Η αύξηση των τιμών προ-ημερήσιας αγοράς: Δυο προφανή συμπεράσματα και ένα ερώτημα

Πολλά άρθρα έχουν γραφεί το τελευταίο διάστημα για την πολύ μεγάλη αύξηση των τιμών της προημερήσιας αγοράς (DAM - Day Ahead Market), στα χρηματιστήρια ηλεκτρικής ενέργειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης τον τελευταίο μήνα. Σκοπός αυτού του άρθρου είναι να διερευνήσει την αύξηση αυτή στις τιμές αυτές, οι οποίες εν πολλοίς καθορίζουν τις χονδρεμπορικές τιμές ενέργειας και να βγάλει κάποια συμπεράσματα. Για το σκοπό αυτό θα χρησιμοποιήσει τα δεδομένα της πλατφόρμας DIEM (link), η οποία έχει αναπτυχθεί στο ΕΜΠ από την ομάδα Smart Rue και συνεργάτες της με σκοπό τη συλλογή και οργάνωση των δεδομένων της αγοράς ηλεκτρισμού και φυσικού αερίου που δημοσιεύονται δημόσια από Εθνικούς και Ευρωπαϊκούς οργανισμούς.

Το μεγαλύτερο άλμα ωριαίων τιμών σημειώθηκε στο Ουγγρικό χρηματιστήριο ενέργειας με 999 €/MWh σε σύγκριση με περίπου 578 € την προηγούμενη εβδομάδα (25 Ιουλίου), ενώ η μέση τιμή DAM του προηγούμενου μήνα ήταν τον  Ιούνιο 91.85€/MWh και τον Ιούλιο  135.54€/MWh.  Αντίστοιχα, οι ωριαίες τιμές DAM έφτασαν τα 916,7 €/MWh στη Ρουμανία, 879.5 €/MWh στη Βουλγαρία και ανάλογες αυξήσεις είχαμε στην Ελλάδα (850€/MWh), Σερβία(746€/MWh) και  Κροατία(578.7€/MWh)

Για να γίνουν καλλίτερα αντιληπτές οι τάσεις αύξησης των τιμών, παρουσιάζονται στο Σχήμα 1 οι κυλιόμενοι μέσοι όροι (ο μέσος όρος των τιμών των τελευταίων δύο εβδομάδων) των ωριαίων τιμών DAM Ελλάδας και Βουλγαρίας, η αιολική παραγωγή στην Ελλάδα και οι ροές ισχύος στις διασυνδέσεις Ελλάδας και Βουλγαρίας για το 2024. Παρατηρούμε κατ΄αρχάς την ευνοϊκή επίδραση της αιολικής παραγωγής στις τιμές, όπως φαίνεται από την αρνητική τους συσχέτιση καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου. Παρατηρούμε δε τη συνεχή αύξηση των τιμών DAM των δυο χωρών μετά τον Ιούνιο η οποία παίρνει εκθετικές τιμές στα μέσα Ιουλίου και φθάνει τα 150Ευρώ την MWh.

Σχήμα 1. Αιολική παραγωγή, τιμές DAM σε Ελλάδα και Βουλγαρία,  ροές στις διασυνδέσεις από Βουλγαρία προς Ελλάδα και αντίστροφα (από επάνω προς τα κάτω) για το 2024.

Στο Σχήμα 2 φαίνεται το ενεργειακό μίγμα του συστήματος της χώρας μας για τη φετινή χρονιά. Παρατηρούμε ότι η παραγωγή των ΑΠΕ δεν αλλάζει ουσιαστικά τον Ιούλιο, κατά τη διάρκεια που εκτοξεύονται οι τιμές, και είναι το φυσικό αέριο που καλείται να καλύψει την αύξηση του φορτίου αυτό το μήνα, ενώ εντάσσονται και μονάδες λιγνίτη. Αυτές διαμορφώνουν τις οριακές  τιμές στην αγορά DAM. 

