Αγορές εξισορρόπησης: Η λύση στις αναγκαστικές περικοπές ενέργειας από φωτοβολταϊκά στην Ελλάδα

Καθώς οι χώρες προσπαθούν να επιτύχουν τους στόχους της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030, οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ) αυξάνονται. Συγκεκριμένα η Ελλάδα προωθεί τον μετασχηματισμό του ενεργειακού της συστήματος, πραγματοποιώντας σημαντικές επενδύσεις στην ηλιακή ενέργεια. Όμως, το πλεόνασμα ενέργειας μπορεί να αποσταθεροποιήσει το ενεργειακό δίκτυο της χώρας, εάν δεν τεθεί υπό έλεγχο. Οι αναγκαστικές περικοπές ενέργειας από φωτοβολταϊκά αποτελούν μια προσωρινή λύση σε αυτό το πρόβλημα και συνίστανται στην αναστολή της παραγωγής ενέργειας στα φωτοβολταϊκά πάρκα σε περιόδους υψηλής παραγωγής για να αποφευχθεί η αποσταθεροποίηση του δικτύου. Αυτό το μέτρο, όμως, έχει οδηγήσει σε ένα ενεργειακό σύστημα που χρησιμοποιεί ΑΠΕ χωρίς να υποστηρίζεται από κατάλληλη νομοθεσία ή επαρκείς υποδομές. Σε αυτό το ακριβώς το πρόβλημα μπορούν να δώσουν λύση οι αγορές εξισορρόπησης της Ελλάδας, μετριάζοντας τα μειονεκτήματα των περικοπών.

Οι περικοπές ενέργειας από φωτοβολταϊκά στην Ελλάδα

Οι στόχοι της ΕΕ για το κλίμα με ορίζοντα το 2030 έχουν αποτελέσει κίνητρο για σημαντικές επενδύσεις σε ΑΠΕ, καθιστώντας τις τιμές ανταγωνιστικές και ενθαρρύνοντας την ενσωμάτωση των ΑΠΕ στα συστήματα ενέργειας. Η Ελλάδα έχει επενδύσει σημαντικά στην παραγωγή ηλιακής ενέργειας, περιορίζοντας με αυτόν τον τρόπο τη χρήση των θερμοηλεκτρικών σταθμών. Στο παρελθόν, για να καλυφθεί η παραγωγή ενέργειας και να στηριχθεί η σταθερότητα του δικτύου, λειτουργούσε πληθώρα θερμικών μονάδων, πολλές εκ των οποίων ήταν παλιές μονάδες που χρησιμοποιούσαν λιγνίτη και είχαν υψηλές εκπομπές. Αυτό δεν ισχύει πλέον. Η παραγωγή ενέργειας από ΑΠΕ έχει περιορίσει σημαντικά τον αριθμό τον θερμικών μονάδων που βρίσκονται σε λειτουργία για μεγάλα διαστήματα. Κι ενώ αυτό έχει δημιουργήσει περισσότερες δυνατότητες βιώσιμης παραγωγής ενέργειας στην Ελλάδα, υπάρχουν μεγάλες περίοδοι κατά τις οποίες το πλεόνασμα ενέργειας από ΑΠΕ οδηγεί σε αναγκαστικές περικοπές ενέργειας. 

Καθώς τα ενεργειακά δίκτυα απαιτούν ισορροπία μεταξύ παραγωγής και κατανάλωσης, το πλεόνασμα παραγωγής μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα διακοπές ρεύματος και διαταραχές του δικτύου. Σήμερα, οι διαχειριστές συστήματος στην Ελλάδα (ΑΔΜΗΕ, ΔΕΔΔΗΕ) αποσυνδέουν εντελώς τα φωτοβολταϊκά πάρκα από το δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας όταν η παραγωγή υπερβαίνει τη ζήτηση ενέργειας. Η Ελλάδα θεωρείται σημαντικός προμηθευτής πράσινης ενέργειας στην Ευρώπη χάρη στις εκτεταμένες επενδύσεις της στην παραγωγή ηλιακής ενέργειας. Ωστόσο, αυτές οι επενδύσεις μπορούν να έχουν μακροπρόθεσμη επιχειρηματική προοπτική μόνο εάν διασφαλιστεί η απαραίτητη μεταφορά ενέργειας μέσω των γραμμών διασύνδεσης. 

