Μια νέα εποχή ανατέλει για την αγορά πετρελαίου

Η ιστορία της πετρελαϊκής αγοράς είναι γεμάτη με καθοριστικά σημεία. Κάποια ήταν ξεχωριστές στιγμές στο χρόνο όπως οι πετρελαϊκές κρίσεις του 1973 και 1979. Άλλα ήταν παρατεταμμένα, όπως η αμερικανική σχιστολιθική επανάσταση. Όμως όλα τους έχουν το κοινό ότι άλλαξαν θεμελιωδώς τις συνθήκες στην αγορά και το πλαίσιο στο οποίο οι παίκτες σχημάτιζαν τις προσδοκίες τους για την τιμή.

Τα γεγονότα του 2022, με αποκορύφωμα την εφαμοργή στις 5/12 του ευρωπαϊκού εμπάργκο στο ρωσικό πετρέλαιο, σηματοδοτούν την αρχή μιας νέας εποχής για την αγορά πετρελαίου. Απαιτούν μια θεμελιώδη επανεκτίμηση του παγκόσμιου πετρελαϊκού χάρτη, του πως τίθενται οι τιμές και το πως τα πολιτικά και οικονομικά κίνητρα των διάφορων μετόχων αλληλεπιδρούν σε μια διασπασμένη αγορά.

Η αγορά πετρελαίου ακολούθησε μια πορεία σταθερής αλλά διαχειριζόμενης παγκοσμιοποίησης επί σχεδόν 50 χρόνια. Η διαδικασία περιγράφεται από τα τρία "F": Ελευθερία (εμπόριο δίχως εμπόδια), ανταλλαξιμότητα (το πετρέλαιο διαφόρων ποικιλιών και προελεύσεων είναι εν πολλοίς ανταλλάξιμο) και χρηματοοικονομική (με μια βαθιά και ρευστή αγορά που διευκολύνει την αντασφάλιση και την ανακάλυψη της τιμής).

Η ανάδειξη του σχιστολιθικού πετρελαίου προοριζόταν να ασκήσει όριο σε αυτή τη διαδικασία μέσω της δημιουργίας μιας λειτουργίας προμήθειας σε σύντομο χρόνο που θα σταθεροποιούσε τις τιμές κοντά στο οριακό κόστος της παραγωγής και θα μετρίαζε την επίδραση της γεωπολιτικής στην τιμή (η αποπολιτικοποίηση του πετρελαίου). Όσο περισσότερο απομακρύνονταν από τη συλλογική μνήμη οι πετρελαϊκές κρίσεις των 1970 και όσο πιο ανεπτυγμένη γινόταν η παγκόσμια αγορά πετρελαίου, τόσο λιγότερο η πολιτική θεωρούνταν ότι θα οδηγούσε τις τιμές επιβάλλοντας ένα "καπέλο" κινδύνου. Αυτό, όμως, ήταν μια οφθαλμαπάτη. Το πετρέλαιο παρέμεινε πολύάμεσα συνδεδεμένο με τη γεωπολιτική για να κρατήσει η αποπολιτικοποίησή του.

Ο σχιστολιθικός τομέας μεταμόρφωσε και παρέδωσε την ελαστικότητα της τιμής του στην πορεία. Ακόμη πιο σημαντικό, διαφάνηκε ότι η ελεύθερη, ανταλλάξιμη και χρηματοοικονομική παγκόσμια αγορά πετρελαίου ήταν ένα κατασκεύασμα που είχε πολιτικές και εμπορικές βάσεις, αρκετές από τις οποίες είναι πλέον κούφιες. Αξίζει να εστιάσουμε σε τρεις εξ αυτών.

Ο πρώτος πυλώνας ήταν η ιδέα ότι ο ΟΠΕΚ είναι μια δομή σταθεροποίησης της αγοράς που ανταποκρίνεται στους καταναλωτές, διαθέτει και διαχειρίζεται την υπερβάλλουσα παραγωγική δυνατότητα ώστε να αποφεύγονται φυσικές ανισορροπίες και ακραίες διακυμάνσεις των τιμών. Βασικό στοιχείο σε αυτή την ιδέα ήταν η πολιτική σύγκλιση μεταξύ των ΗΠΑ και της Σ. Αραβίας και η ανταπόκριση της τελευταίας στις πιέσεις της πρώτης στην πετρελαϊκή αρένα. Το 2022 η στάση του ευρύτερου ΟΠΕΚ+, ενός οργανισμού που συνδιοικείται από τη Ρωσία και έρχεται σε ευθεία ρήξη με τις ΗΠΑ, άλλαξε αυτή τη δυναμική. Η απόφαση του ΟΠΕΚ+ να κόψει την παραγωγή κατά 2 εκατ. βαρέλια τον Οκτώβριο, παρά τις αμερικανικές εκκλήσεις, είναι μια έκφανση της τάσης. Για τις πετρελαϊκές αγορές, η μετάβαση του ΟΠΕΚ και των εταίρων του από το διακηρυγμένο στόχο της σταθεροποίησης της αγοράς προς την άμεση χρηματοποίηση στοχεύοντας υψηλότερες τιμές προσθέτει μια πιο κινητοποιημένη και ισχυρή δύναμη που καθορίζει την προσφορά.