Σχήμα 2. Λιγνιτική παραγωγή, φυσικό αέριο, παραγωγή φωτοβολταικών, αιολική παραγωγή (από επάνω προς τα κάτω) και εξέλιξη της DAM για το 2024

1^ο Συμπέρασμα. Αν υπήρχαν περισσότερες ΑΠΕ στο σύστημα θα μπορούσαν να καλύψουν το φορτίο για μεγαλύτερο διάστημα χαμηλώνοντας γενικά τις τιμές. 

Αυτή η προοπτική έρχεται βέβαια σε αντίθεση με την εμφανιζόμενη ανάγκη περικοπών στην παραγωγή των ΑΠΕ, οι οποίες έχουν ήδη ξεπεράσει τη μισή TWh την φετινή χρονιά και αναμένεται να αυξηθούν περαιτέρω τα επόμενα έτη. Οι περικοπές αυτές, που δημιουργούν προφανώς προβλήματα στις περαιτέρω επενδύσεις  σε έργα ΑΠΕ, οφείλονται αφενός στην αδυναμία του συστήματος μεταφοράς να απορροφήσει την παραγόμενη ενέργεια αλλά κυρίως στην έλλειψη επαρκούς  φορτίου για να ικανοποιήσει  το στιγμιαίο ισοζύγιο παραγωγής και ζήτησης. Η δυνατότητα των δικτύων να υποδεχθούν νέες μονάδες ΑΠΕ απαιτούν την ενίσχυση και ανάπτυξη τους, αλλά και την ανάπτυξη της αποθήκευσης και την εκμετάλλευση όλων των πηγών ευελιξίας μέσω των κατάλληλων μηχανισμών αγοράς. Ο βέλτιστος συνδυασμός των ανωτέρω μέτρων μπορεί να οδηγήσει στη βέλτιστη τεχνοοικονομικά λύση. Η  έλλειψη επαρκούς φορτίου θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί με τον περαιτέρω περιορισμό της παραγωγής των θερμικών μονάδων υπέρ των ΑΠΕ μαζί με την ανάπτυξη της αποθήκευσης. Προφανώς η συμμετοχή των ευέλικτων θερμικών μονάδων θα παραμένει προς το παρόν πολύτιμη για την ευστάθεια του συστήματος και την κάλυψη του φορτίου σε περιόδους παρατεταμένης άπνοιας και νεφώσεων. Εδώ χρειάζεται η ανάπτυξη της λειτουργίας αγοράς Μηχανισμού αποζημίωσης διαθέσιμης ισχύος (CRM).

Στο Σχήμα 3 φαίνονται οι τιμές DAM στα Δ. Βαλκάνια (Ελλάδα, Ουγγαρία Βουλγαρία) σε σύγκριση με τις τιμές της Γερμανίας και Ιταλίας. Παρατηρούμε ότι οι τιμές των Βαλκανικών χωρών ακολουθούν την ίδια τάση.  Ο συντελεστής συσχέτισης  τιμών της Ελλάδας με Βουλγαρία υπολογίζεται σε 99%, της Ελλάδας με Ουγγαρία 94% και της Ελλάδας με Ιταλία 88%.  Δε συμβαίνει το ίδιο στη συσχέτιση των τιμών με τις Δυτικοευρωπαϊκές χώρες, βλέπουμε π.χ. ότι οι τιμές της DAM στη Γερμανία διαφοροποιούνται αισθητά τους τελευταίους μήνες. Όπως έχει γίνει γνωστό, οι κύριοι παράγοντες αυτών των διαφορών είναι η μείωση της μεταφορικής ικανότητας μεταξύ της Ουγγαρίας και της υπόλοιπης Ευρωπαϊκής Ένωσης, αλλά και με τη Σερβία, όπως και μεταξύ της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. 

