Κ. Λεβογιάννης-Ν. Νοτσέβνικ: Ένα βήμα εγγύτερα στο βαλκανικό όνειρο - Η Ελλάδα στο επίκεντρο των εγκαταστάσεων φυσικού αερίου στην Νότιο Ανατολική Ευρώπη

Το τέλος του 2015 σημαδεύτηκε από μια πληθώρα σημαντικών εξελίξεων για τον τομέα του φυσικού αερίου στα Βαλκάνια, και ιδιαίτερα για την Ελλάδα, καθώς ένας σημαντικός αριθμός προγραμματισμένων έργων απέκτησε δυναμική.

Η πραγματοποίηση του τμήματος του Δια- Αδριατικού Αγωγού (Trans Adriatic Pipeline - TAP) στην Ελλάδα, όπου εκτείνεται και το μεγαλύτερο κομμάτι του (550 χλμ.) σημειώνει πρόοδο. Τον Νοέμβριο, το Ελληνικό Υπουργείο Περιβάλλοντος  και Ενέργειας ενέκρινε την πρώτη τροποποίηση της Αξιολόγησης Περιβαλλοντικών και Κοινωνικών Επιπτώσεων (Environmental and Social Impact Assessment - ESIA).

Στη διάρκεια του ίδιου μήνα η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (European Investment Bank - EIB) ενέκρινε τη δεύτερη δόση, (ύψους 40 εκ Ευρώ) από το συνολικό ποσό των 80 εκ Ευρώ του δανείου για την επέκταση του τερματικού σταθμού ΥΦΑ της Ρεβυθούσσας. Ένα τέτοιο έργο περιλαμβάνει μια πληθώρα αναβαθμίσεων, συμπεριλαμβανομένης της αύξησης εκφόρτωσης ΥΦΑ στα 7.250 m3 LNG/hour, της δυνατότητας μέγιστης αποστολής ΥΦΑ 1.000 m3 LNG/hour και δυνατότητα εξάτμισης της τάξης των 1.250 m3 LNG/hour.

Επιπλέον, σύμφωνα με την αναθεωρημένη λίστα Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος (Projects of Common Interest - PCIs) που εξέδωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση στις 18 Νοεμβρίου, η Ελλάδα προσελκύει περίπου το 10% των σημαντικότερων έργων υποδομής φυσικού αερίου στην Κεντρική και Νότιο - Ανατολική Ευρώπη - δηλαδή σε μια περιοχή που εκτείνεται από την Πολωνία, την Τσεχία και την Σλοβακία, στην Κροατία, την Ουγγαρία, την Ρουμανία, την Σερβία και τη Βουλγαρία, μέχρι την Τουρκία.

Για να μιλήσουμε πιό συγκεκριμένα, 6 από τα 9 προγραμματισμένα έργα προτεραιότητας του Νότιου Διαδρόμου (Southern Corridor), διέρχονται, είτε μερικώς, είτε ολοκληρωτικά από την Ελληνική επικράτεια (συν ένα προγραμματισμένο έργο που αποσκοπεί στο να δώσει τέλος στην απομόνωση της Κύπρου και να διευκολύνει την μεταφορά φυσικού αερίου από την Ανατολική Μεσόγειο). Από το σύνολο των 40 προγραμματισμένων έργων που τοποθετούνται στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, η Ελλάδα φιλοξενεί τουλάχιστον 5 εξ' αυτών.

Δε χρειάστηκε πολύς καιρός για να υπογραφεί η Τελική Επενδυτική Απόφαση (Final Investment Decision - FID) για ένα από τα προαναφερθέντα έργα. Έναν περίπου μήνα μετά την υιοθέτηση της νέας λίστας από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, υπογράφτηκε η πολυαναμενόμενη επενδυτική απόφαση για τον Διασυνδετήριο Αγωγό Ελλάδας - Βουλγαρίας (IGB), τυγχάνοντας απροσδόκητα μεγάλης πολιτικής υποστήριξης τόσο από τις κυβερνήσεις των δύο χωρών που τον φιλοξενούν, όσο και από την ΕΕ και τις ΗΠΑ. Το συγκεκριμένο έργο από μακρόν παρουσιάζονταν ως ο ακρογωνιαίος λίθος της διαφοροποίησης της παροχής ενέργειας για την Νότιο Ανατολική Ευρώπη και τα Βαλκάνια. Η εκπλήρωση του θα αποτελέσει το πρώτο βήμα προς την εφαρμογή της συμφωνίας των κάθετων αξόνων που υπογράφτηκε τον Δεκέμβριο του 2014 από τους Υπουργούς της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Παρόλα αυτά το 2016 κρύβει σημαντικές προκλήσεις για τον Διασυνδετήριο αγωγό IGB, σε επίπεδο χρηματοδότησης και εμπορικής βιωσιμότητας.

