Από τον λιγνίτη στο netzero: Η σημασία της ευέλικτης παραγωγής

Η παγκόσμια ενεργειακή πραγματικότητα αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα. Πέρα από τον Ευρωπαϊκό στόχο για μηδενικές καθαρές εκπομπές έως το 2040 μέσω της ταχείας διείσδυσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, το νέο κύμα εξηλεκτρισμού συνδυαστικά με τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και των data centers, καθώς και των prosumers, δημιουργούν ένα πολυπαραγοντικό, σύνθετο αλλά και ιδιαίτερων τεχνικών απαιτήσεων ενεργειακό πεδίο.

Στην Ελλάδα ειδικότερα, από το 2019 έχει συντελεστεί μία κοσμογονία αλλαγών, καθώς ο λιγνίτης, που μονοπώλησε την παραγωγή ενέργειας στη χώρα για δεκαετίες και αποτέλεσε τον μοχλό κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης, έχει δώσει τη θέση του στις ΑΠΕ, των οποίων η στοχαστικότητα της παραγωγής είναι δεδομένη. Το χαρακτηριστικό αυτό, οδηγεί αναπόφευκτα στην ανάγκη αποθήκευσης ενέργειας και τη ρύθμιση των λειτουργικών παραμέτρων του συστήματος, με στόχο την εξασφάλιση των ποιοτικών χαρακτηριστικών της ενέργειας, την ασφάλεια εφοδιασμού αλλά και τη μείωση του κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας.

Συμπερασματικά λοιπόν, προκύπτει ότι η ενεργειακή μετάβαση, η οποία ήδη πραγματοποιείται και μάλιστα με ταχείς ρυθμούς και η οποία θα συνεχίσει να εξελίσσεται, προϋποθέτει την ύπαρξη και λειτουργία ευέλικτων μονάδων παραγωγής. Με αυτόν τον τρόπο, θα ενισχυθεί η ευστάθεια του συστήματος αλλά και η βελτιστοποίηση της παραγωγής των ανανεώσιμων μέσων παραγωγής. Οι μονάδες ευέλικτης παραγωγής έχουν τη δυνατότητα ταχείας απόκρισης σε συνθήκες διαταραχής ή διακύμανσης του ισοζυγίου προσφοράς και ζήτησης ενέργειας. Συνδυαστικά, δε, με τα συστήματα αποθήκευσης που μπορούν να αποθηκεύουν την υπερβάλλουσα ενέργεια που παράγεται σε στιγμές χαμηλής ζήτησης, οι μονάδες ευέλικτης παραγωγής αντιμετωπίζουν τη στοχαστικότητα των ΑΠΕ και αξιοποιούν στο έπακρο το δυναμικό τους. Επιπλέον, οι μονάδες ευέλικτης παραγωγής αναμένεται να συνεισφέρουν σημαντικά και στον εξορθολογισμό του επιπέδου των τιμών στην αγορά, μέσω της αποφυγής ένταξης ρυπογόνων μονάδων και μονάδων αυξημένου λειτουργικού κόστους, καθώς επίσης και μέσω της μείωσης των αποκοπών ενέργειας από ΑΠΕ.

Στον Όμιλο ΔΕΗ τα τελευταία έξι χρόνια επενδύουμε στην ανάπτυξη ενός ευέλικτου, καθαρότερου και τεχνολογικά διαφοροποιημένου ενεργειακού χαρτοφυλακίου στην ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Συγκεκριμένα για την ευέλικτη ισχύ υπολογίζουμε ότι θα φτάσει τα 6,5 GW στο τέλος του έτους. Για την επόμενη τριετία, στοχεύουμε σε ανάπτυξη επιπλέον 1,5 GW ευέλικτης ισχύος - κυρίως με μπαταρίες, μονάδες αερίου και υδροηλεκτρικά – που σημαίνει ότι η συνολική ισχύς από μονάδες ευέλικτης παραγωγής θα φτάσει τα 7,5 GW έως το τέλος του 2028. Ειδικότερα, όσον αφορά στα υδροηλεκτρικά, έως το 2028 θα αποτελούν το 44% της ευέλικτης ισχύος, καθώς θα τεθούν σε λειτουργία επιπλέον 29 MW υδροηλεκτρικής ισχύος, που θα προστεθούν στa υφιστάμενa 3,2 GW. Παράλληλα, αναπτύσσουμε σημαντική αντλησιοταμιευτική ισχύς σε πρώην λιγνιτικές περιοχές, πέραν της υφιστάμενης 0,7 GW, με την έναρξη λειτουργίας να αναμένεται μετά το 2030.

