Η υλοποίηση του Νοτίου Διαδρόμου της Ε.Ε. και ο ρόλος του Αζερμπαϊτζάν

Ενώ η Ε.Ε. εγκαινίασε την έναρξη κατασκευής του TAP στη Θεσσαλονίκη στις 17 Μαΐου, ως μέρος του Νοτίου Διαδρόμου της Ε.Ε. για προμήθεια φυσικού αερίου από το Αζερμπαϊτζάν, οι εργασίες στον υποθαλάσσιο χώρο της Κασπίας συνεχίζονται εντατικά, προκειμένου να μην υπάρξει η παραμικρή απόκλιση από το πρόγραμμα εκμετάλλευσης του κοιτάσματος SHAH DENIZ από τη διεθνή κοινοπραξία, που έχει αναλάβει την ανάπτυξη του κοιτάσματος, που θα τροφοδοτήσει από το 2020 το Νότιο Διάδρομο της Ε.Ε. με κασπιανό φυσικό αέριο. Έτσι, στα χωρικά ύδατα του Αζερμπαϊτζάν στην Κασπία τοποθετήθηκε το νέο πλοίο υποθαλάσσιων κατασκευών (subsea construction vessel- SCV) με την ονομασία  KHANKENDI, το οποίο κατασκευάστηκε στη Σιγκαπούρη και έφτασε στο ναυπηγείο του Μπακού στις 18 Μαΐου, όπου και θα παραμείνει, προκειμένου να ολοκληρωθεί το κατασκευαστικό σκέλος και να τοποθετηθεί στον υποθαλάσσιο χώρο του κοιτάσματος SHAH DENIZ. Η  πλήρης αποπεράτωσή του εκτιμάται ότι θα επέλθει τον Απρίλιο 2017, οπότε και ξεκινούν, σύμφωνα με το πρόγραμμα της ΒΡ, διαχειρίστριας εταιρείας της κοινοπραξίας ανάπτυξης και εκμετάλλευσης του SHAH DENIZ, οι υποθαλάσσιες κατασκευαστικές εργασίες[i].

Το  KHANKENDI σχεδιάστηκε εξ αρχής για να εγκαταστήσει και να θέσει σε λειτουργία τις υποθαλάσσιες πλατφόρμες και εγκαταστάσεις του κοιτάσματος SHAH DENIZ στο βυθό της Κασπίας. Η κατασκευή του KHANKENDI αποτελεί σταθμό για τη διεθνή ναυπηγική, και βέβαια για την περιοχή της Κασπίας, καθώς πρόκειται για πρωτοπόρο σχεδιασμό και κατασκευή, σχεδιασμένη να εξυπηρετήσει την ανάπτυξη μεγάλων υποθαλάσσιων κοιτασμάτων, σε μεγάλα βάθη, με υψηλό βαθμό δυσκολίας στην εξόρυξη, όπως είναι η 2^η φάση του SHAH DENIZ, του κοιτάσματος, το οποίο θα τροφοδοτήσει τον αγωγό ΤΑΡ και το Νότιο Διάδρομο. Πλέον συγκεκριμένα, το KHANKENDI θα «εργαστεί» εντατικά στο κοίτασμα κατά τη δεκαετία 2017- 2027, οπότε και θα ξεκινήσει η κανονική εξαγωγή και παραγωγή του φυσικού αερίου από το κοίτασμα.

Αρχικά, περί τα 10 δις κ.μ./ έτος θα διαμετακομίζονται μέσω του ΤΑΡ, αρχής γενομένης από το 2020, οπότε και είναι το ορόσημο έναρξης λειτουργίας του αγωγού. Υφίσταται ωστόσο πρόβλεψη για διπλασιασμό της ποσότητας μέχρι τα 20 δις κ.μ./ έτος, ίσως και παραπάνω, προκειμένου να εξυπηρετηθεί και η αγορά των Βαλκανίων, αρχικά με επέκταση προς Βουλγαρία μέσω του διασυνδετήριου αγωγού IGB- INTERCONNECTOR GREECE- BULGARIA, ο οποίος είναι ήδη σε φάση έναρξης της κατασκευής του, και στη συνέχεια προς τα Δυτικά Βαλκάνια, μέσω μιας πιθανής διασύνδεσης με τον υπό μελέτη αγωγό ΙΑΡ- IONIAN ADRIATIC PIPELINE[ii]. Εκτός από το Αζερμπαϊτζάν, δεν αποκλείονται και άλλες χώρες- παραγωγοί φυσικού αερίου για προμήθεια στο Νότιο Διάδρομο από τη Μέση Ανατολή ή, πιο δύσκολα από την άλλη πλευρά της Κασπίας, από το Τουρκμενιστάν, εφόσον βέβαια υπάρξει ομοφωνία για το νομικό καθεστώς της Κασπίας, η οποία θα επιτρέψει την κατασκευή και διέλευση αγωγού στο βυθό της Κασπίας, από τις ακτές του Τουρκμενιστάν προς το Αζερμπαϊτζάν και από εκεί μέσω Γεωργίας και Τουρκίας προς την Ευρώπη.