Παρά τις οικονομικές προκλήσεις και την πολιτική φύση των τελικών επενδυτικών αποφάσεων, οι πρόσφατες εξελίξεις έχουν διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο για το ενδιαφέρον των επενδυτών σε ακόμα ένα έργο της λίστας των Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος στην Ελλάδα - τον τερματικό σταθμό FNLG της Αλεξανδρούπολης, στον Βορρά. Το έργο θα αποτελείται από έναν υπεράκτιο αποθηκευτικό χώρο ΥΦΑ και ένα σταθμό επανυγροποίησης που θα συνδέονται με αγωγούς με το Ελληνικό Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς φυσικού αερίου (με μέγιστη δυνατότητα αποστολής 6,1 bcm).

Νωρίτερα μέσα στο Δεκέμβριο επισκέφτηκαν την Αθήνα εκπρόσωποι της Cheniere Energy, που έχει έδρα στο Χιούστον των ΗΠΑ, δηλώνοντας την πρόθεσή τους να αποκτήσουν μερίδιο στο προγραμματισμένο έργο FNLG στην Αλεξανδρούπολή. Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πηγές, η Cheniere αυτή τη στιγμή εξετάζει τις εμπορικές προοπτικές μιας ενδεχόμενης κοινής Ελληνο - Αμερικανικής επιχειρηματικής δραστηριότητας (το αρχικό σχέδιο για την κατασκευή του τερματικού σταθμού ΥΦΑ στην Αλεξανδρούπολη το είχε επεξεργαστεί αρχικά η Gastrade, του ομίλου Κοπελούζου).

Σε αυτό το σημείο αξίζει να θυμηθούμε οτι η Cheniere είχε προσκληθεί να λάβει μέρος στο προγραμματισμένο έργο τερματικού σταθμού στο νησί Krk της Κροατίας, όμως - παρά την έντονη στήριξη που απολάμβανε το συγκεκριμένο έργο από την κυβέρνηση των ΗΠΑ - η εταιρία αρνήθηκε. Πιθανόν λόγο της μη αρκετά ανεπτυγμένης σχετικής υποδομής και του παιχνιδιού ευθυνών για το σύστημα εκκένωσης μεταξύ Κροατίας και Ουγγαρίας.

Από αυτή την άποψη, το έκδηλο ενδιαφέρον της Cheniere για τον σταθμό ΥΦΑ της  Αλεξανδρούπολης σηματοδοτεί ένα νέο επίπεδο εμπιστοσύνης, εκ μέρους των επενδυτών, στις υποδομές της ευρύτερης περιοχής και την γεωστρατηγική θέση της Ελλάδας. Η εμπλοκή της στην Αλεξανδρούπολη καθώς και το ενδεχόμενο η Ελλάδα να λάβει ΥΦΑ από τις ΗΠΑ θα μπορούσε να λειτουργήσει προς την επίλυση των προβλημάτων που σχετίζονται με την εμπορική βιωσιμότητα του IGB. Μέχρι στιγμής ο IGB έχει 'κλείσει' ποσότητα μόνο 1 bcm/χρόνο, από τα 3- 5 bcm/χρόνο της συνολικής του δυναμικότητας.

Σε περίπτωση που ΥΦΑ από τις ΗΠΑ φτάσει στην Ελλάδα μέσος Αλεξανδρούπολη το προσχέδιο του έργου προβλέπει διασύνδεση με το ήδη υπάρχων δίκτυο του ΔΕΣΦΑ, αλλά και με τον TAP, δημιουργώντας παράλληλα μια άμεση σύνδεση με τον IGB. Σύμφωνα με τους εκπροσώπους της Gastrade, η λειτουργία του έργου μπορεί να ξεκινήσει ήδη από το πρώτο εξάμηνο του 2018, εφόσον η Τελική Επενδυτική Απόφαση ληφθεί εντός του 2016.

Με τον επιπλέον όγκο ΥΦΑ από τις ΗΠΑ, που θα φθάνει στην Ελλάδα μέσο Αλεξανδρούπολης, η χώρα μας δύναται να καταστεί η πρώτη χώρα στην περιοχή που θα συμμορφώνεται με τον αντικειμενικό στόχο που θέτει η ΕΕ για τις χώρες της Νότιο - Ανατολικής Ευρώπης που θέλει κάθε χώρα κράτος - μέλος της ΕΕ στην συγκεκριμένη περιοχή να προμηθεύεται αέριο από τουλάχιστον τρεις διαφορετικές πηγές - προελεύσεις, ώστε να εξασφαλίζεται η ενεργειακή ασφάλεια από άποψη προσφοράς.

