Η εκδίκηση των "εξωτερικοτήτων" στην παγκόσμια αγορά ενέργειας

Για πολλά χρόνια οι περιβαλλοντολόγοι και διάφοροι άλλοι επιστήμονες επισήμαναν ότι ο παγκόσμιος ενεργειακός τομέας και κατ' επέκταση η παγκόσμια οικονομία λειτουργούσαν δίχως να συνυπολογίζονται οι λεγόμενες "εξωτερικότητες" (externalities).

Πρόκειται για το επιπλέον κόστος που συνεπάγεται η χρήση των ορυκτών καυσίμων σε όρους περιβαλλοντικούς και κοινωνικούς, το οποίο όμως δεν υπολογιζόταν στην τιμή των ενεργειακών αυτών προμηθειών, άρα ούτε και στο ΑΕΠ.

Η ξέφρενη ενεργειακή κρίση που βιώνουμε σήμερα σχετίζεται σε σημαντικό βαθμό με τις εξωτερικότητες διότι κατά την τελευταία δεκαετία και ιδίως την τελευταία πενταετία ουσιαστικά προστέθηκαν εν μέρει (και σε ένα βαθμό καταλάθος) αυτοί οι προηγουμένως αγνοημένοι παράγοντες της εξίσωσης.

Πρώτα επιβλήθηκε μια τιμή εκπομπών ρύπων στον άνθρακα με τη μορφή του ETS στην Ευρώπη, το οποίο αύξησε δραστικά το κόστος του και μείωσε την κατανάλωσή του. Αντίστοιχες, αλλά μικρότερες κινήσεις έγιναν και σε ορισμένες άλλες περιοχές του πλανήτη, αλλά γενικά μιλάμε για μια περιορισμένη παρέμβαση σε διεθνές επίπεδο αν κρίνουμε και από την πορεία του άνθρακα στο παγκόσμιο πρωτογενές μείγμα.

Στο πετρέλαιο δεν επιβλήθηκε ένας αντίστοιχος φόρος άνθρακα, όμως την τελευταία πενταετία υπό το βάρος του ESG, οι πετρελαϊκές ήρθαν αντιμέτωπες με δυσκολία δανεισμού από τις τράπεζες, καθώς και με ρυθμιστικά εμπόδια στις γεωτρήσεις που επί της ουσίας έχουν ένα ισοδύναμο αποτέλεσμα: Τον δραστικό περιορισμό των παραγωγικών επενδύσεων.

Συνέβη δηλαδή στο πετρέλαιο ότι θα συνέβαινε αν είχε επιβληθεί ένας φόρος άνθρακα.

Ως εκ τούτου, αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι ίσως πιο κοντά στην "πραγματική" ενεργειακή αγορά, ενώ αυτή που βιώσαμε στο παρελθόν ήταν μια τεχνητή αγορά.

Στην πράξη, οι εξωτερικότητες μετά βίας ξεκίνησαν να συνυπολογίζονται στην ενεργειακή εξίσωση, αφού οι παραπάνω εξελίξεις δεν είναι παγκόσμιες ή καθολικές. Εξακολουθούν να υπάρχουν πολλές, κυρίως εθνικές, πετρελαϊκές που δρουν δίχως περιορισμούς, όπως και εταιρείες άνθρακα και ηλεκτρισμού που δεν χρεώνονται κόστος CO2.

Όπως και να χει, μια πλήρης ενσωμάτωση των εξωτερικοτήτων θα οδηγούσε σε τιμές σε αφάνταστα υψηλότερα επίπεδα ακόμα και από τις σημερινές.

Στα επόμενα χρόνια η λογική λέει ότι θα δούμε μια ανάκληση των πολιτικών και μέτρων που περιόρισαν την παραγωγή υδρογονανθράκων, ιδίως στις ΗΠΑ. Απομένει να φανεί ποιες θα είναι οι επιπτώσεις για τις κλιματικές πολιτικές και τα φιλόδοξα προγράμματα απανθρακοποίησης.