ΑΠΕ και κυκλική οικονομία στην αιχμή του δόρατος για μια πράσινη ανάκαμψη

​Ο τομέας των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) εκτός από απαραίτητη προϋπόθεση για την επίτευξη των εθνικών ενεργειακών και κλιματικών στόχων του 2030, έχει εξελιχθεί και σε επενδυτικό πρωταγωνιστή κατά την κρίση της πανδημίας που βιώνει ο πλανήτης, καθώς δεν έχει υποστεί τις συνέπειες άλλων ενεργειακών πηγών, όπως το πετρέλαιο. Ταυτόχρονα η έννοια της κυκλικής οικονομίας έχει εισέρθει δυναμικά στην ατζέντα της Ευρωπαϊκής πολιτικής σε συνάρτηση με τις ΑΠΕ. Γενικότερα, στα πλαίσια της αειφόρου ανάπτυξης και σε αντίθεση με την κλασική γραμμική οικονομία, κατά την οποία παράγεται πλούτος χωρίς ανησυχία για τη διατήρηση των πόρων, η κυκλική οικονομία βασίζεται στη λογική της εξαφάνισης των απορριμμάτων μέσω διαδικασιών βέλτιστης διαχείρισης και επαναχρησιμοποίησης.

Η κυκλική οικονομία λειτουργεί με έναν πολύ συγκεκριμένο μοντέλο, που εμφανίστηκε αρκετές δεκαετίες πίσω από οικονομολόγους, αλλά άρχισε να εφαρμόζεται και να αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια, έχοντας ως κύριο στόχο την αντιμετώπιση της συνεχούς μείωσης των φυσικών πόρων, σε μια κοινωνία όπου ο πληθυσμός και οι ανάγκες της αυξάνονται συνεχώς. Ο τρόπος που μπορεί να επιτευχθεί ισορροπία, είναι μέσω της αύξησης της αποδοτικότητας των πόρων κατά τη χρήση τους, ενώ την ίδια στιγμή επιζητείται το ελάχιστο αντίκτυπο και επιπτώσεις προς το περιβάλλον. 

Σε ένα σύστημα κυκλικής οικονομίας, αυτό που θέλουμε να επιτύχουμε είναι ο περιορισμός της σπατάλης και ρύπανσης σε κάθε στάδιο της παραγωγής και χρήσης ενός προϊόντος. Βασικοί στόχοι του σχεδιασμού πλέον είναι η μεγιστοποίηση της ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης των αγαθών πριν την τελική τους καταστροφή. Απομακρυνόμαστε δηλαδή από το μοντέλο εξαγωγής, παραγωγής, χρησιμοποίησης και απόρριψης ενός προϊόντος, προσθέτοντας την επαναχρησιμοποίηση, την δημιουργία επιπλέον αξίας και την προστασία του περιβάλλοντος από τη ρύπανση.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση, δείχνει να θεωρεί τις ΑΠΕ αιχμή του δόρατος για την οικονομική ανάκαμψη, και η συνδυαστική εφαρμογή του μοντέλου της κυκλικής οικονομίας με ΑΠΕ από την Κομισιόν δίνει ένα ιδιαίτερα "πράσινο" χρώμα στα σχετικά σχέδια οικονομικής ανάκαμψης που έχει ανακοινώσει μέχρι στιγμής, προσπαθώντας να ενσωματώσει στα κράτη μέλη της την έννοια της κυκλικής οικονομίας και την επικαιροποίησή της εντός των εθνικών στρατηγικών των χωρών μελών.

Χαρακτηριστικό είναι ότι και στη χώρα μας γίνεται τελευταία λόγος για το πως θα εφαρμοστούν ευρέως οι αρχές αυτές και μάλιστα ακόμα και σε παραδοσιακά μη "πράσινους" χώρους όπως οι υπό απόσυρση σταθμοί και ορυχεία της ΔΕΗ. Άλλωστε, ο ίδιος ο πρωθυπουργός τοποθέτησε την κυκλική οικονομία εξαιρετικά υψηλά στην κυβερνητική ατζέντα, για να δώσει με αυτό τον τρόπο το μήνυμα για τη συνέχεια.

Όπως τονίστηκε πρόσφατα σε διαδικτυακή συζήτηση που διοργάνωσε η ΗΑΕΕ, η κυβέρνηση έχει ως στόχο να υλοποιήσει στην Ελλάδα έργα ουσίας σε διάφορους τομείς (τουρισμός, μεταφορές, γεωργία κλπ), τα οποία θα δημιουργήσουν προστιθέμενη αξία, μέσω και της συμμετοχής του ιδιωτικού τομέα ο οποίος περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα δράσεων. Ζητούμενο αποτελεί ασφαλώς τόσο στα πλαίσια της κυκλικής οικονομίας σε συνδυασμό με τις ΑΠΕ, η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας ιδίως σε περιοχές που επηρεάζονται έντονα από την ενεργειακή μετάβαση, όπως η Δυτική Μακεδονία και η Αρκαδία.

Η υλοποίηση των ανωτέρω μπορεί να συνδυαστεί με απορρόφηση σχετικών κοινοτικών πόρων, ενώ σημαντικός θεωρείται και ο ρόλος του προγράμματος «Αντώνης Τρίτσης» που προάγει τις συνεργασίες ιδιωτών και Δημοσίου. Χρησιμοποιώντας τα διαθέσιμα εργαλεία και με προσεκτικό σχεδιασμό, η χώρα μας θα μπορέσει να ξεπεράσει την υστέρησή της σε τομείς όπως η ανακύκλωση, να συνεχίσει τη θετική της πορεία στις ΑΠΕ και να ανοίξει μια νέα σελίδα με χαμηλότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.

- Σπύρος Παπαευθυμίου, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Πολυτεχνείο Κρήτης, Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Ενεργειακής Οικονομίας 

- Κωνσταντίνος Ζοπουνίδης, Ακαδημαϊκός, Βασιλική Ακαδημία Οικονομικών και Χρηματοοικονομικών, Βασιλική Ευρωπαϊκή Ακαδημία των Διδακτόρων, Καθηγητής Πολυτεχνείο Κρήτης & Audencia Business School, France 

- Κωνσταντίνος Τσαγκαράκης, Καθηγητής Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης