Ας μιλήσουμε λοιπόν για την πυρηνική ενέργεια

“Η Ελλάδα γυρίζει σελίδα. Ήρθε η ώρα να διερευνήσουμε αν η πυρηνική ενέργεια, και συγκεκριμένα οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, μπορούν να έχουν έναν ρόλο στο ελληνικό ενεργειακό σύστημα… Καμία τεχνολογία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί αυτό που μας προσφέρει η πυρηνική ενέργεια”. Τάδε έφη ο πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης στις 10/3/2026 κατά τη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής για την πυρηνική ενέργεια στο Παρίσι.

Ας συζητήσουμε λοιπόν για την πυρηνική ενέργεια. Και ας δούμε τι λένε τα στοιχεία για το κόστος (που υποτίθεται θα ρίξουν οι πυρηνικοί αντιδραστήρες), τα ραδιενεργά απόβλητα (που υποτίθεται ότι μειώνονται από τους “μικρούς” αρθρωτούς αντιδραστήρες SMR), τους μεγάλους χρόνους ωρίμανσης και ανάπτυξης των πυρηνικών, την απόλυτη εξάρτηση της χώρας μας από τρίτες χώρες που έχουν την τεχνολογία, την τεχνογνωσία και τα πυρηνικά καύσιμα.

Μια ακριβή τεχνολογία

Το προβλεπόμενο κόστος των μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων έχει εκτοξευθεί, ακολουθώντας μια τάση που παρατηρείται και στην κατασκευή παραδοσιακών πυρηνικών αντιδραστήρων. Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει τις αρχικές εκτιμήσεις και στη συνέχεια τη μεγάλη αύξηση του κόστους από κάποιες γνωστές προσπάθειες ανάπτυξης SMR.

Εξετάζοντας τους 3 εμπορικούς SMR που λειτουργούν σε όλο τον κόσμο, οι αυξήσεις τιμών είναι πιο εντυπωσιακές, αποδεικνύοντας ότι τα υψηλά ποσοστά που προβλέπονται στο στάδιο σχεδιασμού ενδέχεται να είναι συντηρητικά. Στην Κίνα, ο Shidao Bay 1 ήταν 200% πιο ακριβός όταν τέθηκε σε λειτουργία 16 χρόνια μετά την αρχική του ανακοίνωση, ενώ οι δύο ρωσικοί πλωτοί μικροί αντιδραστήρες ήταν πάνω από 300% πιο ακριβοί. Η συνεχιζόμενη ανάπτυξη του CAREM 5 SMR στην Αργεντινή ήταν καταστροφική με αύξηση 600% στο κόστος και τώρα έχει ακυρωθεί λόγω προβλημάτων χρηματοδότησης.

Η αύξηση του κόστους δεν είναι “προνόμιο” μόνο των SMR αλλά αφορά και τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες μεγάλης ισχύος.

Σε ότι αφορά το κόστος της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας, το παρακάτω διάγραμμα δείχνει ότι οι πυρηνικές τεχνολογίες έχουν σημειώσει αύξηση κόστους 47% από το 2009, σε αντίθεση με τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά που μείωσαν δραστικά το κόστος.

Πρόσφατες μελέτες στην Αυστραλία υπολογίζουν το σταθμισμένο κόστος παραγωγής των νέων αντιδραστήρων τύπου SMR σε 182-351 ευρώ ανά μεγαβατώρα (εκτίμηση για το 2030, CSIRO, Δεκ. 2025). Καμία έκπληξη αφού και το σταθμισμένο κόστος των  νέων συμβατικών αντιδραστήρων μεγάλου μεγέθους ανέρχεται σε 160 ευρώ ανά μεγαβατώρα (εύρος 125-195 ευρώ ανά μεγαβατώρα) σύμφωνα με τον Οίκο Lazard (Ιουν. 2025). Σημειωτέον ότι το παραπάνω κόστος υπολογίζεται βάσει αισιόδοξων προβλέψεων ως προς το κόστος κατασκευής και θεωρώντας ότι όλα θα κυλίσουν καλά κατά την ανάπτυξη των σταθμών. Η εμπειρία όμως μας λέει διαφορετικά πράγματα. Όλοι οι αντιδραστήρες στο παρελθόν είχαν πολύχρονες καθυστερήσεις στην κατασκευή τους, εκτινάζοντας το κόστος του εγχειρήματος.

Και δεν πρέπει να ξεχνάμε και το κόστος του παροπλισμού και αποσυναρμολόγησης ενός πυρηνικού αντιδραστήρα. Πρόκειται για μια δύσκολη και περίπλοκη διαδικασία που διαρκεί τουλάχιστον 15-20 χρόνια και κοστίζει 0,5-2 δις $ ανά πυρηνικό σταθμό.

