Χρειάζεται μεταρρύθμιση το σύστημα εκπομπής ρύπων

Η ΕΕ περιγράφει τακτικά το ETS (Emissions Trading System) ως το επίκεντρο της πολιτικής της για το κλίμα. Αυτό το επίκεντρο είναι προς το παρόν μια αποτυχία. Η κλιματική αλλαγή σκοτώνει εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο και κοστίζει στην παγκόσμια οικονομία εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια. Ωστόσο, οι προσπάθειες της Ευρώπης για την ενίσχυση του ETS κινούνται με ρυθμούς χελώνας.

Τον περασμένο μήνα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο απέρριψε τις προτάσεις της Κομισιόν για την αναβολή του διαγωνισμού για τα δικαιώματα εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα στο πλαίσιο του Συστήματος Εμπορίας Εκπομπών (ETS). Η Κομισιόν το είχε προτείνει αυτό, σε μια προσπάθεια να σταματήσει την περαιτέρω μείωση της τιμής του άνθρακα, αλλά η απόρριψη τέτοιου είδους «υπαναχώρησης» από το Κοινοβούλιο σημαίνει πως η τιμή του άνθρακα είναι πλέον περίπου 3 ευρώ ανά τόνο. Είναι πάρα πολύ χαμηλή για να ενθαρρύνει τις επιχειρήσεις να επενδύσουν σε τεχνολογίες χαμηλών εκπομπών άνθρακα.

Τον Ιούνιο του 2012 υποστήριξα σε ένα άρθρο του CER με τίτλο «Διάσωση της εμπορίας εκπομπών από την άγνοια» ότι η ανάκληση των δικαιωμάτων εκπομπής από την αγορά, η οποία θα μπορούσε να γίνει είτε προσωρινά, όπως πρότεινε η Επιτροπή, είτε μόνιμα, ήταν αναγκαία για να αποφευχθεί το να γίνει το ETS απαρχαιωμένο. Υπέθεσα ότι η ανάκληση των δικαιωμάτων εκπομπής ήταν η προσέγγιση που είχε τις περισσότερες πιθανότητες να συμφωνηθεί γρήγορα. Σχεδόν ένα χρόνο αργότερα, η ανάκληση των δικαιωμάτων εκπομπής δεν έχει συμφωνηθεί ακόμη. Έχει προγραμματιστεί μια δεύτερη ψηφοφορία στο Κοινοβούλιο για τις αρχές Ιουλίου. Οι βουλευτές θα έπρεπε να περάσουν την πρόταση της Επιτροπής.

Ωστόσο, η ανάκληση των δικαιωμάτων εκπομπής δε θα είναι αρκετή για τη διάσωση του ETS. Θα πρέπει να συνδυαστεί με διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Υποστήριξα πέρυσι ότι η ΕΕ θα πρέπει επίσης να ορίσει μια κατώτατη τιμή του ETS για να παράσχει σταθερότητα των τιμών και να κάνει την τιμή του άνθρακα να είναι αρκετά υψηλή ώστε να προσελκύσει επενδύσεις στα options χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Κατέληξα στο συμπέρασμα ότι η Κομισιόν θα πρέπει να κάνει αυτές τις προτάσεις το συντομότερο δυνατό.

Το Νοέμβριο του 2012, η Κομισιόν είχε προτείνει διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις. Στην έκθεσή της «Η κατάσταση της Ευρωπαϊκής αγοράς άνθρακα το 2012», έγραψε: «Μια κατώτατη τιμή του άνθρακα θα δημιουργήσει μεγαλύτερη βεβαιότητα σχετικά με την ελάχιστη τιμή, δίνοντας ένα καλύτερο σήμα στους επενδυτές». Αλλά συνέχισε επαναλαμβάνοντας τις μακροχρόνιες αντιρρήσεις για την παρέμβαση στην τιμή του άνθρακα. Οι μηχανισμοί που έχουν ως βάση τους την τιμή θα «αλλάξουν την ίδια τη φύση των σημερινών ETS της ΕΕ που είναι όργανα της αγοράς με βάση τους την ποσότητα. Απαιτούν ρυθμίσεις διακυβέρνησης, συμπεριλαμβανομένης μιας διαδικασίας για να την απόφαση του κατώτατου επιπέδου των τιμών».

Η κατώτατη τιμή θα μπορούσε όντως να μεταβάλλει τη φύση του ΣΕΔΕ. Θα μετατρέψει το ETS από ένα όργανο που έχει ως βάση του την ποσότητα σε ένα όργανο που έχει ως βάση την τιμή. Αλλά θα μετέτρεπε επίσης το ETS από ένα μη σχετικό, σε ένα αποτελεσματικό όργανο. Οι ανησυχίες της Κομισιόν σχετικά με τη διακυβέρνηση (με τις σιωπηρές της ανησυχίες για πολιτικές παρεμβάσεις) είναι σε μεγάλο βαθμό υπερεκτιμημένες. Οι μηχανισμοί διακυβέρνησης ήδη υπάρχουν για να αποφασίσουν την ποσότητα των δικαιωμάτων εκπομπής. Θα μπορούσαν να δημιουργηθούν παρόμοιοι μηχανισμοί για να αποφασιστεί το επίπεδο των τιμών.

