Ευρωπαϊκό μηχανισμό έκτακτης ανάγκης για το αέριο ζητά ο Μανιάτης

Τη δημιουργία ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης για την προμήθεια υγροποιημένου φυσικού αερίου προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ενδεχόμενο ενεργειακής κρίσης εξαιτίας της κατάστασης στην Ουκρανία ζητά ο υπουργός ΠΕΚΑ, Γιάννης Μανιάτης, με επιστολή του προς τον Αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και Επίτροπο για θέματα Ενέργειας, Günther Oettinger, και τον Προεδρεύοντα του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ, Αν. Υπουργό Οικονομικής Ανάπτυξης της Ιταλίας, Claudio De Vincenti.

Η ελληνική πρωτοβουλία προτείνει τη δημιουργία ενός μηχανισμού, υπό την εποπτεία όλων των εμπλεκόμενων μερών, (Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκπρόσωποι Υπουργείων, εκπρόσωποι Ρυθμιστικών Αρχών, Διαχειριστές υποδομών, έμποροι, προμηθευτές με διαχειριστικό ρόλο και εξουσίες ως προς την διαχείριση της κρίσης), που θα επιτρέψει τον ενιαίο συντονισμό της αγοράς LNG από πλευράς Ευρώπης με στόχο να καταμερισθούν και δρομολογηθούν τα φορτία LNG προς τα Κράτη-Μέλη που τα έχουν περισσότερο ανάγκη στο ενεργειακό τους ισοζύγιο.

Ο μηχανισμός θα λειτουργεί μέσω ηλεκτρονικής πλατφόρμας πληροφόρησης και συναλλαγής, όπου θα καταγράφονται τα φορτία LNG από πλευράς ευρωπαικών χωρών και προμηθευτών, οι τιμές τους και οι αντίστοιχες συναλλαγές και δρομολογήσεις φορτίων LNG προς άλλα κράτη – μέλη που τα έχουν ανάγκη. Έτσι, μπορούν να προβλεφθούν και χρηματοδοτήσεις από τα Ευρωπαϊκά Ταμεία πιστώσεων προς κράτη-μέλη, των οποίων οι εταιρείες τους έχουν υποστεί αποδεδειγμένα οικονομικές απώλειες από την πώληση φορτίων LNG σε εταιρίες αλλων κρατών-μελών. Ο προτεινόμενος μηχανισμός θα μπορεί να ενεργοποιείται ώστε να αντιμετωπίζει στην πράξη τις κρίσεις ασφάλειας ενεργειακού εφοδιασμού, είτε αυτές είναι εκτεταμένες, είτε αφορούν σε μικρότερες ευρωπαικές περιφέρειες (π.χ. Βαλκάνια).

Σημειώνεται πως σε αντίστοιχη κρίση, το 2009, η Ελλάδα μπόρεσε να τροφοδοτήσει με φυσικό αέριο τη Βουλγαρία για λίγες ημέρες, γεγονός που μνημονεύεται ακόμη, σε πανευρωπαϊκό επίπεδο και θεωρείται κλασσικό παράδειγμα κοινοτικής αλληλεγγύης.

Οι επόμενες κινήσεις και τα "αγκάθια" για προμήθεια από εναλλακτικές πηγές

Στο μεταξύ, από το υπουργείο καθίσταται σαφές ότι το ενδεχόμενο μιας μακράς διακοπής του ρώσικου φυσικού αερίου προς την Ευρώπη -διακοπής ακόμη μεγαλύτερης από αυτήν του 2009 που διήρκεσε δύο εβδομάδες- είναι πιθανό, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει μεγάλα προβλήματα στον ενεργειακό εφοδιασμό της χώρας αλλά και όλης της Ευρώπης.

