Ν. Μελέτης: Στο πόκερ για τον νέο αγωγό παίζει και η Ελλάδα

Στις συμπληγάδες της σύγκρουσης των Βρυξελλών με τη Μόσχα θα βρεθεί το επόμενο διάστημα το μεγάλο ενεργειακό σχέδιο του πρόεδρου Πούτιν, που αφορά πλέον άμεσα και την Ελλάδα, ο Turkish Stream.

O αγωγός θα μεταφέρει σχεδόν 63 δισ. κυβικά μετρά (bcm) ρωσικού αερίου, παρακάμπτοντας οριστικά την Ουκρανία, ακυρώνοντας τον ρόλο της ως κόμβου μεταφοράς ενέργειας προς την Ευρώπη.

Με τις Βρυξέλλες και την Ουάσιγκτον να κάνουν λόγο για έργο με πολιτικά χαρακτηριστικά, τις χώρες της Κεντρικής και Νοτιοανατολικής Ευρώπης να αναζητούν ασφαλή και συνεχή ροή φθηνού φυσικού αερίου και τον Β. Πούτιν να επιχειρεί να διατηρήσει το οικονομικό και διπλωματικό όπλο της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από τις ρωσικές πηγές ενέργειας, η υπόθεση του Turkish Stream σφραγίζει τις ενεργειακές εξελίξεις και επηρεάζει τις γεωπολιτικές ισορροπίες.

Ο Β. Πούτιν για ακόμη μία φορά, μετά τη σχεδόν 15ετή περιπέτεια του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς - Αλεξανδρούπολη, επενδύει στον διακαή πόθο της Ελλάδας να αναλάβει ουσιαστικότερο και σημαντικότερο ρόλο ως κόμβου μεταφοράς ενέργειας προς την Ευρώπη και αυτή ήταν η προσφορά του προς τον Αλέξη Τσίπρα την περασμένη Τετάρτη. Ενα σχέδιο βεβαίως που εξυπηρετεί κυρίως τα ρωσικά στρατηγικά και οικονομικά συμφέροντα, από το οποίο όμως η Ελλάδα θα είχε πολλά να κερδίσει.

40 δισ. δολάρια το κόστος

Ο Ρώσος πρόεδρος έχει προαναγγείλει ότι ο αγωγός (που υπολογίζεται να στοιχίσει σχεδόν 40 δισ. δολάρια) θα φτάσει στα ελληνοτουρκικά σύνορα στο τέλος του 2016, με στόχο από το 2019 οι παραδόσεις του ρωσικού φυσικού αερίου που σήμερα γίνονται μέσω της Ουκρανίας (το 40% της συνολικής ποσότητας των 140 bcm που εξάγονται στην Ευρώπη) να σταματήσουν και οι αντίστοιχες ποσότητες να παραδίδονται στα ελληνοτουρκικά σύνορα. Ενα σχέδιο που έχει όχι μόνο ενεργειακή σημασία αλλά και διπλωματική, καθώς έτσι δεν εξαρτώνται πλέον οι εξαγωγές της Gazprom από την εχθρική πια Ουκρανία και συγχρόνως στερεί εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια από τα τέλη διέλευσης τα οποία σήμερα καταβάλλονται στην κυβέρνηση του Κιέβου. Η Ρωσία επίσης θέλει να προλάβει την «άλωση» της ευρωπαϊκής αγοράς τόσο από τις εξαγωγές αμερικανικού LNG που αναμένεται να ξεκινήσουν το 2016, όσο και από την ανάπτυξη των νέων δικτύων που υποστηρίζει η Ευρώπη για μεταφορά φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν, το Τουρκμενιστάν και όταν οι πολιτικές συνθήκες το επιτρέψουν, από το Ιράν.

Στα μεγάλα κοιτάσματα της Κασπίας στρέφεται και το ευρωπαϊκό Σχέδιο του Νότιου Διαδρόμου Αερίου (Southern Gas Corridor - SGC) που ουσιαστικά συγκροτείται από τους αγωγούς, TANAP που μεταφέρει αζέρικο αέριο μέσω του τουρκικού εδάφους μέχρι τα ελληνοτουρκικά σύνορα, TAP που μέσω της Ελλάδας, της Αλβανίας και της Αδριατικής θα καταλήγει στην Ιταλία και South Caucasus Pipeline Extension από το κοίτασμα Shah Deniz του Αζερμπαϊτζάν προς τη Γεωργία.