Μια γερασμένη τεχνολογία που κινείται με ρυθμούς σαλιγκαριού

Διαβάζοντας κανείς τις ενθουσιώδεις ανακοινώσεις της πυρηνικής βιομηχανίας και διαφόρων startups μένει με την εντύπωση πως υπάρχουν δεκάδες SMR που οσονούπω θα παρέχουν ενέργεια σε data centers και άλλους καταναλωτές. Η αλήθεια είναι πως λειτουργικοί είναι μόνο 3 εμπορικοί SMR στον κόσμο (ένας στην Κίνα και δύο στη Ρωσία). Όλοι οι άλλοι μικροί αντιδραστήρες αφορούν πυρηνοκίνητα υποβρύχια, αεροπλανοφόρα, πολεμικά πλοία και παγοθραυστικά. Όσο για τις φιλόδοξες startups (όπως η διαβόητη NuScale), συνήθως, αφού συγκεντρώσουν αρκετά εκατομμύρια, οδηγούνται σε πτώχευση και ματαίωση των σχεδίων. 

Το άλυτο πρόβλημα των ραδιενεργών αποβλήτων

Η υπόσχεση για λιγότερα πυρηνικά απόβλητα από τους SMR είναι αβάσιμη. Μια μελέτη εξέτασε 3 σχέδια SMR και διαπίστωσε ότι θα είχαν υψηλότερη παραγωγή πυρηνικών αποβλήτων, με 5 φορές τα επίπεδα αναλωμένου πυρηνικού καυσίμου και 30 και πλέον φορές την παραγωγή μακράς διάρκειας χαμηλής και ενδιάμεσης ραδιενέργειας αποβλήτων και βραχύβιων χαμηλής και ενδιάμεσης ραδιενέργειας αποβλήτων αντίστοιχα.

Όχι μόνο τα απόβλητα θα ήταν περισσότερα, αλλά η παραγωγή και η προσωρινή αποθήκευσή τους θα ήταν πιο αποκεντρωμένες και, ως εκ τούτου, θα απαιτούσαν αυξημένα μέτρα ασφάλειας και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο κλοπής, τρομοκρατίας και πολεμικών ενεργειών.

Και το χειρότερο… Μετά από επτά δεκαετίες εμπορικής λειτουργίας των πυρηνικών αντιδραστήρων, ακόμη δεν έχει βρεθεί ασφαλής τρόπος διάθεσης των πυρηνικών αποβλήτων (κάποια από τα οποία θα παραμένουν επικίνδυνα για χιλιάδες χρόνια).

Κλίμα και ασφάλεια εφοδιασμού

Όσο για το επιχείρημα ότι τα πυρηνικά θα συμβάλλουν στην καταπολέμηση της κλιματικής απειλής, ας αναλογιστούμε απλώς ότι ακόμη κι αν αποφασίζαμε σήμερα κιόλας να ξεκινήσουμε ένα πυρηνικό σταθμό (υπόθεση μη ρεαλιστική λόγω της ισχυρής αντίστασης των πολιτών), αυτός θα ήταν λειτουργικός την περίοδο 2035-2040. Μα ως τότε το μείγμα της ηλεκτροπαραγωγής στη χώρα μας θα είναι απολύτως καθαρό με 100% ΑΠΕ και ισχυρή παρουσία συστημάτων αποθήκευσης που θα εγγυώνται την ασφαλή και αδιάλειπτη λειτουργία του συστήματος.

Κάτι που δεν μπόρεσε να εγγυηθεί η πυρηνική βιομηχανία στη Γαλλία τα τελευταία χρόνια, όταν οι μισοί αντιδραστήρες βγήκαν εκτός λειτουργίας λόγω καύσωνα αφού δεν υπήρχε ασφαλής τρόπος ψύξης τους λόγω λειψυδρίας. Αν δεν υπήρχαν οι εισαγωγές από ΑΠΕ της Γερμανίας, η ενεργειακή ασφάλεια της Γαλλίας δεν θα ήταν δεδομένη. Αμηχανία επιπλέον προκαλούν ειδήσεις όπως η παρακάτω: “Τέσσερις μονάδες του πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής Γκραβελίν στη βόρεια Γαλλία ανέστειλαν σήμερα τη λειτουργία τους λόγω της μαζικής και απρόβλεπτης παρουσίας μεδουσών σε σταθμούς άντλησης ύδατος που χρησιμοποιείται για την ψύξη των αντιδραστήρων, ανακοίνωσε η εταιρεία ηλεκτρικής ενέργειας EDF” (Αυγ 2025).

Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τη μη διαθεσιμότητα των πυρηνικών αντιδραστήρων στη Γαλλία τα τελευταία χρόνια. Δεν το λες και ασφάλεια εφοδιασμού.

