HELIOS: Μια πρόταση για να προχωρήσει η πράσινη μετάβαση

Η πράσινη μετάβαση στην Ελλάδα βρίσκεται σε αδιέξοδο. Όχι επειδή λείπει ο ήλιος. Όχι επειδή λείπει η τεχνολογία. Επειδή λείπει η πολιτική βούληση να λυθεί ένα πρόβλημα που η ίδια η Πολιτεία δημιούργησε.

Χιλιάδες μικροί παραγωγοί επένδυσαν σε φωτοβολταϊκά πάρκα ανταποκρινόμενοι στο κάλεσμα του κράτους. Δανείστηκαν, υποθήκευσαν περιουσίες, επένδυσαν κεφάλαια. Σήμερα η ενέργειά τους κόβεται χωρίς αποζημίωση, οι αμοιβές τους καταρρέουν σε ώρες μηδενικών και αρνητικών τιμών, και το εργαλείο που θα τους έσωζε — η αποθήκευση — τους αρνείται η ίδια η Πολιτεία που τους κάλεσε να επενδύσουν.

Η κυβερνητική επιχειρηματολογία για τις μπαταρίες το επιβεβαιώνει: η καθυστέρηση ήταν συνειδητή επιλογή. Το επιχείρημα ότι «περιμέναμε να πέσει το κόστος για να προστατεύσουμε τον καταναλωτή» είναι ομολογία ευθύνης. Αν η καθυστέρηση ήταν πολιτική απόφαση, το κόστος αυτής της απόφασης δεν μπορεί να φορτωθεί αποκλειστικά στους μικρούς παραγωγούς ως «επιχειρηματικός κίνδυνος».

Η εμπροσθοβαρής αύξηση της ταρίφας που εξετάζεται είναι μια ταμειακή ανάσα — όχι λύση. Παίρνει μελλοντικά έσοδα και τα φέρνει στο παρόν, χωρίς να αγγίζει τις αιτίες του προβλήματος. Δεν λύνει τις περικοπές. Δεν προστατεύει από τις αρνητικές τιμές. Δεν δίνει αποθήκευση στον μικρό παραγωγό.

Η πραγματική λύση είναι πρακτική, δομική και χωρίς άμεση επιβάρυνση του κρατικού προϋπολογισμού. Ακολουθεί.

 

Κάθε φωτοβολταϊκό πάρκο ισχύος έως 500 kW πρέπει να αποκτήσει αυτοδίκαια, χωρίς νέα πλήρη αδειοδοτική διαδικασία, δικαίωμα εγκατάστασης μπαταρίας αποθήκευσης ίσης ισχύος και διπλάσιας ενεργειακής χωρητικότητας. Δηλαδή: για φωτοβολταϊκό 500 kW, μπαταρία 500 kW / 1 MWh. Για 400 kW, μπαταρία 400 kW / 800 kWh.

Η σύνδεση γίνεται με απλή τροποποίηση των όρων σύνδεσης, με έναν και μόνο κανόνα: η συνολική έγχυση φωτοβολταϊκού και μπαταρίας δεν υπερβαίνει την υφιστάμενη συμφωνημένη ισχύ σύνδεσης. Ο κανόνας αυτός εξασφαλίζει ότι δεν δημιουργείται καμία πρόσθετη επιβάρυνση στο δίκτυο — αντίθετα, η μπαταρία το ανακουφίζει, απορροφώντας τη μεσημεριανή υπερπαραγωγή και επιστρέφοντάς την τις ώρες αιχμής.

Τυχόν μικρά τεχνικά ζητήματα που θα προκύψουν ανά περίπτωση είναι εντός των δυνατοτήτων και της αρμοδιότητας του ΔΕΔΔΗΕ να τα επιλύει — δεν αποτελούν λόγο για να μπλοκαριστεί το σύνολο του μέτρου.

