποχέτευσης (∆ΕΥΑ), µε στόχο τη µείωση απωλειών, την ποιοτική εξυπηρέτηση και την ανακύκλωση νερού. Είναι σηµαντικό να θεσπιστούν κίνητρα (νοµοθετικά, διοικητικά και οικονοµικά) για την ενίσχυση της κεφαλαιακής και επιχειρησιακής τους επάρκειας, µε στόχο την επιτάχυνση των επενδύσεων και τη δηµιουργία οικονοµιών κλίµακας.

4. Διανοµή αρδευτικού ύδατος: Να διεξάγεται µέσω υφιστάµενων Τοπικών Οργανισµών Εγγείων Βελτιώσεων (ΤΟΕΒ), είτε µέσω νέων φορέων, όπως ο Οργανισµός ∆ιαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας (Ο∆ΥΘ), οι οποίοι θα ασκούν έλεγχο ποιότητας, κοστολόγηση και περιορισµό απωλειών, σε συνάρτηση µε την εθνική αγροτική στρατηγική. Οι παραπάνω φορείς θα πρέπει να λάβουν τα ίδια κίνητρα µε τις εταιρείες διανοµής πόσιµου ύδατος.

Παράλληλα, η ΡΑΑΕΥ πρέπει να επιταχύνει την έγκριση κωδίκων διαχείρισης, τιµολόγησης και ελέγχου, ώστε να δηµιουργηθεί ενιαίο και συνεκτικό πλαίσιο.

Τα αναµενόµενα οφέλη είναι πολλαπλά:

– Αποσαφήνιση ρόλων και δηµιουργία ισχυρών διαχειριστών για την προσέλκυση δηµόσιων και ιδιωτικών επενδύσεων. – Ενίσχυση διαφάνειας και εµπιστοσύνης των πολιτών. – ∆ηµιουργία ευέλικτου, αξιόπιστου συστήµατος που αφουγκράζεται τις τοπικές ανάγκες. – Εγκαιρη ενηµέρωση και συµµετοχή των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασµό.

Η απόφαση 190/2022 της Ολοµέλειας του ΣτΕ επαναβεβαίωσε τη συνταγµατική προστασία του νερού ως δηµόσιου αγαθού µε αναπτυξιακή διάσταση, επιβάλλοντας την ενεργό συµµετοχή του ∆ηµοσίου και τη θεσµική θωράκιση της διαχείρισης.

Η οργάνωση του κλάδου υδάτων µε διακριτούς ρόλους, κρατική εποπτεία και κοινωνική λογοδοσία είναι όχι απλώς θεσµικά συµβατή, αλλά και απολύτως αναγκαία για τη διασφάλιση του δηµοσίου συµφέροντος.

Το νερό δεν είναι απλώς φυσικός πόρος – είναι θεµέλιο κοινωνικής συνοχής και βιώσιµης ανάπτυξης. Αν δεν κινηθούµε άµεσα, επιτυγχάνοντας την ευρύτερη δυνατή συναίνεση, οι συνέπειες δεν θα είναι µόνο τεχνικές ή περιβαλλοντικές, αλλά και βαθύτατα κοινωνικές και οικονοµικές. Τα χρονικά περιθώρια «στερεύουν».

---------

Ο κ. Αναστάσιος Τόσιος είναι στέλεχος επιχειρήσεων και πρώην Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος της ΕΥΔΑΠ

(Καθημερινή της Κυριακής)