Δεύτερος πυλώνας ήταν ο σχετικά μικρός ρόλος των καταναλωτών και των μεγάλων εισαγωγέων (ιδίως η Δύση και η Ασία) στο σχηματισμό της τιμής. Οι καταναλωτές δρούσαν εν πολλοίς ως αποδέκτες των τιμών, με καθορισμένους στόχους για τα στρατηγικά τους αποθέματα (για τα μέλη του ΙΕΑ) που τα χρησιμοποιούσαν μόνο σε ακραίες περιπτώσεις ελλείψεων. Σήμερα, από ανάγκη και απόγνωση στη μάχη τους κατά του πληθωρισμού, οι χώρες-καταναλωτές και ιδίως οι ΗΠΑ αποκάλυψαν τρόπους να επηρεάσουν το σχηματισμό της τιμής. Οι μαζικές αντλήσεις από τα στρατηγικά αποθέματα το 2022 ήταν μια τέτοια οδός, ενώ το πλαφόν μπορεί να είναι μια άλλη. Επίσης, λειτουργεί αμφίδρομα, όπως φάνηκε από την πρόθεση των ΗΠΑ να αναπληρώσουν το απόθεμά τους για να στηρίξουν τους εγχώριους παραγωγούς πάνω από μια συγκεκριμένη τιμή (67-72$/βαρέλι) και να θέσουν σε ισχύ ένα de facto εύρος τιμής. Ο νέος παρεμβατισμός των χωρών-καταναλωτών - αν και νεοφυής και περιορισμένος σε όρους χωρητικότητας - ξαφνικά τους προσφέρει μια θέση στο τραπέζι της διαμόρφωσης της τιμής.

Τρίτος πυλώνας ήταν ένα σύνολο από βασικές και αφιερωμένες εμπορικές ροές και γραμμές εφοδιασμού που καθορίζουν την ανακάλυψη της τιμής και αφήνουν την αγορά πετρελαίου ρευστή, αλλά όχι επαχθείς. Η μεγαλύτερη τέτοια ροή ήταν οι εξαγωγές αργού της Μέσης Ανατολής προς την Ασία, έπειτα οι εξαγωγές προϊόντων από τη Ρωσία στην Ευρώπη και καναδικού αργού προς τις ΗΠΑ. Στα πλαίσια της φυσικής αγοράς πετρελαίου, η αναδρομολόγηση της πλειοψηφίας του ρωσικού αργού και σύντομα των προϊόντων μακριά από την Ε.Ε. αποτελεί μια τεκτονική στροφή.

Η αλλαγή στις παγκόσμιες ροές που ξεκίνησε το 2022 θα έχει βαθιές προεκτάσεις. Οι προσπάθειες της Ρωσίας να παρακάμψει τις κυρώσεις στη ναυτιλιακή ασφάλιση και υπηρεσίες οδήγησαν στη διεύρυνση του "μαύρου στόλου" από τάνκερ. Η διάσπαση της φυσικής αγοράς πετρελαίου και η επαναχαρτογράφηση του παγκόσμιου πετρελαϊκού εμπορίου που ξετυλίσσεται αναδιαμορφώνει τις εμπορικές σχέσεις, προσθέτει αδιαφάνεια στην ανακάλυψη της τιμής και ανατρέπει τις διαφοροποιήσεις της τιμής με πρωτοφανείς τρόπους.

Τι θα ακολουθήσει; Η δημιουργική καταστροφή. Μέσα από αυτή τη διαδικασία το πετρέλαιο θα ρέει λιγότερο ελεύθερα, θα είναι λιγότερο ανταλλάξιμο και πιθανώς θα υποφέρει από λιγότερη ρευστότητα, ενώ όλα τα παραπάνω θα μπορούσαν να θολώσουν την ανακάλυψη της τιμής και να ενισχύσουν τη μεταβλητότητα. Οι ανισορροπίες μεταξύ των στόχων παραγωγών και καταναλωτών στις τιμές μπορεί να μεταφραστεί σε ανταγωνιστικές παρεμβάσεις και να διευρύνει την έκταση των αποτελεσμάτων στην προσφορά και τη ζήτηση. Εν τέλει, θα προκύψουν νέες δομές και μια νέα ισορροπία, αλλά πρώτα θα αρχίσει να συμβαίνει το ξετύλιγμα του παρόντος κουβαριού. Η αγορά πετρελαίου που θα προκύψει μάλλον δεν θα μοιάζει καθόλου με την αγορά που είχαμε στην αρχή του 2022.

- Ο Καρίμ Φαουάζ είναι αναλυτής πετρελαίου και διευθυντής ανάλυσης στο S&P Global Commodity Insights.

(Barrons)