Η επομένη της νίκης Ερντογάν στην Τουρκία: Οι ενεργειακές προκλήσεις και γιατί η χώρα έρχεται πιο κοντά στο άρμα του Πούτιν

Οι κάλπες στην Τουρκία έβγαλαν για μία ακόμα 5ετία νικητή τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.

Ο αδιαμφισβήτητος πλέον τούρκος ηγέτης κατάφερε να κερδίσει μια από τις δυσκολότερες και σαφώς πιο κρίσιμες αναμετρήσεις στην πολιτική του σταδιοδρομία. Και το μέγα ερώτημα πλέον το οποίο μένει να απαντηθεί, είναι η τακτική που θα ακολουθήσει: η οικονομία είναι το φλέγον ζήτημα, με την ακρίβεια να καλπάζει, την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών να έχει συρρικνωθεί και τη Δαμόκλειο Σπάθη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου να κρέμεται πάνω από τη χώρα.

Ο ίδιος, όλο το τελευταίο διάστημα απέρριπτε τις κατηγορίες, επέμεινε στα ιδιόμορφα οικονομικά του και έπαιξε ανοικτά το χαρτί της δυνατής Τουρκίας, που πρωταγωνιστεί στις γεωπολιτικές εξελίξεις. Και όλα αυτά διατηρώντας την πολιτική των ίσων αποστάσεων, μεταξύ Δύσης και Ρωσίας.

Στο πλαίσιο αυτό η ενέργεια βρέθηκε πολύ ψηλά στην ατζέντα του τούρκου προέδρου. Η συγκυρία είναι ιδιαιτέρως κρίσιμη: ο έλεγχος του Βοσπόρου, ένα βασικό σημείο για τα παγκόσμια εμπορεύματα,  ο ρόλος της ως διάδρομος για τις προμήθειες κουρδικού πετρελαίου, αλλά και οι δίοδοι που δίνει στο ρωσικό φυσικό αέριο  καθιστούν την Άγκυρα σημαντικό γεωπολιτικό παράγοντα στις παγκόσμιες αγορές παρά την έλλειψη ενεργειακών πόρων της.
Δεν είναι τυχαίο που και οι δύο μονομάχοι ανέδειξαν στην προεκλογική τους κούρσα την ανάγκη ενεργειακής αυτάρκειας.

Ωστόσο, τα πράγματα δεν είναι όπως φαίνονται: σε ανάλυσή της η Standard and Poor's έγραψε ότι οι επιλογές που έχει η χώρα για να κόψει την επικίνδυνη εξάρτησή της από την εισαγόμενη ενέργεια, ειδικά από τη Ρωσία, θα παραμείνουν περιορισμένες.
Και ένα βασικό ερώτημα είναι πώς θα μπορεί η χώρα να διαχειρίζεται τις πληρωμές για εισαγωγές και εγχώριες προμήθειες με ένα ασταθές νόμισμα και πληθωρισμό άνω του 40%.

«Ο πιο άμεσος αντίκτυπος θα μπορούσε να είναι στις εξαγωγές 470.000 b/d κλειστού αγωγού από το βόρειο Ιράκ προς το τουρκικό λιμάνι Τζεϊχάν, καθώς μια αμφιλεγόμενη εκστρατεία και η σφιχτή κούρσα έχουν δημιουργήσει πρόσθετους ανέμους σε μια συμβιβαστική συμφωνία μεταξύ Άγκυρας και Βαγδάτης», σχολίασε ο Paul Sheldon. , επικεφαλής γεωπολιτικός σύμβουλος για την S&P Global Commodity Insights.

Ο διεθνής οίκος επισημαίνει ότι το Ιράκ είναι ένας σημαντικός προμηθευτής αργού στην Τουρκία, αντιπροσωπεύοντας το 30,2% των 2,017 εκατομμυρίων τόνων εισαγωγών του τον Φεβρουάριο -- πριν κλείσουν οι υποδομές εισαγωγής. Το κλείσιμο αυξάνει τη σημασία της Ρωσίας ως προμηθευτή, ένας ρόλος που ενισχύεται σταθερά από τότε που το Κρεμλίνο εισέβαλε στην στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022.

Δυναμική συνεργασία

Μόλις το περασμένο Σάββατο, ο Γιούρι Πίλιπσον, διευθυντής του 4ου Ευρωπαϊκού Τμήματος του Ρωσικού Υπουργείου Εξωτερικών, είπε ότι η ρωσοτουρκική συνεργασία έχει αναπτυχθεί «ιδιαίτερα δυναμικά» τα τελευταία χρόνια.

