Η ευρωπαϊκή μέρα Natura 2000 μέσα από το WWF Ελλάς

Αλήθεια πόσοι από εσάς έχουν ακούσει την λέξη Natura 2000; Και πόσοι από όσους απαντούν θετικά γνωρίζουν τι αντιπροσωπεύει; Μπορεί να έχουν περάσει 25 χρόνια από την υιοθέτηση του, αλλά το δίκτυο Natura 2000 παραμένει η άγνωστη μεταβλητή στην εξίσωση της ζωής για το ευρύ κοινό.

Με απλά λόγια το δίκτυο Natura 2000 είναι το δίκτυο προστασίας που θεσπίστηκε με την υιοθέτηση των δύο ευρωπαϊκών οδηγιών για τη φύση, την οδηγία για τα πουλιά και την οδηγία για τους οικοτόπους. Το δίκτυο παρέχει  προστασία  σε  περισσότερες  από  27,500 περιοχές – μία έκταση μεγαλύτερη από 1 εκατομμύριο τετραγωνικά χιλιόμετρα -και 1000 είδη. Η οποιαδήποτε περαιτέρω πληροφορία για τη σπουδαιότητα του δικτύου αν είναι μόνο λεκτική ίσως να μην είναι ικανή να αποδώσει τη σημασία του για τη διατήρηση και προστασία του περιβάλλοντος, τόσο σε κάθε χώρα μεμονωμένα όσο και στην Ευρώπη ως σύνολο. Το WWF Ελλάς αναπτύσσοντας τις δράσεις του και κάνοντας χρήση των εργαλείων που παρέχονται από τη νομοθεσία αναδεικνύει πόσο απαραίτητη είναι η προστασίας της φύσης, ως αναπόσπαστό τμήμα της κοινωνίας και της οικονομίας της χώρας μας. 

Εξετάζοντας λοιπόν την παρουσία της οργάνωσης σε 3 διαφορετικές περιοχές της Ελλάδας και μιλώντας με τους ανθρώπους του WWF Ελλάς που δίνουν καθημερινές μάχες στο πεδίο ίσως να είναι ο πλέον γόνιμος τρόπος απόδοσης της πρέπουσας σημασία στο δίκτυο Natura 2000. 

Ο αγώνας για την προστασία της φύσης είναι διαρκής. Φέτος στην 25η επέτειο του δικτύου Natura 2000 η 21η Μαΐου αναγνωρίσθηκε και επίσημα ως ημέρα Natura 2000 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, δικαιώνοντας τον πανευρωπαϊκό αγώνα 2 χρόνων - #NatureAlert - περιβαλλοντικών οργανώσεων και φορέων, οι οποίοι διεκδίκησαν την καλύτερη εφαρμογή των οδηγιών για τη φύση. Το δίκτυο Natura 2000 πρέπει να αντιμετωπιστεί σαν ένας αδιαίρετος ζωντανός οργανισμός που δίνει ζωή στην Ευρώπη και ενώνει τα κράτη με έναν μοναδικό τρόπο. Η καλύτερη εφαρμογή του μπορεί και πρέπει να επιδιωχθεί από όλα τα κράτη μέλη ως επένδυση ζωής και πολιτιστικής κληρονομίας.

