Η ενεργειακή διπλωματία του κ. Τσίπρα και η αβάσταχτη ελαφρότητα της ανευθυνότητας

Μία από τις βασικές προεκλογικές τακτικές του κ. Τσίπρα φαίνεται να είναι η απόπειρα να αποτάξει την οποιαδήποτε σχέση είχε με τους “αποστάτες” της ΛΑΕ που ο ίδιος ανέδειξε σε πρωταγωνιστικό ρόλο κατά τη διάρκεια της υποτιθέμενης “υπερήφανης” διαπραγμάτευσης και του τραγικού λάθους του δημοψηφίσματος της 5ης Ιουλίου.

Ο κ. Τσίπρας έχει αλλάξει απόψεις και ταυτότητες τόσες πολλές φορές που η απόπειρα παρακολούθησής του προκαλεί ζαλάδα. Σε έναν ωστόσο τομέα που οι πρώην αλλά και ενδεχομένως μέλλοντες σύντροφοι του κ. Τσίπρα μπορεί να συμφωνούν μαζί του είναι η «πρωτοφανών» διαστάσεων «ιστορική επιτυχία» του συντρόφου “Παναγιώτη” να υπογράψει την επιτυχία κατασκευής του Greek Stream.

Όπως όλοι θυμούνται στην καρδιά των επιχειρημάτων που σύσσωμος ο ΣΥΡΙΖΑ επιστράτευε για να καλλιεργήσει την ψευδαίσθηση της ρωσικής βοήθειας και λοιπών εξωτικών εναλλακτικών που υποτίθεται ότι υπήρχαν εκτός Ε.Ε, βρισκόταν η υποτιθέμενη προκαταβολή των €3-5 δις που οι Ρώσοι θα έδιναν για να κατασκευασθεί ο αγωγός εντός Ελληνικού εδάφους και τα οποία θα μπορούσαν όπως υπονοούσε ο κ. Λαφαζάνης και ουδέποτε διέψευδε ο κ. Τσίπρας να χρησιμοποιηθούν για τις ανάγκες χρηματοδότησης του Δημοσίου.

Την ώρα που ο κ. Τσίπρας στέγνωνε ακόμη και τις ΔΕΚΟ και τους ΟΤΑ από τα πάγια τους για να πληρώσει μισθούς και συντάξεις ποδηγετούμενος από τον κ.Βαρουφάκη σε μια στρατηγική αδιεξόδου, όλοι περίμεναν τα ρωσικά δις που θα έφερνε ο κ.Λαφαζάνης ακόμη και όταν ο εκπρόσωπος τύπου του Κρεμλίνου κ. Πεσκόφ διέψευδε από τις 18 Απριλίου ότι θέμα προκαταβολής δεν υπήρξε για τον Πρόεδρο Πούτιν.

Σαν έναν κακό μαθητή που επαναλαμβάνει το ίδιο λάθος επειδή δεν χωνεύει τον καθηγητή του, ο κ.Τσίπρας στη δεύτερη επίσημη συνάντησή του με τη ρωσική ηγεσία κατά το διεθνές επιχειρηματικό Forum της Αγίας Πετρούπολης τον περασμένο Ιούνιο, επανέλαβε την πεποίθησή του για την βιωσιμότητα του σχεδίου Λαφαζάνη για τον αγωγό Greek Stream. Πολλοί αδαείς ή κατ' επάγγελμα χειροκροτητές έσπευσαν να επικροτήσουν όχι μόνο τη γενικότερη υποστήριξη του κ. Τσίπρα για τον αγωγό αερίου αλλά και το μνημόνιο συνεργασίας που υπέγραψε ο κ. Λαφαζάνης στις 18 Ιουνίου.

Πολλοί από τους υπουργούς του κ.Τσίπρα ίσως να συνέχιζαν να πιστεύουν στη ρωσική βοήθεια -παρά τις δηλώσεις Πεσκόφ και τις δύο άκαρπες επισκέψεις του Τσίπρα στον Πούτιν- μέχρι και το βράδυ της επικράτησης του ΟΧΙ στο δημοψήφισμα της 5ης Ιουλίου. Κανείς ωστόσο, συμπεριλαμβανομένου του κ. Τσίπρα, δεν φαίνεται να είχε συνειδητοποιήσει το τι ακριβώς υπέγραψε ο κ. Λαφαζάνης στις 18 Ιουνίου. Το, ευτυχώς, μη δεσμευτικό Μνημόνιο Συνεργασίας (MoU),  που υπέγραψε ο κ. Λαφαζάνης δεν αποτελούσε απλώς ένα ακόμη βαρουφάκιο ολίσθημα σαν εκείνο που διέπραξε στις 20 Φεβρουαρίου ο τέως ΥΠΟΙΚ όταν επεξέτεινε το πρόγραμμα χωρίς να επεκτείνει τη χρηματοδότηση.