Μιλώντας στο ρωσικό πρακτορείο ειδήσεων RIA,  κατηγόρησε τη Δύση ότι συνεχίζει να υποδαυλίζει αυτή τη συμφωνία και δεσμεύτηκε: «Προφανώς, μια τέτοια καταστροφική (δυτική) γραμμή σε σχέση με τις ρωσοτουρκικές σχέσεις θα συνεχιστεί. Ωστόσο, είμαι βέβαιος ότι μαζί με τους Τούρκους συναδέλφους θα μπορέσουμε να αντισταθούμε στις ανατρεπτικές προσπάθειες των εχθρικών δυνάμεων», υπογράμμισε.

Ο Πίλιπσον περιέγραψε ως «σημαντική» τη θέση της ενέργειας στη ρωσοτουρκική συνεργασία, με δύο αγωγούς φυσικού αερίου – BlueStream και TurkStream – να λειτουργούν με επιτυχία και έναν κόμβο φυσικού αερίου που στοχεύει στη δημιουργία υποδομής για περαιτέρω ανάπτυξη εμπορικών επαφών στον ενεργειακό τομέα.

Ο διπλωμάτης εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι η κατασκευή του ρωσικού πυρηνικού σταθμού Akkuyu στη νότια Τουρκία θα ολοκληρωθεί εγκαίρως, «σύμφωνα με όλα τα απαιτούμενα πρότυπα ποιότητας και φυσικής ασφάλειας παρά τις προσπάθειες παρεμπόδισης της διαδικασίας.

Ερωτηθείς εάν οι τουρκικές αρχές ενδέχεται να μην επιλέξουν τη ρωσική εταιρεία Rosatom για την κατασκευή δεύτερου πυρηνικού σταθμού στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας της Τουρκίας λόγω των δυτικών κυρώσεων στη Μόσχα, υπογράμμισε ότι το Akkuyu δείχνει ότι οι δύο χώρες μπορούν να υλοποιήσουν σπουδαία έργα μαζί παρά τις εξωτερικές πιέσεις.

Το χαρτί της αυτονομίας

Μεσούσης της προεκλογικής εκστρατείας η Άγκυρα προέβαλε την ανακάλυψη ενός πλούσιου κοιτάσματος φυσικού αερίου στη Μαύρη Θάλασσα, με το οποίο στοχεύει να κερδίσει μεγάλο ποσοστό ενεργειακής αυτονομίας, αλλά και μία νέα φλέβα… μαύρου  χρυσού.
Ειδικότερα, η  Turkish Petroleum (ΤΡΑΟ) ανακοίνωσε ότι έκανε τη μεγαλύτερη ανακάλυψη αργού πετρελαίου στην ξηρά της Τουρκίας, σε ένα κοίτασμα που εκτιμάται ότι περιέχει 1 δισεκατομμύριο βαρέλια αργού.

Η ανακάλυψη έγινε στη νοτιοανατολική επαρχία Σιρνάκ, η οποία συνορεύει με την ημιαυτόνομη περιοχή του Κουρδιστάν στο Ιράκ και τη Συρία.

Η Turkish Petroleum έχει ανοίξει ένα ερευνητικό πηγάδι, το οποίο παράγει ήδη περίπου 10.000 βαρέλια πετρελαίου την ημέρα. Σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, η εταιρεία σχεδιάζει να ανοίξει πηγάδια αξιολόγησης back-to-back και να έχει ένα σχέδιο ανάπτυξης πλήρους πεδίου μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους. Πρόσθετες ερευνητικές δραστηριότητες προγραμματίζονται για το δεύτερο εξάμηνο του 2023.
Ενεργειακός κόμβος

Από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία και τους περιορισμούς που έχουν επιβληθεί στα ρωσικά ενεργειακά προϊόντα, η Τουρκία δεν έχει κρύψει τις φιλοδοξίες της να καταστεί ενεργειακός κόμβος για την ευρύτερη περιοχή. Η ίδια η Άγκυρα δεν κόβει δεσμούς με τη Μόσχα, με την Ρωσία να διαμηνύει ότι στηρίζει τον νέο πρωταγωνιστικό ρόλο της χώρας στην περιοχή. Τον περασμένο  Δεκέμβριο μάλιστα, η Gazprom ανακοίνωσε  την υλοποίηση έργου που θα καταστήσει την Τουρκία κόμβο φυσικού αερίου, με τον επικεφαλής του ρωσικού ενεργειακού κολοσσού Αλεξέι Μίλερ, να επισημαίνει πως θα διασφαλίσει τη διαφανή τιμολόγηση στη συγκεκριμένη ενεργειακή αγορά.
Ο Μίλερ επεσήμανε πως «Τουρκία και Gazprom ξεκινήσαμε πρόσφατα να επεξεργαζόμαστε το έργο για κόμβο αερίου στη χώρα. Αυτή η απόφαση ελήφθη σε επίπεδο των αρχηγών των δύο κρατών και έχουμε ήδη ξεκινήσει την υλοποίησή της».