Ο TRANSCASPIAN GAS PIPELINE- TCGP αποτελεί ένα παλιό σχέδιο, έμπνευση των ΗΠΑ από τις αρχές της δεκαετίας 2000, όταν πρέσβης των ΗΠΑ στην Ashgabad ήταν ο STEVEN MANN, μετέπειτα ειδικός απεσταλμένος του State Department για διεθνή ενεργειακά θέματα και βαθύς γνώστης της ενεργειακής πραγματικότητας της Κασπίας.  Ωστόσο, οι όποιες ελπίδες υπήρχαν για τον TCGP πλέον εξανεμίζονται, καθώς το Αζερμπαϊτζάν κινείται προς την κατεύθυνση εισαγωγής μεγάλων ποσοτήτων φ.α. από τη Ρωσία για την κάλυψη των δικών εσωτερικών του αναγκών.

[i] «The newly built Khakendi re- floated at Baku shipyard”, BP Press release, 18 May 2016, http://www.bp.com/en_az/caspian/press/pressreleases/The_newly_built_Khankendi_re_floated_at_Baku_Shipyard.html, ημερ. ανάκτησης 24/05/16.

[ii] “Ionian Adriatic meeting in Montenegro” SOCAR Press release, 06 May 2016, http://www.socar.az/socar/en/news-and-media/news-archives/news-archives, ημερ. ανάκτησης 24/05/16.

a.jpg

Ο πρόεδρος της SOCAR, ROVNAG ABDULLAYEV, αποκάλυψε πρόσφατα ότι το Αζερμπαϊτζάν διαπραγματεύεται  με τη Ρωσία για την εισαγωγή 3-5 δις κ.μ./ έτος από τη GAZPROM, ποσότητα, η οποία επιλύει το άμεσο πρόβλημα, που αντιμετωπίζει το Αζερμπαϊτζάν, καθώς είναι στο σημείο εκκίνησης για να γίνει μεγάλος εξαγωγέας φ.α. αλλά παράλληλα αντιμετωπίζει έλλειμμα για την εσωτερική κατανάλωση. Στο παρελθόν, όταν είχε προκύψει ξανά το θέμα των εισαγωγών φ.α. από τη Ρωσία, η SOCAR είχε δηλώσει ότι δεν ήταν δικό της θέμα αλλά άλλων ενεργειακών εταιρειών του Αζερμπαϊτζάν, που επιθυμούν να αγοράσουν φ.α. για δική τους  χρήση και συγκεκριμένα της ιδιωτικής AZMECO και της κρατικής εταιρείας ηλεκτρικής ενέργειας AZERENERGY.

Υπήρχαν και άλλα ενθαρρυντικά σημάδια για την προώθηση του TCGP, καθώς με τον τερματισμό των πωλήσεων φ.α. προς τη Ρωσία και την αντίστοιχη μείωση των πωλήσεων προς το Ιράν, η Ashgabad θα ήταν σχεδόν τελείως εξαρτημένη από τις πωλήσεις φ.α. προς την Κίνα, οι οποίες αποτελούν και το μεγαλύτερο έσοδο στον κρατικό προϋπολογισμό.

Στρεφόμενο προς τη Ρωσία για να εξασφαλίσει τις ποσότητες φ.α. που του λείπουν, το Αζερμπαϊτζάν σχεδόν ακυρώνει την πολυετή προσπάθεια για ανάπτυξη του φ.α. του Τουρκμενιστάν και συγκεκριμένα του κοιτάσματος CARIGALI, το οποίο βρίσκεται στα 100 χλμ απόσταση από το SHAH DENIZ στην Κασπία και το εκμεταλλεύεται η PETRONAS της Μαλαισίας. Πέρσι, η PETRONAS απέκτησε το 15.5% στην κοινοπραξία του SHAH DENIZ, αυξάνοντας έτσι τις πιθανότητες ότι θα χρησιμοποιούσε το δίκτυο αγωγών του Αζερμπαϊτζάν για να μεταφέρει φ.α. από το κοίτασμα BLOCK ONE του Τουρκμενιστάν, για το οποίο έχει υπογράψει Σύμβαση Καταμερισμού της Παραγωγής (Production Sharing Agreement) για τις πωλήσεις φ.α. είτε προς το ίδιο το Αζερμπαϊτζάν για εσωτερική χρήση είτε προς την ευρωπαϊκή αγορά.