Όπως τονίζεται από την πλευρά του υπουργείου, σε μια τέτοια περίπτωση η Ελλάδα, μέσω της ΔΕΠΑ και των λοιπών προμηθευτών που δραστηριοποιούνται στη χώρα μας, αλλά και οι άλλοι Ευρωπαίοι εταίροι, μέσω των αντίστοιχων εταιριών, θα πρέπει να αναζητήσουν, κατά μόνας, πιθανόν για μεγάλο χρονικό διάστημα, φορτία LNG και άλλες πηγές τροφοδοσίας.

Αυτό θα δημιουργήσει ταυτόχρονη ζήτηση  από όλη την Ευρώπη και μεγάλη άνοδο των τιμών, δηλαδή ραγδαία αύξηση του ενεργειακού κόστους, που αποτελεί διαχρονικά το μεγαλύτερο κίνδυνο για την οικονομία και με αμφίβολο αποτέλεσμα εύρεσης φορτίων LNG, ικανών να αντισταθμίσουν την έλλειψη του ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών, αφού η κάθε χώρα έχει διαφορετικές επιπτώσεις στο ενεργειακό της ισοζύγιο από την έλλειψη του Ρώσικου φυσικού αερίου, διαφορετικές διασφαλισμένες ποσότητες LNG μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων προμήθειας, ενώ πολλές χώρες, όπως η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Τσεχία, η Σλοβακία, και άλλες, δεν έχουν εγκαταστάσεις LNG. Παράλληλα χώρες που παραδοσιακά κατέχουν μεγάλα μερίδια και συμβολαιοποιημένες ποσότητες στην αγορά LNG, όπως η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Πορτογαλία, το Ηνωμένο Βασίλειο θα έχουν από μέτριες έως μηδενικές επιπτώσεις στο ενεργειακό τους ισοζύγιο από την έλλειψη του Ρώσικου φυσικού αερίου.

Ένα σημαντικό πρόβλημα που υπάρχει για την προμήθεια του LNG στην ΕΕ γενικότερα, είναι οι μεγάλες ποσότητες τις οποίες καταναλώνουν οι χώρες της Ασίας, ιδιαίτερα της Άπω Ανατολής, με προεξάρχουσα την Ιαπωνία. Οι ανάγκες των χωρών αυτών έχουν οδηγήσει τις τιμές του LNG σε επίπεδα πολύ υψηλότερα εκείνων του φυσικού αερίου σε ΗΠΑ και ΕΕ.

Αυτό ενδέχεται να έχει ως αποτέλεσμα ποσότητες LNG που θα μπορούσαν να είναι διαθέσιμες για την ΕΕ (και φυσικά την περιοχή μας) σε περίπτωση διακοπής του ρωσικού ΦΑ, αντί να οδεύσουν προς τις αγορές της ΕΕ, να οδεύσουν, τελικά, προς τις αγορές της Ασίας. Σημειώνεται ότι οι παρούσες οικονομικές συγκυρίες και οι υφιστάμενες τιμές του LNG στην spot αγορά, στην οποία θα στραφούν τα περισσότερα κράτη-μέλη για να αναζητήσουν φορτία LNG, σε αντιδιαστολή με το ότι συνέβαινε το 2009, είναι ήδη υψηλές. Υπάρχει λοιπόν ενδεχόμενο να παρατηρηθούν και περιπτώσεις όπου, κράτη-μέλη θα βρεθούν σε πλήρες αδιέξοδο ενεργειακά από την έλλειψη ρώσικου φυσικού αερίου, σε ένα ενδεχόμενο μακράς διακοπής των παραδόσεων μέσω Ουκρανίας και ταυτόχρονα ευρωπαικά φορτία LNG από άλλες χώρες, κράτη-μέλη, ευρισκόμενα σε περρίσεια στο ενεργειακό τους ισοζύγιο να πωλούνται στην Ασία σε καλές τιμές.