Η Ελλάδα προωθεί τη δημιουργία ενός ελληνικού αγωγού από τα ελληνοτουρκικά σύνορα μέχρι τα Σκόπια, ο οποίος κατόπιν μέσω πΓΔΜ και Σερβίας θα καταλήγει στην Ουγγαρία και αυτή την πρόταση συζήτησε ο πρωθυπουργός Αλ. Τσίπρας με τον πρόεδρο Πούτιν στη Μόσχα. Ο λόγος που ο ίδιος ο κ. Τσίπρας ήταν αρκετά συγκρατημένος επισημαίνοντας το ευρωπαϊκό πλαίσιο στα ενεργειακά, ήταν ακριβώς για να αποφύγει την εμπλοκή στο σκληρό μπρα ντε φερ που είναι σε εξέλιξη για τον νέο ρωσο-τουρκικό (προς το παρόν) αγωγό. Εξάλλου η Ε.Ε. ακόμη δεν έχει αποφασίσει εάν θα προσθέσει και άλλον αγωγό στον Νότιο Διάδρομο και από πού ο αγωγός αυτός θα προμηθευτεί αέριο. Το κρισιμότερο στοιχείο για την εξασφάλιση της βιωσιμότητας του αγωγού Turkish Stream είναι η τελική επιλογή της Ε.Ε., στην οποία όμως κυριαρχεί η αντίληψη της ανάγκης απεξάρτησης από τη Ρωσία και της διαφοροποίησης τόσο των πηγών όσο και των οδών μεταφοράς ενέργειας.

Για την Ε.Ε. όμως υπάρχει μια σημαντική οικονομική πτυχή, καθώς εάν αποδεχθεί τη ρωσική μονομερή πρωτοβουλία για αλλαγή του τόπου παράδοσης του εισαγόμενου φυσικού αερίου (από τα σύνορα με την Ουκρανία, στα ελληνοτουρκικά σύνορα), θα πρέπει να αναλάβει η Κομισιόν τη χρηματοδότηση σημαντικού μέρους των νέων υποδομών που θα απαιτηθούν.

Επιφυλάξεις

Για να είναι βιώσιμος ο αγωγός, απαιτείται η εξασφάλιση των αγορών της Κεντρικής Ευρώπης καθώς σε διαφορετική περίπτωση τα 14 bcm τα οποία θα καταλήγουν στην τουρκική αγορά και οι περιορισμένες λόγω της κρίσης ποσότητες που θα απορροφούν η Ελλάδα, η ΠΓΔΜ, η Σερβία και οι άλλες χώρες των Δ. Βαλκανίων δεν δικαιολογούν το μεγάλο κόστος κατασκευής ούτε μπορούν να απορροφήσουν τα υπόλοιπα 49 bcm.

Επιφυλάξεις υπάρχουν όμως και στην ίδια την Τουρκία για τον αγωγό και ο υπουργός Ενέργειας Τ. Γιλντίζ δήλωσε ότι θα αντιμετωπιστεί συνολικά το θέμα των αγωγών που θα διέρχονται από το έδαφος της χώρας και η διαφοροποίηση των προμηθευτών ενέργειας, καθώς η Αγκυρα αντιμετωπίζει με ανησυχία την περαιτέρω ενεργειακή εξάρτησή της από τη Μόσχα, που φθάνει ήδη στο 50% των εισαγωγών ενέργειας.

Ο Τ. Ερντογάν και η τουρκική κυβέρνηση έχουν χαιρετίσει καταρχήν την απόφαση του Β. Πούτιν για την κατασκευή του αγωγού, αλλά προς το παρόν δεν έχει υπάρξει η συμφωνία για την έναρξη εργασιών, παρά το γεγονός ότι δύο εξειδικευμένα πλοία στην πόντιση αγωγών βρίσκονται ήδη στη Μαύρη Θάλασσα. Η Αγκυρα πάντως δέχεται και δημόσια τις «παραινέσεις» της Ουάσιγκτον, που σταθερά αντιτίθεται στη συνέχιση του μονοπωλιακού ρόλου που έχει η Gazprom ως προμηθευτής φυσικού αερίου στην Ευρώπη, και για τον σκοπό αυτόν ο ειδικός απεσταλμένος της αμερικανικής κυβέρνησης για θέματα ενέργειας Αμος Χόχσταϊν βρέθηκε στην Τουρκία πριν από τρεις εβδομάδες».

Αντίστοιχες επιφυλάξεις έχει εκφράσει και ο αρμόδιος επίτροπος για θέματα ενέργειας και αντιπρόεδρος της Κομισιόν Μάρος Σέφκοβιτς προειδοποιώντας ότι κάθε τέτοιο ενεργειακό σχέδιο πρέπει να συζητηθεί από πριν με την Ε.Ε. και επεσήμανε την ανάγκη συμμόρφωσης με τους όρους του Γ΄ Ενεργειακού Πακέτου, που θέτει περιορισμούς ώστε να εξασφαλίζεται πρόσβαση και τρίτων εταιρειών στο δίκτυο και να μην ταυτίζεται ο προμηθευτής του φυσικού αερίου με τον διαχειριστή του δικτύου μεταφοράς και διανομής.

(Έθνος, 11/4/2015)