Αποτελεί ωστόσο ένα έργο μνημειώδους ανευθυνότητας εκ μέρους του κ. Τσίπρα και του υπουργού του το οποίο δίνει στη ρωσική πλευρά σκανδαλώδη προνόμια που καθιστούν ενδεχόμενη εφαρμογή της συμφωνίας ως έχει, όχι απλώς παράνομη με βάση το ευρωπαϊκό και το ελληνικό δίκαιο αλλά και καταφανώς επιζήμια για το εθνικό συμφέρον. Μια απλή ανάγνωση του MoU, που προφανώς δεν έγινε από τον κ.Τσίπρα, αναδεικνύει ότι η Ελλάδα όχι μόνο δεν έχει λαμβάνειν χρήματα από τη Ρωσία για την κατασκευή του αγωγού, αλλά ότι η Αθήνα εκχωρεί το σύνολο των εσόδων που μπορούν να προκύψουν από την χρήση του αγωγού για να χρησιμοποιηθούν ως εγγύηση ώστε να δοθεί δάνειο από τη Μόσχα για την κατασκευή του ελληνο-ρωσικού αγωγού. Το άρθρο 3.1 του μνημονίου Λαφαζάνη αναφέρει επί λέξει ότι η “χρηματοδότηση θα δοθεί [από τη ρωσική πλευρά] με την εγγύηση του οικονομικού οφέλους της διέλευσης φυσικού αερίου από τον ΝΕΑ-Νότιος Ευρωπαϊκός Αγωγός”.

Δεν μιλούμε δηλαδή για προκαταβολή τελών χρήσης του δικτύου, και όχι τελών διέλευσης που δεν υφίστανται υπό τους κανόνες του ΄Γ πακέτου απελευθέρωσης της αγοράς αερίου, αλλά για δάνειο από τη Ρωσία σε μια εταιρία που θα ανήκει κατά το 50% σε ρωσική κρατική τράπεζα. Το σχέδιο Λαφαζάνη δεσμεύει το μοναδικό έσοδο του Δημοσίου που θα μπορούσε να προκύψει από τον αγωγό (τέλη χρήσης δικτύου) και το οποίο θα μπορούσε να διατεθεί όπως το Ελληνικό Δημόσιο επιθυμεί για να ξεπληρωθεί το ρωσικό δάνειο κατασκευής του αγωγού και όχι για να δοθούν χρήματα στην Ελλάδα.

Το άρθρο 3.2 του Μνημονίου Λαφαζάνη αποτελεί εξ ίσου συναρπαστικό ανάγνωσμα καθώς αναφέρει επί λέξει ότι “Τα μέρη θα διευκολύνουν την Joint Stock Company [δηλ. την ελληνορωσική κοινοπραξία] ώστε τρίτα μέρη που θα υποδειχθούν από τον Ρώσο Ιδρυτή [της κοινοπραξίας] να δεσμεύσουν έως και το 100% της χωρητικότητας του αγωγού για τις ποσότητες αερίου που θα διέρχονται μέσω ελληνικής επικράτειας». Μέσα σε αυτές τις τρείς περίπου γραμμές η κυβέρνηση Τσίπρα κατόρθωσε όχι μόνο να παραβιάσει κάθε αρχή κοινοτικού δικαίου αλλά και να παραχωρήσει ελαφρά την καρδία στη ρωσική πλευρά το σύνολο της μοναδικής αξίας ενός αγωγού που είναι η ικανότητα δέσμευσης της χωρητικότητας του. Η συγκεκριμένη παράγραφος αποτελεί ένα μοναδικό μείγμα εκπτώσεων του εθνικού συμφέροντος και ταυτόχρονης παραβίασης του κοινοτικού δικαίου για τους ακόλουθους λόγους:

(α) Κανείς δεν έχει το δικαίωμα να εκχωρεί στον οποιονδήποτε τη χωρητικότητα ενός αγωγού αερίου, πολλώ δε μάλλον όταν αυτός ο κάποιος ήταν . Όσοι θέλουν να κατασκευάσουν ένα καινούργιο αγωγό αερίου ή άλλη σχετική υποδομή αερίου εντός της ευρωπαϊκής επικράτειας πρέπει να υποβάλλουν στην εθνική ΡΑΕ αίτημα εξαίρεσής τους από τον ευρωπαϊκό κανονισμό που διασφαλίζει την πρόσβαση τρίτων μερών, ανεξάρτητων από εκείνα που κατασκεύασαν τον αγωγό, στη χωρητικότητα του αγωγού αερίου. Η διαδικασία του ΤΡΑ-Exemption (ΤΡΑ-Third Party Access) ελέγχεται και από την Ένωση των Ευρωπαϊκών ΡΑΕ που έχει αυξημένες εποπτικές αρμοδιότητες με βάσει το λεγόμενο ΄Γ Πακέτο Φιλελευθεροποίησης των Αγορών Αερίου του 2009 και του συζητούμενου Κανονισμού για τη λεγόμενη Ενεργειακή Ένωση της Ε.Ε.