Σημειώνεται ότι σήμερα, η Ευρώπη εισάγει το 35%-40% των αναγκών της σε φυσικό αέριο από την Ρωσία, μέσω διαφόρων αγωγών, ενώ σε μερικές περιπτώσεις Κράτη-Μέλη, όπως η Βουλγαρία για παράδειγμα, εξαρτώνται κατά 100% από το ρώσικο φυσικό αέριο. Στην Ελλάδα, το 60% του φυσικού αερίου που διακινεί η ΔΕΠΑ έρχεται μέσω της Ουκρανίας, ενώ εκτός από την Ελλάδα μέσω Ουκρανίας τροφοδοτείται με φυσικό αέριο σχεδόν η μισή Ευρώπη: Αυστρία, Ουγγαρία, η Τσεχία, Βουλγαρία, Σλοβενία, καθώς και Μαυροβούνιο, Βοσνία, Σερβία, Μολδαβία.

Οι αντίστοιχες εγκαταστάσεις εισαγωγής LNG στην υπόλοιπη Ευρώπη, ακόμη και αν επαρκούσαν για την εισαγωγή LNG με προορισμό τα Βαλκάνια, δεν θα ήταν δυνατό να χρησιμοποιηθούν για το σκοπό αυτό, καθώς δεν υπάρχουν επαρκείς διασυνδετήριοι αγωγοί μεταφοράς, οι οποίοι θα μπορούσαν να μεταφέρουν αυτές τις ποσότητες στα Βαλκάνια.

Η επιστολή

Ολόκληρη η επιστολή του Γιάννη Μανιάτη έχει ως εξής:

«Αγαπητέ Επίτροπε

Κατ’ αρχάς επιτρέψτε μου να εκφράσω την εκτίμησή μου για τις προσπάθειές σας να ενισχύσετε την ευρωπαϊκή ενεργειακή ασφάλεια και ανθεκτικότητα σε αυτήν την ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο.

Η εξασφάλιση αδιάπτωτης παροχής ενέργειας τον προσεχή χειμώνα είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για εμάς. Εν τούτοις η διασφάλιση της αποτελεσματικότητας και του στρατηγικού προσανατολισμού των άμεσων μέτρων που πρόκειται να εφαρμόσουμε αποτελεί την πλέον επείγουσα υπόθεσή μας. Για την επιτυχία τους θα απαιτηθεί, αναμφίβολα, μία περιεκτική και συλλογική προσέγγιση στο ζήτημα της ασφάλειας εφοδιασμού και αυξημένο αίσθημα αλληλεγγύης. Επιπροσθέτως, ο συντονιστικός ρόλος της Επιτροπής είναι κεφαλαιώδους σημασίας για μία επιτυχημένη εφαρμογή των μέτρων.

Σχετικά με τα ανωτέρω θα επιθυμούσα να σας επισημάνω τον κρίσιμο ρόλο του Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (ΥΦΑ), του οποίου η ανεκτίμητη συμβολή σε περιόδους κρίσεων είναι πολύ καλά τεκμηριωμένη. Ειδικά όσον αφορά στην Νοτιοανατολική Ευρώπη, καθώς και κάποιες περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης, το ΥΦΑ μαζί με την αξιοποίηση των χώρων αποθήκευσης φυσικού αερίου, θα αποτελέσουν την μόνη εναλλακτική λύση στο φυσικό αέριο που διακινείται μέσω αγωγών, σε πιθανή περίπτωση σοβαρής διαταραχής της παροχής του. Όπως γνωρίζετε, η διαθεσιμότητα των εγκαταστάσεων εισαγωγής ΥΦΑ στην ΕΕ και η αναλογούσα δυναμικότητά τους δεν αντανακλούν αναγκαία τις αντίστοιχες ανάγκες για παροχή αερίου των περιοχών που αναφέρθηκαν πιο πάνω.