Επιπλέον, οι άδειες πρέπει να είναι μεταβιβάσιμες και να επιτρέπεται η άθροισή τους στην ίδια γραμμή μέσης τάσης, ώστε να δημιουργείται εκ των κάτω ένα αποκεντρωμένο σύστημα standalone αποθήκευσης — μια πρόβλεψη που είχε συμπεριληφθεί στο σχέδιο νόμου του 2022 αλλά αφαιρέθηκε στο τελικό κείμενο, χωρίς επαρκή αιτιολόγηση.

Αυτό δεν είναι νέο προνόμιο. Είναι θεσμική αντιστάθμιση για τη ζημιά που οι μικροί παραγωγοί έχουν ήδη υποστεί από τις περικοπές, τις μηδενικές τιμές και την καθυστέρηση στην αποθήκευση. Η Πολιτεία δεν χρειάζεται να πληρώσει τίποτα από τον προϋπολογισμό: χρειάζεται να άρει τα ρυθμιστικά εμπόδια.

 

Μέχρι να εγκατασταθούν οι μπαταρίες — διαδικασία που απαιτεί χρόνο αδειοδότησης, χρηματοδότησης και κατασκευής — οι μικροί παραγωγοί ισχύος έως 500 kW πρέπει να προστατεύονται από τις αρνητικές τιμές του χρηματιστηρίου ενέργειας για διάστημα πέντε ετών.

Αυτό δεν είναι επιδότηση χωρίς βάση. Είναι μεταβατική αποζημίωση για ένα διάστημα κατά το οποίο η αποθήκευση δεν είναι ακόμη διαθέσιμη — ακριβώς επειδή το κράτος καθυστέρησε να δημιουργήσει το πλαίσιο. Η πενταετία δίνει το χρόνο που χρειάζεται ο παραγωγός για να αδειοδοτήσει, να χρηματοδοτήσει και να εγκαταστήσει τη μπαταρία του — και μετά να σταθεί μόνος στην αγορά.

Σε αυτό το πλαίσιο πρέπει να ενεργοποιηθεί και η αποζημίωση για περικοπές που υπερβαίνουν το 5% της ετήσιας παραγωγής — υποχρέωση που απορρέει ήδη από το άρθρο 13 του Κανονισμού (ΕΕ) 2019/943 και παραμένει ανεφάρμοστη στην Ελλάδα.

Ένας κρίσιμος παράγοντας που συχνά παραβλέπεται στη συζήτηση είναι ο ρόλος των Φορέων Σωρευτικής Εκπροσώπησης (ΦΟΣΕ) — των εταιρειών δηλαδή που εκπροσωπούν τους μικρούς παραγωγούς στις αγορές ενέργειας. Σήμερα οι ΦΟΣΕ συμμετέχουν για λογαριασμό των παραγωγών τους σε πολλαπλές αγορές — Αγορά Επόμενης Ημέρας (DAM), Ενδοημερήσια Αγορά (IDM), Αγορά Εξισορρόπησης — και εισπράττουν αντίστοιχα έσοδα. Το πρόβλημα είναι ότι ο παραγωγός δεν γνωρίζει ακριβώς πόσα κέρδισε ο ΦΟΣΕ από κάθε αγορά ξεχωριστά, πώς επιμερίζονται τα έσοδα, ποια είναι τα πραγματικά κόστη εκπροσώπησης και αν αυτά που του αποδίδονται αντιστοιχούν στην πραγματική αξία της ενέργειας που παρήγαγε. Ζητάμε η Πολιτεία να θεσπίσει υποχρεωτική διαφάνεια στις συναλλαγές των ΦΟΣΕ: κάθε παραγωγός δικαιούται να λαμβάνει αναλυτική μηνιαία κατάσταση που να εμφανίζει τα έσοδα ανά αγορά, τα κόστη εκπροσώπησης και τυχόν ποσά που παρακρατήθηκαν, με αναφορά στη νομική βάση κάθε κράτησης. Επιπλέον, τα κέρδη που προκύπτουν από τη συμμετοχή στην Αγορά Εξισορρόπησης και την Ενδοημερήσια Αγορά πρέπει να αποδίδονται πλήρως στους παραγωγούς — όχι να απορροφώνται από τον ΦΟΣΕ ως «έσοδα διαχείρισης». Η ΡΑΑΕΥ πρέπει να ασκεί εποπτεία και να θεσπίσει τυποποιημένο πλαίσιο αναφοράς και ελέγχου, με δικαίωμα του παραγωγού να αιτείται πλήρη ελεγκτική επαλήθευση των συναλλαγών του. Ο μικρός παραγωγός που εμπιστεύτηκε τον ΦΟΣΕ για να εκπροσωπήσει την ενέργειά του δικαιούται να γνωρίζει ακριβώς τι γίνεται με αυτήν — και να εισπράττει κάθε ευρώ που του ανήκει.