Δηλαδή ακόμη και εάν έκανε τα στραβά μάτια η ελληνική ΡΑΕ για να ικανοποιήσει τους «σχεδιαστές» του Greek Stream η απόφασή της μπορεί να ανατραπεί από την Ένωση των Ευρωπαϊκών ΡΑΕ και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή που σε τελική ανάλυση εκδίδει και τη σχετική απόφαση για το εάν θα πρέπει να δοθεί εξαίρεση από τους κανόνες ΤΡΑ και σε ποιο ποσοστό της δυναμικότητας του αγωγού. Από την εφαρμογή του Κανονισμού κανένα έργο που επιδιώκει να μεταφέρει ρωσικό αέριο στην Ε.Ε. δεν έχει λάβει εξαίρεση από τους κανόνες του ΤΡΑ σε ποσοστό ανώτερο του 50% της χωρητικότητας του έργου και αυτός ήταν ένας από τους βασικούς λόγους κατάρρευσης του South Stream.

(β) Ακόμη και εάν οι κ.κ. Τσίπρας-Λαφαζάνης κατόρθωναν να παραβιάσουν χωρίς καμία συνέπεια το ευρωπαϊκό δίκαιο καταργώντας το ρόλο της ΡΑΕ –όπως επιχείρησε να το κάνει με το ζήτημα των τιμολογήσεων της ΔΕΗ ο κ.Λαφαζάνης- και πάλι η συμφωνία της 18^ης Ιουνίου είναι τραγικά ετεροβαρής εναντίον των ελληνικών συμφερόντων. Γιατί; Διότι ο έλληνας υπουργός εκχώρησε το δικαίωμα στη ρωσική πλευρά να ορίζει εκείνη σε ποσοστό 100% του ποιος θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τον αγωγό. Δηλαδή εάν η ΔΕΠΑ, η Μ&Μ ή η οποιαδήποτε άλλη ελληνική εταιρία αερίου (εμπορίας ή κατανάλωσης) θα ήθελαν να χρησιμοποιήσουν τον Greek Stream θα έπρεπε να πάρουν την άδεια της ρωσικής, όχι της ελληνικής κυβέρνησης, καθώς η ελληνική πλευρά καλείται να διευκολύνει τη δέσμευση της χωρητικότητας του αγωγού από εκείνους που θα «υποδειχθούν» από τη Μόσχα!!

Ο κ. Τσίπρας έχει αποπειραθεί να νίψει τα χείρας του από τον κ.Βαρουφάκη και την αχαρακτήριστη κα. Κωνσταντοπούλου χαρακτηρίζοντάς τους ως “λάθη”. Το Μνημόνιο Λαφαζάνη αποτελεί ένα ακόμη λάθος που αναδεικνύει την πρωτοφανή ελαφρότητα και ανευθυνότητα του κ.Τσίπρα σε ότι αφορά τουλάχιστον την ικανότητά του να εποπτεύει το έργο των υπουργών που ο ίδιος επέλεξε και ανέδειξε. Παρά την δημιουργία του ΛΑΕ και την πρώτη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ ο κ.Σκουρλέτης φαίνεται ότι δυστυχώς παρέμεινε και παραμένει υποστηρικτικός της «κληρονομιάς» Λαφαζάνη που θα έπρεπε να είχε αποκηρύξει απερίφραστα.

Καλό λοιπόν θα ήταν στο επερχόμενο debate των πολιτικών αρχηγών στις 9 και 14 Σεπτεμβρίου εάν ασχοληθούν με την ενέργεια και την εξωτερική πολιτική ο κ. Τσίπρας να ξεκαθαρίσει ότι δεν αναγνωρίζει και δεν δεσμεύεται από το «λάθος» του κ.Λαφαζάνη που με τόση «στοργή» είχε αγκαλιάσει πριν από μερικούς μήνες.

Εάν είναι να γίνει Greek Stream, κάτι που έχω επανειλημμένως υποστηρίξει για γεωστρατηγικούς λόγους και για λόγους διαμετακομιστικής ασφάλειας των 2/3 της ελληνικής κατανάλωσης αερίου, θα πρέπει να γίνει (α) με όρους ισότητας με τη ρωσική πλευρά -όπως ακριβώς διασφάλιζαν οι συμφωνίες του South Stream το 2008 και 2009- και (β) με τη χρηματοδότηση εκείνων των μεγάλων ευρωπαϊκών εταιριών που σε τελική ανάλυση είναι και οι μεγάλοι πελάτες της Gazprom.

Η φράση του κ. Τσίπρα στην χθεσινή ομιλία του στη ΔΕΘ για τον Greek Stream ότι «εάν περάσει ο ρωσικός αγωγός από την Τουρκία τότε να περάσει και από την Ελλάδα» δείχνει μάλλον ότι η ελαφρότητα συνεχίζεται…

* του Δρ. Θεόδωρου Τσακίρη, Επίκουρου Καθηγητή Γεωπολιτικής & Υδρογονανθράκων του Πανεπιστημίου Λευκωσίας ([email protected])