Στις 7 Μαΐου του 2013 εννέα υπουργοί Ενέργειας και Περιβάλλοντος από τη Γερμανία, τη Γαλλία, τις Κάτω Χώρες, τη Σουηδία, τη Δανία, την Πορτογαλία, τη Φινλανδία, τη Σλοβενία και το Ηνωμένο Βασίλειο, υπέγραψαν μια δήλωση που ζητάει από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να υποστηρίξει την αναβολή των πλειστηριασμών κι από την Κομισιόν να «καταθέσει, μέχρι το τέλος του έτους το αργότερο, προτάσεις για την εκτέλεση μιας σωστής διαρθρωτικής μεταρρύθμισης του ETS της ΕΕ». Η δήλωση αυτή είναι ευπρόσδεκτη. Ωστόσο, η Κομισιόν δε θα πρέπει να περιμένει μέχρι το τέλος του έτους για να κάνει τις προτάσεις των διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεών της. Η πρόταση των υπαναχωρήσεων ήταν μόνον ένα μικρό πρώτο βήμα. Η Κομισιόν δε θα πρέπει να αποσπάσει την προσοχή της από τη συνέχιση των συνομιλιών με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την ανάκληση των δικαιωμάτων εκπομπής από το πολύ πιο σημαντικό έργο της υποβολής προτάσεων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.

Ο Peter Altmaier, υπουργός περιβάλλοντος της Γερμανίας, υπέγραψε τη δήλωση. Ωστόσο, αυτό δε σημαίνει ότι η γερμανική κυβέρνηση υποστηρίζει πλήρως είτε τις υπαναχωρήσεις, ή τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις του ETS. Ακολουθούνται διαφορετικές γραμμές από τα υπουργεία Περιβάλλοντος και Οικονομικών της Γερμανίας. Η καγκελάριος Angela Merkel έχει μιλήσει για την ανάγκη μεταρρύθμισης του ETS, αλλά δεν έχει ακόμη λάβει σαφή θέση για το τί θα πρέπει να είναι αυτή η μεταρρύθμιση. Μάλλον θα συνεχίσει να το κάνει αυτό μέχρι και πριν από τις ομοσπονδιακές εκλογές του Σεπτεμβρίου.

Η Επιτροπή της ΕΕ της Βουλής των Λόρδων του Ηνωμένου Βασιλείου εξέδωσε έκθεση στις 2 Μαΐου στην οποία ζητεί μια κατώτατη τιμή του ETS. Η Επιτροπή υποστηρίζει ότι αυτό «θα αυξήσει ταυτόχρονα και την εμπιστοσύνη των επενδυτών και θα συμβάλει στη σταθεροποίηση πιθανής χρηματοδότησης για τις υποδομές, την καινοτομία χαμηλών εκπομπών άνθρακα και τις σχετικές εφαρμογές». Η βρετανική κυβέρνηση έχει καθιερώσει τη δική της κατώτατη τιμή του ETS, η οποία μπορεί να προσελκύσει επενδύσεις για τη χαμηλή περιεκτικότητα σε άνθρακα στο Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά δε θα βοηθήσει το κλίμα του πλανήτη, διότι όσο λιγότερα δικαιώματα εκπομπής αγοραστούν στο Ηνωμένο Βασίλειο, τόσα περισσότερα δικαιώματα θα είναι διαθέσιμα αλλού. Και η κυβέρνηση του Ηνωμένου Βασιλείου έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι αντιτίθεται σε μια πανευρωπαϊκή κατώτατη τιμή, διότι αντιτίθεται κατηγορηματικά στη συμμετοχή της ΕΕ στη συγκέντρωση των εσόδων.

Αυτή δεν είναι μια λογική θέση για την όποια κυβέρνηση. Τα μέτρα της ΕΕ δεν επιβάλλονται από «γραφειοκράτες των Βρυξελλών», παρά τα όσα θέλουν να ισχυρίζονται ορισμένα από τα Βρετανικά ΜΜΕ, αλλά διαπραγματεύονται από τα Ευρωπαϊκά όργανα, συμπεριλαμβανομένων των εθνικών κυβερνήσεων στο Συμβούλιο.

Η επιθυμία των εθνικών κυβερνήσεων για επιπλέον έσοδα μπορεί να βοηθήσει πραγματικά τη διαδικασία της μεταρρύθμισης του ETS. Μια τιμή του άνθρακα ύψους 30 ευρώ, αντί για τα σημερινά 3 ευρώ, θα αυξήσει το ποσό των εσόδων που λαμβάνουν οι κυβερνήσεις από τη δημοπράτηση των δικαιωμάτων εκπομπών κατά δέκα φορές. Πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις χρειάζονται επειγόντως επιπλέον έσοδα. Ακόμη κι η γερμανική κυβέρνηση χρειάζεται περισσότερα χρήματα για να πληρώσει για την Energiewende της.

Έτσι, η Κομισιόν θα πρέπει να είναι φιλόδοξη και να προχωρήσει σε προτάσεις διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων, συμπεριλαμβανομένης μιας κατώτατης τιμής. Το ΣΕΔΕ ήταν ένα αξιόλογο πείραμα. Αλλά το πείραμα δεν λειτούργησε. Το ETS πρέπει να τροποποιηθεί ή να καταργηθεί. Διαφορετικά είναι απλά ένα φύλλο συκής που κρύβει την αργοπορία της Ευρώπης σχετικά με την κλιματική αλλαγή.

(cer.org, μέσω capital.gr, 15/5/2013)