Κάθετος Διάδρομος: Διαχειριστές και Βρυξέλλες συζητούν για νέα αναβάθμιση των προϊόντων – Σε ποια «σήματα» της αγοράς στρέφεται το ενδιαφέρον στη σημερινή δημοπρασία

Την ώρα που με τη σημερινή δημοπρασία ανοίγει η αυλαία για τα νέα προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας στον Κάθετο Διάδρομο, στο παρασκήνιο «τρέχουν» παράλληλες διαβουλεύσεις ανάμεσα στους εμπλεκόμενους Διαχειριστές υπό την Κομισιόν, με στόχο την περαιτέρω αναβάθμιση του καθεστώτος κατακύρωσης capacity. Το ζητούμενο είναι να ενισχυθεί η ευελιξία χρήσης για τους συμμετέχοντες της αγοράς, ώστε ο Vertical Corridor να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη εμπορική ελκυστικότητα και λειτουργική αποτελεσματικότητα.

Αν και οι τεχνικές λεπτομέρειες των πιθανών προσαρμογών δεν έχουν ακόμη «κλειδώσει», αυτό που είναι σαφές ότι η συζήτηση δεν περιλαμβάνει νέα μείωση των ταριφών. Οι παρεμβάσεις που εξετάζονται εστιάζουν κυρίως στη βελτίωση της αξιοποίησης των προϊόντων από τους «παίκτες» της αγοράς, με στόχο τη μείωση του ρίσκου και την αύξηση της προβλεψιμότητας.

Σύμφωνα με παράγοντες του κλάδου, η «αρτηρία» έχει πλέον μεταβληθεί σε μια από τις πιο ανταγωνιστικές επιλογές προς την Ουκρανία, καθώς σήμερα κατατάσσεται ως η τέταρτη φθηνότερη διαδρομή, όταν στο παρελθόν το κόστος της ήταν πολλαπλάσιο έναντι εναλλακτικών οδεύσεων. Η μετατόπιση αυτή ενισχύει τη σημασία των λειτουργικών βελτιώσεων έναντι των τιμολογιακών παρεμβάσεων.

Όπως έχει γράψει εξάλλου το energypress, τα τελευταία στοιχεία του ICIS δείχνουν ότι η σημερινή εικόνα για τη μεταφορά φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς την Ουκρανία, παραπέμπει σε κόστη που κινούνται στα 9,39 ευρώ/MWh. Ο στόχος των πέντε χωρών που εμπλέκονται στο project (Ελλάδα, Βουλγαρία, Ρουμανία, Μολδαβία, Ουκρανία) αποσκοπεί σε πτώση της ετήσιας ταρίφας στα 5,85 ευρώ/MWh. Κρίσιμος εδώ παράγοντας είναι η περαιτέρω μείωση των χρεώσεων διαμετακόμισης στο ρουμανικό τμήμα της όδευσης. Σε μια τέτοια περίπτωση θα μιλάμε για ταρίφες κατά 50% χαμηλότερες έναντι αυτών που ίσχυαν το Μάρτιο.                                                                                                                                                          

Στόχος η λειτουργική ωρίμανση

Η εμπλοκή των Βρυξελλών στις συζητήσεις λειτουργεί ως εγγύηση θεσμικής συμβατότητας για οποιαδήποτε προσαρμογή των προϊόντων, αλλά και ως ένδειξη ότι ο Κάθετος Διάδρομος έχει πλέον περάσει σε φάση στρατηγικής ωρίμανσης. Η ευρωπαϊκή πλευρά επιδιώκει ένα πλαίσιο που θα ενισχύει τη διαφοροποίηση πηγών τροφοδοσίας της ΕΕ με φυσικό αέριο.

Παράλληλα, ο Vertical Corridor διατρέχει χώρες που εξακολουθούν να εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από ρωσικό αέριο αγωγού, γεγονός που προσδίδει πρόσθετη γεωπολιτική βαρύτητα στο εγχείρημα. Επομένως, η εν λόγω «αρτηρία» εξυπηρετεί πλήρως τον ευρωπαϊκό στόχο για πλήρη απεξάρτηση από το ρωσικό αέριο έως το τέλος του 2027.

Μάλιστα, η σταδιακή ενσωμάτωση νέων αγορών, ειδικά μετά το 2027 και την επέκταση προς τα Δυτικά Βαλκάνια, αναμένεται να ενισχύσει ακόμη περισσότερο τον ρόλο του πρότζεκτ. Σε αυτό το πλαίσιο, όπως έχει γράψει το energypress, ήδη σε εξέλιξη βρίσκεται ο σχεδιασμός, ώστε η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία να ενταχθούν στα νέα προϊόντα δέσμευσης χωρητικότητας στο πρότζεκτ. Η πολιτική συμφωνία του Μαΐου μεταξύ των χωρών της περιοχής άνοιξε τον δρόμο για την τεχνική προετοιμασία της επέκτασης, ώστε μέσω των δημοπρασιών να μπορεί να δεσμευθεί capacity για τη μεταφορά αερίου σε αυτούς τους δύο νέους προορισμούς, με αφετηρία τη χώρα μας.

Η ανταπόκριση της αγοράς 

Για τις υπό εξέταση αναβαθμίσεις των νέων προϊόντων θα ληφθεί υπόψη και η «υποδοχή» από την αγορά του νέου καθεστώτος κατακύρωσης capacity. Η σημερινή δημοπρασία για την ετήσια δέσμευση δυναμικότητας λειτουργεί ουσιαστικά ως «πρεμιέρα» για το νέο πλαίσιο, αλλά και ως τεστ για την περαιτέρω ωρίμανση του πρότζεκτ.