 

Η πρόταση αυτή δεν είναι αίτημα κλαδικής συντεχνίας. Είναι πρόταση δημοσίου συμφέροντος με τρεις άξονες κοινωνικού οφέλους.

Για τον καταναλωτή: κάθε kWh πράσινης ενέργειας που αποθηκεύεται αντί να περικόπτεται, αντικαθιστά ακριβό φυσικό αέριο στις βραδινές ώρες αιχμής. Αυτό μειώνει το κρυφό κόστος εξισορρόπησης — που σήμερα ξεπερνά το 1 δισ. ευρώ ετησίως — και μεταφράζεται σε χαμηλότερους λογαριασμούς ρεύματος.

Για την αγορά εξισορρόπησης: εκατοντάδες μικρές μπαταρίες κατανεμημένες στο δίκτυο διανομής αποτελούν τον πιο αποτελεσματικό μηχανισμό τοπικής εξισορρόπησης. Μειώνουν δραστικά την ανάγκη για χειροκίνητες παρεμβάσεις του ΑΔΜΗΕ, τις αδιαφανείς αποζημιώσεις constraint management και τα φαινόμενα μεσημβρινής υπερπαραγωγής που οδηγούν σε αρνητικές τιμές. Ανοίγουν επίσης τον δρόμο για συμμετοχή των μικρών παραγωγών στην αγορά ευελιξίας — μια αγορά που σήμερα είναι αποκλειστικό προνόμιο των μεγάλων.

Για τις μικρές επιχειρήσεις και την τοπική οικονομία: τα μικρά φωτοβολταϊκά είναι συχνά αγροτικές επιχειρήσεις, οικογενειακές επενδύσεις, τοπικά πάρκα. Η βιωσιμότητά τους σημαίνει εισόδημα σε περιοχές που δεν έχουν πολλές εναλλακτικές. Η κατάρρευσή τους σημαίνει συγκέντρωση της αγοράς σε λίγους μεγάλους ομίλους — με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον ανταγωνισμό και τον καταναλωτή.

 

Το ΥΠΕΝ έχει στα χέρια του ένα νομοθετημένο εργαλείο — το άρθρο 11Β — που περιμένει εφαρμογή εδώ και τέσσερα χρόνια. Δεν χρειάζεται νέος νόμος. Χρειάζεται πολιτική βούληση και ένα fast-track αδειοδοτικό πρόγραμμα για τα υφιστάμενα μικρά πάρκα — συμπληρωμένο με την πενταετή μεταβατική προστασία από τις αρνητικές τιμές.

Αυτή είναι η λύση που δεν κοστίζει στον προϋπολογισμό, ωφελεί τον καταναλωτή, εξυγιαίνει την αγορά και τιμά την υπόσχεση που η Πολιτεία έδωσε σε χιλιάδες μικρούς επενδυτές που πίστεψαν στην πράσινη μετάβαση.

Αν η χώρα θέλει πράγματι να προχωρήσει η πράσινη μετάβαση, δεν μπορεί να θυσιάσει τους ανθρώπους που την έχτισαν.

 

Σύλλογος Φωτοβολταϊκών Πάρκων HELIOS Ιούλιος 2026