Το 2020, η παραγωγή από το γιγάντιο κοίτασμα SHAH DENIZ θα καταστήσει το Αζερμπαϊτζάν σημαντικό παραγωγό και εξαγωγέα φ.α. Ωστόσο, το φ.α. του SHAH DENIZ προορίζεται εξ ολοκλήρου για εξαγωγή προς την Ε.Ε., βάσει των ήδη υπογεγραμμένων συμβολαίων, ακόμη και αν η κάλυψη των εσωτερικών αναγκών αντιμετωπίζει πρόβλημα.

Η τήρηση των ισορροπιών παραγωγής- εξαγωγής- εσωτερικής αγοράς αποτελεί πλέον τη βασική προτεραιότητα της SOCAR. Για το λόγο αυτό, ο ABDULLAYEV υπογράμμισε ότι το φ.α. που θα εισάγεται από τη Ρωσία για την εσωτερική αγορά θα αποθηκεύεται σε υπόγειους αποθηκευτικούς χώρους, ούτως ώστε να μην υπάρξει το παραμικρό έλλειμμα. Οι μακροσκελείς διαπραγματεύσεις με τη GAZPROM δεν έχουν ακόμη καταλήξει ούτε είναι ξεκάθαρο το τελικό αποτέλεσμα[i].

Σύμφωνα με την αναπτυξιακή πολιτική της SOCAR,  η νέα στρατηγική της εταιρείας μέχρι το 2025 είναι έτοιμη και εστιάζει στην ανάπτυξη συγκεκριμένων έργων στο φυσικό αέριο, ενώ το κείμενο της νέας στρατηγικής, το οποίο ακόμη δεν έχει δημοσιευτεί, περιλαμβάνει επενδύσεις συνολικού ύψους 26 δις $[ii]. Η στρατηγική επικεντρώνεται στην ανάπτυξη συγκεκριμένων κοιτασμάτων φ.α. όπως SHAH DENIZ, ABSHERON, UMID, BEBEK και άλλων, σε συνάρτηση με πετρελαϊκά κοιτάσματα, όπως το AZERI- CHIRAG- GUNESHLI στα ρηχά νερά και στη χερσόνησο ABSHERON.

Εκτός από το SHAH DENIZ, στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρίσκονται πλέον οι νέες ανακαλύψεις, που ανακοινώθηκαν από τη SOCAR το 2011. Πρόκειται για μεγάλα, όμορα στο SHAH DENIZ κοιτάσματα φυσικού αερίου, στον υποθαλάσσιο τομέα του Αζερμπαϊτζάν στην Κασπία. Συγκεκριμένα:

• UMID: εκτιμώμενα αποθέματα 200 δις κ.μ. φ.α. και 40 εκατ. τόνοι συμπυκνωμένου φ.α.
• ΒΕΒΕΚ: εκτιμώμενα αποθέματα 400 δις κ.μ. in place και 80 εκατ. τόνοι συμπυκνωμένου φ.α.
• SHAFAG- ASIMAN: εκτιμώμενα αποθέματα 300 δις κ.μ. in place.
• GARABAGH- ASHRAFI: εκτιμώμενα αποθέματα 300 δις κ.μ.
• ABSHERON: εκτιμώμενα αποθέματα 350 δις κ.μ. in place και 45 εκατ. τόνοι συμπυκνωμένου φ.α[iii].

Όλα τα ανωτέρω κοιτάσματα έχουν εισέλθει σε φάση ανάπτυξης, είτε από τη SOCAR στο 100% της επένδυσης είτε από κοινοπραξίες με ξένες εταιρείες με τη συμβατική μορφή του Production Sharing Agreement- PSA. Αν και η έναρξη παραγωγής από τα κοιτάσματα αυτά αναμένεται να ξεκινήσει μετά το 2020, εκτιμάται ότι τα εν λόγω κοιτάσματα σε συνδυασμό με το SHAH DENIZ, θα αποτελέσουν την πηγή τροφοδότησης της 2^ης φάσης του ΤΑΡ, στην αναβαθμισμένη διαμετακομιστική ικανότητα των 20+ δις κ.μ./ έτος, χωρίς να αποκλείεται βέβαια και η εισαγωγή φ.α. από άλλες χώρες, π.χ. Μέση Ανατολή.

[i] John Roberts, “SOCAR puts end to the hopes for TCGP. Analysis”, www.naturalgaseurope.com/socar-spells-end-to-tcgp-hopes-analysis-29642, ημερ. ανάκτησης 24/05/16.

[ii] “Baku hosts business forum of SOCAR and Caspian European club”, http://www.caspianenergy.net/en/events/33538-baku-hosts-business-forum-of-socar-and-caspian-european-club-caspian-business-club, 27 April 2016, ημερ. ανάκτησης 24/05/16.

[iii] Marika Karagianni, «The Caspian basin: the success story of Azerbaijan: present situation and future perspectives in the oil and gas exploration», IENE Research Note no 1, Athens, July 2012, p.p. 14-16