Η δημοπρασία αφορά όλες τις διασυνδέσεις των ευρωπαϊκών συστημάτων μεταφοράς αερίου, με τους συμμετέχοντες να έχουν τη δυνατότητα να δεσμεύσουν capacity και στους κόμβους των αγωγών που απαρτίζουν τον Vertical Corridor. Το επόμενο έτος αερίου ξεκινά για τις περισσότερες αγορές τον Οκτώβριο του 2026 και για ορισμένες τον Ιανουάριο του 2027.

Σημαντικό σημείο αναφοράς αποτελεί το Σιδηρόκαστρο, όπου θα δημοπρατηθεί δυναμικότητα 100 GWh. Η συμμετοχή της ΔΕΠΑ Εμπορίας θεωρείται δεδομένη, όπως και της Bulgargaz, που παραδοσιακά καλύπτει περίπου το 25% της διαθέσιμης δυναμικότητας. Επομένως, είναι προεξοφλημένη η δέσμευση του 30-50% του capacity στην εν λόγω «πύλη». 

Βραχυπρόθεσμες συμφωνίες 

Υπενθυμίζεται ότι η Atlantic SEE LNG Trade (κοινοπραξία του Ομίλου Aktor με 60% και της ΔΕΠΑ Εμπορίας) επιδιώκει να συνάψει βραχυπρόθεσμες συμφωνίες για την τροφοδοσία της ευρύτερης περιοχής με αμερικανικό LNG πριν από το 2030, αξιοποιώντας το Vertical Corridor. Η κοινοπραξία έχει ήδη «κλειδώσει» την αξιοποίηση του Δυτικού Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια, για 20 χρόνια ξεκινώντας από το 2030, καθώς πρόκειται για την αρτηρία με την οποία θα φτάνει στην Αλβανία 1 bcm ετησίως αμερικανικού αερίου της Venture Global.

Επίσης, πρόθεσή της είναι να «ωριμάσει» σε δεσμευτικές συμφωνίες εντός του έτους τα MoUs που έχει υπογράψει με τη Ρουμανία, την Ουκρανία και τη Βουλγαρία. Παράλληλα, διενεργεί επαφές και με άλλες χώρες στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώ, όπως η Ουγγαρία, για νέες μακροχρόνιες συμφωνίες.

Στο επίκεντρο «στοχευμένα» προϊόντα

Σημειώνεται ότι οι σημερινές δεσμεύσεις δυναμικότητας στο Σιδηρόκαστρο θα αφορούν εξαγωγές από την Ελλάδα που δεν θα καταλήγουν αποκλειστικά στην Ουκρανία, αλλά και σε όλους τους ενδιάμεσους σταθμούς του Vertical Corridor ή οποιονδήποτε άλλο προορισμό. 

Όσον αφορά την «αποστολή» του Vertical Corridor για ανεφοδιασμό του Κιέβου, ιδιαίτερο ενδιαφέρον συγκεντρώνουν ειδικά προϊόντα δέσμευσης δυναμικότητας στη Ρουμανία και τη Μολδαβία, τα οποία προσφέρουν εκπτώσεις για τη μεταφορά καυσίμου στην Ουκρανία. Αυτά τα προϊόντα ήταν καθοριστικά για τη μείωση του κόστους αξιοποίησης του Κάθετου Διαδρόμου, ενώ η απήχησή τους σήμερα θα αποτελέσει «δείκτη» για το κατά πόσο η εν λόγω αρτηρία θα αξιοποιηθεί το επόμενο έτος μέχρι τον τελικό προορισμό του ανατολικού της σκέλους.

Την ίδια στιγμή, η σταδιακή αναβάθμιση των υποδομών, όπως η αύξηση κατά 50% της δυναμικότητας στην Βουλγαρία, δημιουργεί πρόσθετο περιθώριο βελτίωσης των ροών. 

Μεσοπρόθεσμη προοπτική

Στελέχη της αγοράς επισημαίνουν πάντως ότι η πλήρης αξιοποίηση του project αποτελεί μακροχρόνια διαδικασία και όχι άμεσο στοίχημα. Η σημερινή δημοπρασία αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα σε μια πορεία που θα ενταθεί ήδη από τον αμέσως επόμενο χρόνο, καθώς θα βρίσκονται προ των πυλών και οι τελευταίοι περιορισμοί εισαγωγών ρωσικού αερίου.

Επίσης, από το επόμενο έτος θα «μπει στο παιχνίδι» και το βαλκανικό σκέλος του Vertical Corridor. Mέσα στο 2027 θα είναι έτοιμος να τεθεί σε λειτουργία ο αγωγός Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος θα διαθέτει αρχική δυναμικότητα 1 bcm ετησίως. Ωστόσο, μέσω προσαρμογών στο ελληνικό σύστημα μεταφοράς, η δυναμικότητα θα μπορεί να ενισχυθεί μέχρι τα 2,8 bcm.

Στο τέλος του επόμενου έτους αναμένεται να ολοκληρωθεί και ο αγωγός Βόρειας Μακεδονίας – Σερβίας, ο οποίος θα έχει δυναμικότητα 1,5 bcm. Σε αυτό το περιβάλλον, ο Κάθετος Διάδρομος εξελίσσεται σταδιακά σε μηχανισμό ενοποίησης της περιφερειακής αγοράς φυσικού αερίου σε Νοτιοανατολική – Κεντρική Ευρώπη και τα Βαλκάνια, με τα αποτελέσματα της σημερινής δημοπρασίας να αποτελούν απλώς ένα βήμα για τη δυναμική που διαμορφώνεται για το πρότζεκτ σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.