Την ίδια στιγμή προχωρά το πλάνο μας για απολιγνιτοποίηση έως το τέλος του 2026. Ο λιγνίτης υπήρξε για πολλά χρόνια η κινητήριος δύναμη της παραγωγής ενέργειας στην Ελλάδα. Όμως, το κόστος παραγωγής ηλεκτρισμού από λιγνίτη, λόγω των αυξημένων τιμών δικαιωμάτων ρύπων, έχει καταστήσει τη συγκεκριμένη τεχνολογία μη ανταγωνιστική, θέτοντάς την εκτός αγοράς.

Φυσικό αέριο

Σε αυτό το πλαίσιο, ο ΑΗΣ Πτολεμαΐδας V θα παύσει τη λειτουργία του ως λιγνιτική μονάδα το 2026, ενώ έχουν δρομολογηθεί όλες οι απαιτούμενες ενέργειες για τη μετατροπή του σε Μονάδα συνδυασμένου κύκλου Φυσικού Αερίου. Πιο συγκεκριμένα, έχει ήδη δρομολογηθεί η λειτουργία της μονάδας σε ανοιχτό κύκλο OCGT ισχύος 295 MW, μέχρι το τέλος του 2027, ενώ η ολοκλήρωση και θέση σε λειτουργία του συνδυασμένου κύκλου 440 MW έχει προγραμματιστεί να γίνει εντός του 2029. Όλες οι απαραίτητες αδειοδοτικές διαδικασίες είναι σε εξέλιξη, έχει ολοκληρωθεί ο τεχνικός σχεδιασμός της μετατροπής και έχουν γίνει οι απαραίτητες προετοιμασίες υποδοχής, τόσο του αγωγού του αερίου, όσο και της προμήθειας του βασικού εξοπλισμού και ανέγερσης του έργου. Το φυσικό αέριο επελέγη ως η βέλτιστη λύση, καθώς αποτελεί τεχνολογία απαραίτητη στο περιφερειακό ενεργειακό σύστημα και συμπληρώνει το χαρτοφυλάκιο ΑΠΕ που αναπτύσσει ο Όμιλος ΔΕΗ στην περιοχή της Δ. Μακεδονίας. Η αποδοτικότητα και η ευελιξία αυτής της μονάδας θα είναι από τις υψηλότερες στην αγορά ενέργειας, προσφέροντας επιπλέον ευελιξία στο χαρτοφυλάκιο παραγωγής, ενώ θα είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει υδρογόνο, όταν αυτό θα είναι εμπορικά διαθέσιμο.

Επίσης, προχωρά με ταχείς ρυθμούς και η κατασκευή της νέας μονάδας συνδυασμένου κύκλου/CCGT ισχύος 840MW στην Αλεξανδρούπολη, στη Β. Ελλάδα. Κατασκευάζεται από την Ηλεκτροπαραγωγή Αλεξανδρούπολης Α.Ε. (όπου ο Όμιλος ΔΕΗ κατέχει ποσοστό 71%), μία επένδυση ύψους 400 εκατ. €, που έχει σχεδιαστεί για να τροφοδοτεί τόσο την εγχώρια αγορά όσο και τις γειτονικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Βουλγαρίας, της Β. Μακεδονίας και της Σερβίας. Η άμεση σύνδεσή της με το Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς εξασφαλίζει κρίσιμες δυνατότητες εξαγωγών στη Νοτιοανατολική Ευρώπη.