Σχήμα 3. Τιμές DAM σε Ιταλία, Βουλγαρία, Ελλάδα, Ουγγαρία και Γερμανία (από πάνω προς τα κάτω) για το 2024

Αυτό φαίνεται καλλίτερα στο Σχήμα 4, όπου παρουσιάζονται οι διαφορές των τιμών (spread) της DAM μεταξύ Ρουμανίας-Ελλάδας και Γερμανίας-Ελλάδας, Γερμανίας-Ρουμανίας.  Οι αγορές φαίνεται να λειτουργούν συζευγμένα μέχρι τα μέσα Μαίου και εκτινάσσονται τα spreads μεταξύ Γερμανίας - Ελλάδας και Ρουμανίας στις αρχές Ιουλίου, ενώ παραμένουν χαμηλά μεταξύ Ελλάδας και Ρουμανίας. Ενδεικτικά, στις 8 Ιουλίου μπαίνει σε συντήρηση τμήμα της διασυνδετικής γραμμής της Ρουμανίας με προφανή δυσμενή αποτελέσματα.

Σχήμα 4. Διαφορές τιμών DAM μεταξύ Ελλάδας-Ρουμανίας, Γερμανίας-Ελλάδας και Ρουμανίας-Ελλάδας (από πάνω προς τα κάτω) για το 2024

2^ο Συμπέρασμα: Εκτός των ενισχύσεων των δικτύων εντός της χώρας, χρειάζονται περισσότερες και ισχυρές διασυνδέσεις  μεταξύ των Ευρωπαϊκών χωρών.

Οι ανωτέρω παράγοντες δε μπορούν να δικαιολογήσουν από μόνοι τους την μεγάλη αύξηση που παρατηρήθηκε τον τελευταίο μήνα στις τιμές ενέργειας. Ένας άλλος βασικός παράγοντας είναι οι υψηλές θερμοκρασίες που παρατηρήθηκαν στην περιοχή για αρκετές συνεχιζόμενες μέρες και έχουν αυξήσει σημαντικά την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Μια σύγκριση της κατανάλωσης στη Νοτιοανατολική Ευρώπη δείχνει ότι το φορτίο φέτος είναι σχετικά υψηλότερο από το φορτίο κατά τη διάρκεια του καύσωνα του 2021, γεγονός που μπορεί να έχει επηρεάσει σε κάποιο βαθμό τις τιμές.  Όπως αναφέρθηκε στην αρχή του άρθρου, οι θερμικές μονάδες, κυρίως Φυσικού Αερίου καθορίζουν τις τιμές DAM αφού εντάσσονται τελευταίες στην αγορά. Οι χονδρικές τιμές του ΦΑ, οι οποίες διαμορφώνουν το κόστος καυσίμου βρίσκονται σε πτωτική τροχιά μαζί με την κατανάλωση ΦΑ για ηλεκτροπαραγωγή στην Ευρώπη τα τελευταία χρόνια. Μια εξέταση των τιμών TTF στο Χρηματιστήριο του Άμστερνταμ δείχνει ότι οι τιμές το τελευταίο τετράμηνο βρίσκονται στα επίπεδα του 2021 (προ κρίσης) και δε δικαιολογούν την αύξηση των τιμών στα Βαλκάνια και στην Ελλάδα την φετινή χρονιά. Στο Σχήμα 5 παρουσιάζεται η εξέλιξη των τιμών στην Ελλάδα και Γερμανία το αντίστοιχο τετράμηνο του 2021 και 2024, χρονιές στις οποίες οι τιμές του φυσικού αερίου ήταν παραπλήσιες. Η κορυφή που παρουσιάζεται στην Ελλάδα το 2024 δεν παρουσιάζεται το 2021, ούτε υπάρχει αντίστοιχη στη Γερμανία. 

Σχήμα 5. Τιμές DAM σε Ελλάδα (τελευταίο τρίμηνο του 2024 και 2021) και τιμές DAM στη Γερμανία (τελευταίο τρίμηνο 2021 και 2024), από πάνω προς τα κάτω. 

Ερώτημα: Πού οφείλονται κυρίως οι αυξήσεις στις τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στην προημερήσια αγορά; 
 

*O Νίκος Χατζηαργυρίου είναι Ομότιμος Καθηγητής ΕΜΠ και ο Άρης Δημέας είναι Επίκουρος Καθηγητής ΕΜΠ