«Κερκόπορτα»

Παράλληλα, με τις δραστηριότητες αυτές η Τουρκία εξακολουθεί να λειτουργεί ως κερκόπορτα για τη ρωσική ενέργεια στον δρόμο της προς την Ευρώπη. Πρόσφατα το Κέντρο Έρευνας για την Ενέργεια και τον Καθαρό Αέρα (CREA), προειδοποίησε ότι η Τουρκία καθίσταται μια παρακαμπτήρια οδός για τις εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου προς την ΕΕ, μια «ρωγμή» στις κυρώσεις. «Μια νέα οδός για τη διοχέτευση του ρωσικού πετρελαίου προς την ΕΕ αναδύεται μέσω της Τουρκίας, όπου διυλίζεται αυξημένη ποσότητα ρωσικού αργού», προειδοποιούν οι συντάκτες της έκθεσης, η δουλειά των οποίων πρόκειται να παρουσιαστεί στην COP27.

Πράγματι η Τουρκία έχει αυξήσει τις εισαγωγές αργού από τη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία. Και οι εξαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων από την Τουρκία προς τα ευρωπαϊκά και τα αμερικανικά λιμάνια αυξήθηκαν κατά 85% στο διάστημα Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου σε σύγκριση με την περίοδο Ιουλίου-Αυγούστου, αναφέρεται στην έκθεση.

Τα τουρκικά διυλιστήρια κεφαλαιοποιούν τις εκπτώσεις για το ρωσικό αργό, ενώ η Μόσχα ανακατευθύνει όγκους μακριά από τις παραδοσιακές αγορές που χάνονται λόγω των κυρώσεων της Δύσης.

Εξάρτηση από αέριο

Η παραμονή του Ερντογάν στην εξουσία θα μπορούσε να δει την Τουρκία να πλησιάζει πιο κοντά στη σφαίρα επιρροής της Ρωσίας. Πριν από τις κάλπες, η Μόσχα προμηθεύει στην Τουρκία φυσικό αέριο με πίστωση και με έκπτωση αργό πετρέλαιο και προϊόντα πετρελαίου.
Η Ρωσία παρείχε το 39,5% των 54,66 Bcm εισαγωγών φυσικού αερίου της Τουρκίας πέρυσι. Οι περισσότερες από αυτές τις εισαγωγές πραγματοποιούνται στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων συμβάσεων παλαιού τύπου με δείκτη αργού. Τα δύο μεγαλύτερα συμβόλαιά της -- για 16 Bcm από τη Ρωσία και 9,6 Bcm από το Ιράν, λήγουν στα τέλη του 2025 και τον Ιούλιο του 2026 αντίστοιχα.

Το σχέδιο του Πούτιν

Παρά τις διαβεβαιώσεις για ενεργειακή ανεξαρτησία, δεν είναι λίγοι οι αναλυτές που φοβούνται ότι, πίσω από αυτή τη ρητορική κρύβεται απλώς η αυξανόμενη εξάρτηση από το Κρεμλίνο – και ότι η μακροχρόνια υπόσχεση του Ερντογάν να γίνει ενεργειακός κόμβος για όλη την Ευρώπη θα μπορούσε να ανοίξει μια πίσω πόρτα για τις εξαγωγές της Μόσχας. Μετά την καταστροφή των αγωγών Nord Stream από τη Ρωσία στη Γερμανία κάτω από τη Βόρεια Θάλασσα πέρυσι, ο Πούτιν και ο Ερντογάν προσπάθησαν γρήγορα να στρέψουν την προσοχή στην ιδέα ενός κόμβου.

«Η κατανόησή τους για έναν κόμβο σίγουρα δεν είναι η δική μας κατανόηση ενός κόμβου», δήλωσε η Aura Săbăduș, ανώτερη συνεργάτης του Κέντρου Ανάλυσης Ευρωπαϊκής Πολιτικής που καλύπτει την ενέργεια για την εταιρεία πληροφοριών αγοράς ICIS.
«Αυτή η ιδέα είναι στη μόδα γιατί η Ρωσία ενδιαφέρεται να πουλήσει περισσότερο φυσικό αέριο στην Τουρκία. Η Τουρκία θα συσσωρεύσει αέριο από διάφορους παραγωγούς — Ρωσία, Ιράν και Αζερμπαϊτζάν, [υγροποιημένο φυσικό αέριο] και το δικό της φυσικό αέριο από τη Μαύρη Θάλασσα — και στη συνέχεια θα το ξεπλύνει και θα το ονομάσει εκ νέου ως τουρκικό. Οι Ευρωπαίοι αγοραστές δεν θα γνώριζαν την προέλευση του φυσικού αερίου», επεσήμανε.