Όπως έδειξε η κρίση του Ιανουρίου 2009, ακόμη και όταν υπήρχε διαθέσιμη δυναμικότητα στις εγκαταστάσεις εισαγωγής ΥΦΑ, παρουσιάσθηκε συχνά η ανάγκη, σε διασυνοριακό ή ακόμη και σε επίπεδο ΕΕ, συντονισμού της παροχής ΥΦΑ σε εθνικούς πάροχους ή σε μεγάλους εθνικούς καταναλωτές των πληττομένων χωρών από εκείνους τους διεθνείς πωλητές ή τις εταιρείες γειτονικών χωρών που διέθεταν πλεονάζουσες ποσότητες κατά την διάρκεια της αναταραχής της αγοράς. Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι πολλές από τις εταιρείες εφοδιασμού των εθνικών αγορών ή από τους μεγάλους εθνικούς καταναλωτές δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία όσον αφορά στην εμπορία του ΥΦΑ. Επιπλέον, όσον αφορά στον χειμώνα του 2014/2015 υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι η διαδικασία της εξασφάλισης των απαραιτήτων φορτίων από την αγορά σποτ θα είναι ακόμη πιο περίπλοκη. Είμαστε ιδιαίτερα ανήσυχοι γι αυτό, δεδομένης της αυξημένης πίεσης στην αγορά εξαιτίας της υψηλής ζήτησης από τις χώρες της Ασίας και των οξυμμένων προβλημάτων που αντιμετωπίζουν  τα Κράτη-Μέλη εξαιτίας της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης.

Οι παράγοντες αυτοί απλώς επιβαρύνουν περαιτέρω μία σειρά προβλημάτων που συνδέονται με τις πιεστικές συνθήκες που επικρατούν σήμερα στην αγορά του φυσικού αερίου, συνθήκες οι οποίες είναι πολύ πιθανόν επιδεινούμενες να επηρεάσουν σοβαρά την τιμή, την διαθεσιμότητα καθώς και την δυνατότητα προμήθειας ΥΦΑ στην περίπτωση μίας ταυτόχρονης αύξησης της ζήτησης για άμεση αγορά ποσοτήτων ως αποτέλεσμα μίας ενδεχόμενης κρίσης παροχής.

Συνεπώς θεωρούμε επιτακτική ανάγκη να εκπονήσουμε, συμφωνήσουμε και συμπεριλάβουμε στα άμεσα μέτρα που η ΕΕ θα εφαρμόσει προκειμένου να ενισχύσει την ανθεκτικότητα του συστήματος, έναν μηχανισμό έκτακτης ανάγκης για εξασφάλιση εκτάκτων ποσοτήτων ΥΦΑ για τα πιο ευάλωτα κράτη, ειδικότερα στην Νοτιοανατολική και στην Κεντρική Ευρώπη.

Σε αυτό το πλαίσιο, προτείνουμε να εξετασθεί η δημιουργία ενός «Συντονιστικού Μηχανισμού για εξασφάλιση ποσοτήτων ΥΦΑ έκτακτης ανάγκης», υπό την εποπτεία της Ομάδας Συντονισμού για το Φυσικό Αέριο (Gas Coordination Group) με στόχο την κατά προτεραιότητα παράδοση πλεοναζουσών ποσοτήτων ΥΦΑ στις πλέον πληττόμενες αγορές της Ευρώπης, αντί για άλλους προορισμούς.

Η δημιουργία ενός παρόμοιου μηχανισμού θα επιτρέψει στα Κράτη-Μέλη, στην Επιτροπή και στις επιχειρήσεις του τομέα του φυσικού αερίου να αναλάβουν, σε συνθήκες στενής συνεργασίας, και υπό τον συντονισμό της Ομάδας Συντονισμού για το Φυσικό Αέριο, τις κοινές τους ευθύνες για την εξασφάλιση της παροχής φυσικού αερίου όπως περιγράφονται από την Οδηγία 994/2010, στο πνεύμα της αλληλεγγύης που θεμελιώνει.