Γυάρος

Αειφόρος ανάπτυξη, ενεργή συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών αλλά και προστασία της φύσης. Αυτοί είναι οι βασικοί άξονες που συνιστούν το πρωτοποριακό 5ετές πρόγραμμα «ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE» και συντονίζει το WWF Ελλάς  από το 2013. Αφορμή για το πρόγραμμα αυτό είναι η ένταξη της Γυάρου στο δίκτυο προστατευόμενων περιοχών Natura 2000. Το νησί φιλοξενεί την πιο σημαντική αποικία της απειλούμενης με εξαφάνιση μεσογειακής φώκιας στην Ανατολική Μεσόγειο καθώς και σημαντικούς πληθυσμούς θαλασσοπουλιών και αρπακτικών πουλιών. Με το πρόγραμμα «ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE» θέλουμε να δημιουργήσουμε μία πρότυπη θαλάσσια προστατευόμενη περιοχή με σεβασμό στις ανθρώπινες δραστηριότητες της περιοχής και το περιβάλλον. «Τη νέα προστατευόμενη περιοχή, τη σχεδιάζουμε με τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας» δηλώνει ο συντονιστής του προγράμματος, Δρ. Σπύρος Κοτομάτας «κάτι πρωτοποριακό για τα ελληνικά δεδομένα». Το επόμενο βήμα μετά τη θεσμοθέτηση της περιοχής είναι η διαχείριση της να γίνεται από κοινού με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς όπως αλιείς, κλάδος τουρισμού, τοπική αυτοδιοίκηση και πολιτεία κ.α. Έτσι θα προστατευτεί η μοναδική θαλάσσια βιοποικιλότητα της ευρύτερης περιοχής της Γυάρου, θα προωθηθεί η βιώσιμη αλιευτική δραστηριότητα και ταυτόχρονα θα ενισχυθούν οι τοπικές κοινωνίες της Σύρου και της Άνδρου. «Φαίνεται ότι το πρόγραμμα θα πετύχει τους στόχους του, και θα αποτελέσει μοναδικό παράδειγμα προς μίμηση συνολικότερα για τα νησιά των Κυκλάδων και την υπόλοιπη Μεσόγειο» καταλήγει ο Σ. Κοτομάτας.  

Το πρόγραμμα ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE "Ολοκληρωμένη προστασία της Μεσογειακής Φώκιας στις Βόρειες Κυκλάδες» υποστηρίζεται και συγχρηματοδοτείται από τη χρηματοδοτική γραμμή LIFE Nature της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και από το Ίδρυμα Prince Albert II. Το ΚΥΚΛΑΔΕΣ LIFE υλοποιούν το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η Αποκεντρωμένη Διοίκηση Αιγαίου, η Αναπτυξιακή Εταιρεία Κυκλάδων, το Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο Αθηνών, το Ερευνητικό Ινστιτούτο Τethys, η ΜOm/Εταιρία για τη Μελέτη και Προστασία της Μεσογειακής Φώκιας και το WWF Ελλάς. 

(Του Σπύρου Κοτομάτα, συνεργάτης θαλάσσιου προγράμματος)

Δαδιά

Η ένταξη κάποιων ορεινών περιοχών της Θράκης στο δίκτυο Natura 2000 δεν είναι απλά ένα νομικό κείμενο ή μια ευρωπαϊκή επιταγή, αλλά μια κίνηση πολιτισμού για την ανάδειξη των πιο όμορφων φυσικών τόπων που κληρονομήσαμε από τις προηγούμενες γενιές. Μαζί με τα επιβλητικά και σχεδόν αδιατάρακτα δασικά τοπία, μαζί με τα σπάνια ζώα και φυτά που διατηρήθηκαν έως και σήμερα, κληρονομήσαμε και μνήμες από τις τοπικές κοινωνίες που με το δικό τους μακρόχρονο «σμίλευμα» της φύσης «επέτρεψαν» άθελα ή/και ηθελημένα στα σπάνια ζώα και φυτά να υπάρχουν ακόμη εδώ. Ένα σμίλευμα με παραδοσιακά ή σύγχρονα μέσα - και τα δυο το ίδιο αποτέλεσμα είχαν, τα τοπία που έχουμε κληρονομήσει. 

Κύριος στόχος των περιοχών Natura 2000? Η συνέχεια της συνύπαρξης των ανθρώπων-«σμιλευτών» και της άγριας ζωής με όσες αμοιβαίες υποχωρήσεις κι αν χρειαστούν, με όσους αγώνες κι αν χρειαστούν, με όσες συναντήσεις και διαλόγους κι αν χρειαστούν. Έστω και αν ακούγεται ρομαντικό, έστω κι αν θέλει 25 και παραπάνω χρόνια για να ενστερνιστούν όλο και περισσότεροι αυτό το στόχο, ας παίρνουμε όλοι μας δύναμη από τη φύση που αγναντεύουμε στο ξετύλιγμα των κυματιστών λόφων της Ροδόπης και των μυστικών που κρύβονται στις κοιλάδες τους. 