Που πάνε τα λεφτά;

Κάθε ευρώ που δίνεται για τη νέα πυρηνική ενέργεια είναι ένα ευρώ που αφαιρείται από πιο ρεαλιστικές λύσεις όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, η αποθήκευση ενέργειας, η απόκριση στη ζήτηση, η ενεργειακή απόδοση και ο εξηλεκτρισμός . Δεδομένου του ιστορικού αποτυχιών στον κλάδο των SMR, είναι πιθανό τα χρήματα που δαπανώνται να μην έχουν κανένα αποτέλεσμα λόγω ακυρώσεων έργων. Η κρατική ενίσχυση για τους SMR ενέχει τον κίνδυνο να ευνοήσει αθέμιτα την ασύμφορη πυρηνική ενέργεια έναντι των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και της αποθήκευσης και δεν πρέπει να παραβιάζει τους κανόνες των δημόσιων διαγωνισμών.

Το πραγματικό κόστος της νέας πυρηνικής ενέργειας, συμπεριλαμβανομένων των SMR, δεν πρέπει να κρύβεται στους λογαριασμούς των νοικοκυριών ή μέσω των φορολογουμένων. Το κόστος των αποβλήτων, του παροπλισμού και των ατυχημάτων πρέπει να καταλογίζεται απευθείας στο έργο. Η τεχνητή μείωση του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας ανά μονάδα μέσω κρυφών δαπανών στρεβλώνει την αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και δεν επιτρέπει στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να ανταγωνίζονται δίκαια. Σε περίπτωση ακυρώσεων, οι χώρες θα πρέπει να διαθέτουν μηχανισμούς για την ανάκτηση των επιδοτήσεων που έδωσαν.

Αντί επιλόγου

Κλείνω με τη διαπίστωση του Πρωθυπουργού: “Καμία τεχνολογία δεν μπορεί να ανταγωνιστεί αυτό που μας προσφέρει η πυρηνική ενέργεια”. Αλήθεια; Ας δούμε μόνο δύο παραδείγματα. 

Ήταν αρχές Ιανουαρίου του 2025 όταν η Masdar και η Emirates Water and Electricity Co (EWEC) ανακοίνωναν ένα project που θα παρείχε 1 GW αδιάλειπτης ισχύος σε 24ωρη βάση, επενδύοντας σχεδόν 6 δις δολάρια σε 5,2 GW φωτοβολταϊκών και 19 GWh μπαταρίες στο Abu Dhabi. Με ταχύτητες, πρωτόγνωρες για τα ελληνικά δεδομένα, τον Οκτώβριο του 2025, ξεκίνησε η κατασκευή του έργου, το οποίο αναμένεται να λειτουργήσει το 2027.

Παράδειγμα δεύτερο, πιο κοντινό μας. Ο Διεθνής Αερολιμένας Αθηνών, εξασφάλισε την ενεργειακή του αυτονομία με ένα συνδυασμό φωτοβολταϊκών και μπαταριών μεγάλης ισχύος. Οι μπαταρίες καλύπτουν φορτία του αεροδρομίου συνήθως από τις 7 το απόγευμα και μέχρι το πρωί ή ακόμη και το μεσημέρι της επόμενης μέρας. 

Κι ενώ κάποιοι έχουν πυρηνικές ονειρώξεις, ας δούμε τι κάνουν για άλλες τεχνολογίες. Ο σχεδιασμός για τη διείσδυση των μπαταριών ξεκίνησε στη χώρα μας το 2020, η πρώτη νομοθεσία βγήκε το 2022, και μόλις φέτος θα δούμε κάποιες μπαταρίες στο δίκτυο. Τι δικαιολογεί τόσες καθυστερήσεις και τέτοια αδράνεια; Γιατί υποτιμάται η ώριμη, ασφαλής και φθηνότερη τεχνολογία των σύγχρονων μπαταριών; Σημειωτέον ότι οι μπαταρίες είναι σήμερα η ταχύτερα αναπτυσσόμενη ενεργειακή τεχνολογία.

Δεν πρέπει να αναζητούμε τη λύση στα ενεργειακά προβλήματα σε μια ξεπερασμένη τεχνολογία της δεκαετίας του 1950, όπως είναι η πυρηνική σχάση. Αν αναζητούμε φθηνή ενέργεια, ασφάλεια εφοδιασμού και προστασία του κλίματος, αυτά παρέχονται σήμερα από τις ΑΠΕ και την αποθήκευση. Φυσικά και η πρόοδος της ανθρωπότητας δεν θα σταματήσει στις σημερινές τεχνολογίες. Τα φωτοβολταϊκά και τα αιολικά, όπως τα ξέρουμε σήμερα, δεν είναι το τέλος της τεχνολογίας. Είναι όμως (και για πολλά χρόνια ακόμη) η μόνη πειστική απάντηση.