Ο Μηχανισμός θα μπορούσε να εγκαθιδρυθεί και να λειτουργήσει στις ακόλουθες βάσεις:

Στο πρώτο στάδιο της εφαρμογής θα πρέπει να καθορισμούν συγκεκριμένα και γι αυτό μία ή περισσότερες περιοχές των Κρατών-Μελών, συμφώνως προς το Παράρτημα IV της Οδηγίας 994/2010, με σκοπό να ενισχυθεί η ατομική ή συλλογική ενεργειακή ασφάλεια μέσω ΥΦΑ. Ο Μηχανισμός θα είναι δυνατόν να ενεργοποιηθεί μόνο εάν παρουσιασθούν συνθήκες κρίσης στην παροχή φυσικού αερίου, είτε σε επίπεδο συναγερμού είτε σε επίπεδο καταστάσεως έκτακτης ανάγκης.

Μέσα στο πλαίσιο των Stress-tests ή ακόμη και σε μία μονιμότερη βάση, η Επιτροπή ή η Ομάδα Συντονισμού για το Φυσικό Αέριο  θα πρέπει να ζητούν από κάθε Κράτος-Μέλος για μία  περίοδο που αρχίζει από τον Οκτώβριο και λήγει τον Φεβρουάριο του επομένου έτους, μία δυναμική κατάσταση θεμάτων που θα περιλαμβάνει τα εξής:

α. Εξασφαλισμένες και πιθανές παραδόσεις ΥΦΑ κατά την διάρκεια των επομένων έξι μηνών. 

β. Αναμενόμενο πλεόνασμα ΥΦΑ που θα μπορούσε να εξαχθεί σε άλλα Κράτη-Μέλη.

γ. Αναμενόμενο έλλειμμα ΥΦΑ κατά την διάρκεια των έξι επομένων μηνών σε περίπτωση προειδοποίησης-συναγερμού για εκδήλωση κρίσης ή σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης λόγω εκδήλωσης κρίσης.

Ο Μηχανισμός θα πρέπει επίσης να περιλαμβάνει προβλέψεις οι οποίες θα εξασφαλίζουν την διαθεσιμότητα ποσοτήτων ΥΦΑ έκτακτης ανάγκης και τις αντίστοιχες εγγυήσεις που είναι απαραίτητες, κατά περίπτωση, ώστε να υποστηρίζεται η δυνατότητα προμήθειας από όσους πάροχους ή πελάτες πλήττονται περισσότερο από μία σοβαρή διαταρχή παροχής.

Ως δεύτερο βήμα εφαρμογής θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα πρόγραμμα «Φορτίου ΥΦΑ Εκτακτης Ανάγκης» και να λειτουργήσει υπό την ευθύνη ενός κοινά αποδεκτού οργανισμού (π.χ. Gas LNG Europe) και να επιβλέπεται από την   Ομάδα Συντονισμού για το Φυσικό Αέριο σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες των εμπλεκομένων Κρατών-Μελών.

Τα ανωτέρω αποτελούν κάποιες αρχικές σκέψεις για έναν Μηχανισμό ο οποίος πιστεύουμε ότι θα είναι σε θέση να συνεισφέρει σημαντικά στην ενδυνάμωση της ανθεκτικότητας της Ευρώπης και να υλοποιήσει την κοινή μας δέσμευση να ενεργούμε σε πνεύμα αλληλεγγύης. Πιστεύουμε όμως ότι από κοινού θα πρέπει να αναπτύξουμε περαιτέρω τον συγκεκριμένο προβληματισμό αποβλέποντας στην καθιέρωση ενός ευέλικτου σχήματος το οποίο, σε πλήρη αρμονία με τους κανόνες και τις πρακτικές της ΕΕ, να είναι σε θέση να επιτύχει τα επιθυμητά αποτελέσματα όσο το δυνατόν νωρίτερα.