Εμείς οι άνθρωποι του WWF που επί 25 χρόνια έχουμε αφοσιωθεί στην προστασία του δάσους Δαδιάς και της ευρύτερης περιοχής, καλούμε τους κατοίκους της περιοχής να μην επιτρέψουν στους εαυτούς τους και στα παιδιά τους να χάσουν την επαφή με τη φυσική τους κληρονομιά. Είναι πράγματι στενάχωρο να βιώνουμε την εγκατάλειψη των χωριών και της υπαίθρου, γεγονός που κατηγορηματικά δεν οφείλεται στο θεσμικό καθεστώς των Natura 2000, αλλά στην πολιτικο-κοινωνικο-οικονομική απαξίωση της δουλειάς των «σμιλευτών» για πολλούς λόγους που δεν σχετίζονται όμως με την προστασία της φύσης. Μα ακόμη και έτσι, καλούμε τους κατοίκους της περιοχής να επιστρέφουν στη φύση που κληρονόμησαν, να την γνωρίζουν, να αντλούν δύναμη από αυτή και να τη φροντίζουν, έστω και αν στην πλειοψηφία τους δεν είναι πια αγρότες και κτηνοτρόφοι, μπορούν όμως να γίνουν οι σύγχρονοι «σμιλευτές» και να νοιάζονται. Αυτή είναι και η αξία του δικτύου Natura 2000, ότι διαμηνύει στους κατοίκους της περιοχής μας ότι οι ίδιοι μαζί με πολλούς ακόμη Ευρωπαίους είναι οι φυσικοί αποδέκτες της φυσικής κληρονομιάς που πρέπει μελλοντικά να φροντίσουν.  

(Της Δώρας Σκαρτσή, υπεύθυνη προγράμματος Έβρου)

Ζάκυνθος

Η Ζάκυνθος διαχρονικά  συνδέεται με την αναπαραγωγή της χελώνας. Οι χελώνες στο νησί αποτελούν αναπόσπαστο μέρος του καλοκαιριού, όπως άλλωστε και οι τουρίστες! Δεν υπάρχει ανταγωνισμός, αφού η συνύπαρξη καθημερινά και δυναμικά εξελίσσεται, προτείνοντας νέα μοντέλα εναλλακτικής και βιώσιμης ανάπτυξης. Το δίκτυο Natura 2000 παρέχει το απαραίτητο πλαίσιο για την αρμονική αυτή συνύπαρξη. Η αποδοχή και η εφαρμογή του, σύμφωνα με πόρισμα της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, πρέπει και οφείλει να ενισχυθεί  σε  εθνικό επίπεδο ώστε να εξασφαλιστεί και βελτιωθεί η προστασία της χελώνας. Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και των προστατευόμενων ειδών δυστυχώς δεν είναι αυτονόητη. Για το WWF Ελλάς που έχει  για περισσότερα από 20 χρόνια παρουσία στη Ζάκυνθο η πρόκληση να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις αποδοχής των περιβαλλοντικών περιορισμών ώστε να προστατευτεί και  διασωθεί η χελώνα και το μοναδικό φυσικό περιβάλλον της Ζακύνθου, παράλληλα με  την τοπική ανάπτυξη, αποτελεί μέχρι και σήμερα ένα πολυδιάστατο όραμα.

Το WWF Ελλάς  το 1994, σε συνέχεια πανευρωπαϊκής εκστρατείας αγόρασε την περιοχή των Σεκανίων, η οποία και αποτελεί  από το 1999 και  βάσει θεσμικού πλαισίου τον πυρήνα του Εθνικού Θαλάσσιου Πάρκου Ζακύνθου (Προεδρικό Διάταγμα 966/1999), ζώνη απολύτου προστασίας όπου και επιτρέπεται μόνο η επιστημονική έρευνα. Η εξασφάλιση μιας παραλίας μόνο για τη χελώνα, ως το σημαντικότερο μέρος του βιοτόπου της στη Ζάκυνθο και στην Ελλάδα, ενδυνάμωσε συνέργειες, δράσεις προστασίας, διαχείρισης, παρακολούθησης και μέσω προγραμμάτων φύλαξης, πυροπροστασίας και εθελοντικής εργασίας το WWF Ελλάς προσπαθεί να διατηρεί σταθερές τις διαφορετικές παραμέτρους που μπορεί να επηρεάσουν την περιβαλλοντική ισορροπία της περιοχής. 

(Της Χαρίκλειας Μινώτου, Υπεύθυνη προγράμματος Ζακύνθου)