Αντλησιοταμίευση

Όσον αφορά στα έργα αντλησιοταμίευσης, πρακτικά αξιοποιούμε τα ανενεργά ορυχεία του Ομίλου στη Δυτική Μακεδονία και δίνουμε νέα πνοή στην περιοχή. Τα έργα αυτά είναι εξαιρετικής σημασίας και μοναδικής αξίας όχι μόνο για το ενεργειακό σύστημα, αλλά και για την ίδια την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, καθώς αποτελούν μεγάλα έργα που μπορούν να συγκρατήσουν την απώλεια της απασχόλησης και του εισοδήματος μέσω των υψηλών πολλαπλασιαστών στην οικονομία, κυρίως λόγω της ίδιας τους της φύσης. Οι πρώην εξορυκτικές περιοχές είναι ιδανικές για την ανάπτυξη έργων αντλησιοταμίευσης, δεδομένου ότι υπάρχουν επιφανειακά ορυχεία με την απαραίτητη υψομετρική διαφορά, τα οποία μπορούν να εξασφαλίσουν ένα σημαντικό δυναμικό άντλησης και παραγωγής. Το πρώτο έργο θα αναπτυχθεί στο ορυχείο Καρδιάς, μετά την απόσυρση των πύργων ψύξης των παλιών μονάδων, εγκατεστημένης ισχύος 320 MW και δυνατότητας αποθήκευσης για 8 ώρες. Αντίστοιχα, στο ορυχείο Νοτίου Πεδίου, σχεδιάζουμε μονάδα αντλησιοταμίευσης δυναμικότητας 240 MW και ικανότητας αποθήκευσης για 12 ώρες. Και για τα δύο έργα έχουμε λάβει τις κρίσιμες για την ανάπτυξή τους αδειοδοτήσεις, ενώ οι διαδικασίες βελτιστοποίησης τεχνικού σχεδιασμού, καθώς και οι διαγωνιστικές διαδικασίες για την κατασκευή τους βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο.

Νέες τεχνολογίες

Στην ίδια περιοχή, στον πρώην ΑΗΣ Καρδιάς, έχει σχεδιαστεί έργο όπου οι παλιές γεννήτριες των Μονάδων III & V μετατρέπονται σε σύγχρονους πυκνωτές, με ενσωματωμένο σφόνδυλο στον άξονά τους για παροχή αδράνειας, εξασφαλίζοντας ρύθμιση τάσης και συχνότητας και ενισχύοντας την αξιοπιστία του συστήματος υπερυψηλής τάσης. Παράλληλα, με εντατικούς ρυθμούς προχωρά η κατασκευή της Μονάδας Συμπαραγωγής Ηλεκτρισμού και Θερμότητας Υψηλής Απόδοσης (ΣΗΘΥΑ), με στόχο την κάλυψη των αναγκών τηλεθέρμανσης στη Δυτική Μακεδονία. Το έργο κατασκευάζεται εντός του οικοπέδου του πρώην ΑΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ και εξασφαλίζει ποσοστό ενεργειακής εξοικονόμησης πάνω από 10%, καθώς και συνολικό βαθμό απόδοσης μεγαλύτερο από 75%.

Τέλος, επενδύουμε σε καθαρές τεχνολογίες επόμενης γενιάς, όπως το πράσινο υδρογόνο μέσω της κοινοπραξίας Hellenic Hydrogen. Η πρώτη βιομηχανικής κλίμακας μονάδα κατασκευάζεται στον ευρύτερο χώρο του παλιού εργοστασίου στο Αμύνταιο της Δ. Μακεδονίας και θα είναι σε πρώτη φάση της τάξης των 50MW. Το πράσινο υδρογόνο είναι μία υποσχόμενη τεχνολογία που ενδέχεται να παίξει σημαντικό ρόλο στο μέλλον, με διάφορες εφαρμογές, επί παραδείγματι η μονάδα ΣΗΘΥΑ στην Καρδιά, όπως και οι άλλες μονάδες CCGT που κατασκευάζουμε, θα μπορούν να λειτουργούν και με μείγμα φυσικού αερίου και υδρογόνου.

Η πράσινη μετάβαση είναι επιτακτική. Η ευέλικτη ισχύς όμως είναι το κλειδί για την επίτευξη αυτής.

Σε έναν κόσμο όπου ενέργεια και τεχνολογία συγκλίνουν όλο και περισσότερο, στη ΔΕΗ έχουμε την τεχνογνωσία και τη θέληση να αξιοποιήσουμε όλες τις νέες τεχνολογικές και ενεργειακές ευκαιρίες, που ανοίγονται για ένα πιο έξυπνο, ανθεκτικό και ευέλικτο ενεργειακό χαρτοφυλάκιο.

_______

Ο Αλέξανδρος Σουμελίδης είναι Γενικός Διευθυντής Σχεδιασμού και Ανάπτυξης Παραγωγής του Ομίλου ΔΕΗ.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στο αφιέρωμα του energypress για τις εμπειρίες του 2025, τις προκλήσεις και τις προσδοκίες για το 2026.