Για τον σκοπό αυτό η Υπηρεσία μου είναι έτοιμη να εργασθεί από κοινού με τις δικές σας για την δημιουργία ενός σχήματος το οποίο θα συνδράμει την Ευρώπη, ώστε να αντιμετωπίσει περιόδους πιθανών διαταραχών στη διαδικασία παροχής φυσικού αερίου.

Παρόμοια επιστολή αποστέλλεται και στον Προεδρεύοντα του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας της ΕΕ, Αν. Υπουργό Οικονομικής Ανάπτυξης της Ιταλίας, Claudio De Vincenti.

Παραμένω στη διάθεσή σας για κάθε επιπλέον διευκρίνιση και συζήτηση και αναμένω τις απόψεις σας.

Με εκτίμηση

Γιάννης Μανιάτης

Υπουργός»

Δήλωση Μανιάτη

Σχετικά με το θέμα, ο Υπουργός ΠΕΚΑ, Γιάννης Μανιάτης, έκανε την ακόλουθη δήλωση:

«Οι πιθανότητες να υπάρξει κατά την χειμερινή περίοδο σημαντική διακοπή, σε διάρκεια και σε ποσότητες, του φυσικού αερίου προς την ΕΕ είναι περισσότερο αυξημένες από ποτέ. Η περιοχή των Βαλκανίων αναμένεται να πληγεί περισσότερο από κάθε άλλη περιοχή της Ευρώπης. Σημαντική διέξοδος για τις χώρες της περιοχής μας είναι η τροφοδοσία με LNG, μέσω Ελλάδaς.

Η Ελλάδα αναλαμβάνει πρωτοβουλία ώστε η Ευρώπη να δημιουργήσει για πρώτη φορά έναν Μηχανισμό Αλληλλεγγύης στην προμήθεια ποσοτήτων LNG κατά την πιθανή περίπτωση διακοπής της τροφοδοσίας. Προτείνουμε να εφαρμοστεί τώρα μια ουσιαστική και ενιαία ευρωπαϊκή ενεργειακή πολιτική στον τομέα αυτό.

Με την πρόταση μας ζητάμε η ΕΕ να περάσει από την φάση του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου των ενεργειακών κρίσεων, σε έναν κοινό Μηχανισμό Διαχείρισης Κρίσεων για την αντιμετώπιση, ως μια ενιαία πολιτική οντότητα, όπως οφείλει να είναι η Ευρώπη στην πράξη, με τη διαμόρφωση ενός διαφανούς, αποτελεσματικού μηχανισμού τροφοδοσίας με φυσικό αέριο.

Στο πλαίσιο αυτό, προτείνουμε να δημιουργηθεί, κατά την περίοδο κρίσεων εφοδιασμού με Φυσικό Αέριο, κατάλογος προμηθευτών οι οποίοι έχουν  LNG προς διάθεση, καθώς και αντίστοιχος κατάλογος εθνικών αναγκών σε LNG στα Κράτη Μέλη της ΕΕ. Καλείται δε η Επιτροπή να συντονίσει τις προσπάθειες, οι οποίες θα δημιουργήσουν τα κατάλληλα οικονομικά κίνητρα και θα παρέχουν τις κατάλληλες εκείνες εγγυήσεις, περιλαμβανομένης της χρηματοδότησης, από την πλευρά της ΕΕ, ώστε οι προμηθευτές των διαθέσιμων ποσοτήτων LNG να τις κατευθύνουν προς τις χώρες της ΕΕ, που θα έχουν μεγαλύτερη ανάγκη κατά τη διάρκεια πιθανής  κρίσης.

Αυτή η πρωτοβουλία της Ελλάδος μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική διέξοδο για την τροφοδοσία των γειτονικών μας χωρών - και της Ελλάδας, βεβαίως  - με φυσικό αέριο, αναβαθμίζοντας ταυτόχρονα την γεωπολιτική σημασία της χώρας μας».