Η Ελλάδα σήμερα προμηθεύεται φυσικό αέριο από τρία διαφορετικά σημεία εισόδου: δύο στο Βορρά (στα σύνορα με την Τουρκία και την Βουλγαρία) και τον τερματικό σταθμό ΥΦΑ στον Νότο, στη Ρεβυθούσσα (όπου εισάγεται ΥΦΑ κυρίως από την Αλγερία). Αξίζει να σημειωθεί σε αυτό το σημείο οτι ο τερματικός σταθμός στην Ρεβυθούσσα είναι ο μοναδικός του είδους του που λειτουργεί σε Βαλκανική χώρα που είναι και ταυτόχρονα κράτος - μέλος της ΕΕ, και οτι η στρατηγική του σημασία από πλευράς Ενεργειακής Ασφάλειας - τόσο σε εθνικό, όσο και περιφερειακό επίπεδο - έχει αποδειχτεί σε κρίσιμες περιστάσεις. Κατά της διάρκειας της Ρώσο - Ουκρανικής διένεξης το 2009, η Ρεβυθούσσα επέτρεψε την πλήρη κάλυψη των εγχώριων αναγκών σε αέριο, καθιστώντας την Ελλάδα τη μόνη Ευρωπαϊκή χώρα στην περιοχή που δεν αντιμετώπιζε προβλήματα ελλείψεων. Επιπλέον, επέτρεψε την διάρκειας δύο ημερών παροχή φυσικού αερίου προς την Βουλγαρία.

Η εκπλήρωση του προγραμματισμένου έργου επέκτασης της Ρεβυθούσσας, η Τελική Επενδυτική Απόφαση για τον IGB, όπως και η πρόσφατη κινητικότητα που παρατηρείται για τον τερματικό σταθμό ΥΦΑ στην Αλεξανδρούπολη, σε συνδυασμό με το αποδεδειγμένα (πχ λίστα Έργων Κοινού Ενδιαφέροντος - PCIs) έντονο ενδιαφέρον της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αναβάθμιση των υποδομών της περιοχής δημιουργούν μια δίχως προηγούμενο δυναμική για την ανάπτυξη ενός περιφερειακού ενεργειακού κόμβου, με την Ελλάδα στο επίκεντρο.

Δεδομένων των παραπάνω, υπάρχει επίσης μια σειρά εμποδίων και προκλήσεων που πρέπει να ξεπεραστούν και να αντιμετωπιστούν, τόσο σε εθνικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο, ώστε εν τέλει να πραγματοποιηθούν όλα αυτά τα μεγαλεπήβολα σχέδια για την αγορά φυσικού αερίου στην περιοχή, καθώς η αναγκαία χρηματοδότηση θα συνεχιστεί εξαρτώμενη από μια σειρά παραγόντων, συμπεριλαμβανομένων των προβλέψεων για την ζήτηση, αλλά και την σύνδεση - συμφωνία των περιφερειακών ρυθμιστικών πλαισίων και πολιτικών στόχων. Το 2016, θα είναι εξίσου ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε τις εξελίξεις σχετικά με την απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας στην Ελλάδα, στον τομέα του φυσικού αερίου, αλλά και του ηλεκτρισμού - καθώς η Ελλάδα συνεχίζει τις προσπάθειές της να ανοικοδομήσει την οικονομία της, να αποκαταστήσει την ανάπτυξη και να ενισχύσει τον ανταγωνισμό. Η απελευθέρωση της αγοράς ενέργειας είναι ένα κομβικό σημείο του Τρίτου Πακέτου Διάσωσης.

Το 2016 θα είναι ένα έτος κρίσιμο, από την άποψη οτι πρέπει να ξεπεραστούν τα υφιστάμενα εμπόδια και συνεπώς να καθορίσει το μέλλον της αγοράς φυσικού αερίου στην ευρύτερη περιοχή - το αν τα διάφορα κράτη θα μπορέσουν να αδράξουν τις ευκαιρίες για να ενισχύσουν τις αντίστοιχες αγορές, αλλά και συνολικά τις οικονομίες τους θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την αποτελεσματικότητα και την αποφασιστικότητα των βασικών παραγόντων να συνεργαστούν, τόσο εθνικό, όσο και σε περιφερειακό, αλλά και Ευρωπαϊκό επίπεδο.

Ο Κωνσταντίνος Λεβογιάννης είναι Επικεφαλής του Ελληνικού Ενεργειακού Φόρουμ στις Βρυξέλλες, και η Daria Nochevnik Αναπληρωτής Επικεφαλής του Ελληνικού Ενεργειακού Φόρουμ στις Βρυξέλλες. Οι απόψεις που παρουσιάζονται στο παρόν άρθρο είναι προσωπικές και δεν αντικατοπτρίζουν τις απόψεις ολόκληρου του Φόρουμ και των εταιριών που απασχολούν τους συγγραφείς. Ακολουθήστε το Ελληνικό Ενεργειακό Φόρουμ στο Twitter @GrEnergyForum