Στο παρελθόν, η Ελλάδα μπορούσε να εξάγει το πλεόνασμα ενέργειας σε γειτονικές χώρες. Πλέον και αυτές οι χώρες πραγματοποιούν παρόμοιες επενδύσεις σε ΑΠΕ, με αποτέλεσμα ένα επίπεδο ενεργειακού κορεσμού που δεν επιτρέπει τις εξαγωγές και εισαγωγές με τις γειτονικές χώρες. Αν και ο ΑΔΜΗΕ επενδύει σε περαιτέρω συνδέσεις με τη Βουλγαρία και άλλες γειτονικές χώρες, το ζήτημα των περικοπών ενέργειας απαιτεί πιο άμεσες λύσεις. Δεδομένων των περιορισμένων επιλογών, η Ελλάδα πρέπει να καταφεύγει στις αναγκαστικές περικοπές ενέργειας από φωτοβολταϊκά. 

Αξιοποίηση των αγορών εξισορρόπησης για την αποφυγή των περικοπών ενέργειας

Το ζήτημα των περικοπών ενέργειας από φωτοβολταϊκά απαιτεί άμεση δράση, διότι θέτει σε κίνδυνο την επιχειρηματική προοπτική των ΑΠΕ. Μία λύση είναι η συμμετοχή των φωτοβολταϊκών πάρκων στις αγορές εξισορρόπησης της Ελλάδας. Οι αγορές εξισορρόπησης είναι μια επικουρική υπηρεσία των ενεργειακών αγορών της χώρας με αποκλειστικό σκοπό την ενεργοποίησή τους σε πραγματικό ή σχεδόν πραγματικό χρόνο, ώστε να διασφαλίζουν την ισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης ενέργειας.

Πιο συγκεκριμένα, τα φωτοβολταϊκά πάρκα της Ελλάδας θα μπορούσαν να συμμετέχουν στη Χειροκίνητη Εφεδρεία αποκατάστασης συχνότητας (mFRR) της χώρας, στόχος της οποίας είναι να διορθώνει μεγαλύτερης διάρκειας ανισορροπίες στο δίκτυο. Πρακτικά αυτό απαιτεί ενεργοποίηση, κατόπιν σήματος του ΑΔΜΗΕ, και συμμετοχή στην αγορά για διαστήματα 15 λεπτών (PTU). Τα φωτοβολταϊκά πάρκα θα μπορούσαν να συμμετέχουν στην αγορά mFRR τόσο με τη διαθεσιμότητα ισχύος όσο και με ενέργεια, και πιο συγκεκριμένα στην mFRR down στο πλαίσιο της οποίας θα μειώνουν οικειοθελώς την παραγωγή ενέργειας. Ωστόσο, προς το παρόν η συμμετοχή αυτή γίνεται με θετικές τιμές, δηλαδή τα φωτοβολταϊκά πάρκα πρέπει να πληρώνουν για να μειώσουν την ενέργειά τους, η οποία παράγεται χωρίς επιπλέον λειτουργικά έξοδα.

Επί του παρόντος, ο ΑΔΜΗΕ και η ΡΑΑΕΥ συζητούν την άρση αυτών των θετικών τιμών για την mFRR down. Εάν στο εγγύς μέλλον αυτό αλλάξει και επιτραπούν αρνητικές τιμές στην mFRR down, θα μπορούσε να υπάρξει πιο ενεργή συμμετοχή των φωτοβολταϊκών πάρκων. Ιδίως τις περιόδους υψηλής παραγωγής ΑΠΕ κατά τις οποίες η λειτουργία θερμικών μονάδων είναι περιορισμένη. Το όφελος από τη συμμετοχή των ΑΠΕ στην mFRR down θα ήταν διπλό. Θα τις αποζημίωνε για τη μειωμένη παραγωγή ενέργειας και παράλληλα θα μείωνε συνολικά την ανάγκη για περικοπές ενέργειας από φωτοβολταϊκά.

Στην αποφυγή των περικοπών ενέργειας θα μπορούσαν να συμβάλλουν επίσης οι επενδύσεις που πραγματοποιεί η Ελλάδα στα  Συστήματα Ενεργειακής Αποθήκευσης (Μπαταρίες). Οι μπαταρίες αποθηκεύουν ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές κατά τις περιόδους αιχμής στην παραγωγή, ώστε να χρησιμοποιηθεί αργότερα όταν η παραγωγή ενέργειας είναι χαμηλότερη. Με αυτόν τον τρόπο, τα φωτοβολταϊκά πάρκα θα απέφευγαν τις περικοπές και απώλειες ενέργειας, αποθηκεύοντας ενέργεια κατά τις περιόδους αιχμής της παραγωγής. Επίσης θα μπορούσαν να φορτίζουν μπαταρίες χωρίς επιπλέον έξοδα και να προσφέρουν αυτή την ενέργεια στις αγορές εξισορρόπησης σε περιόδους χαμηλότερης παραγωγής. Ωστόσο, η εφαρμογή των συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας με μπαταρίες στην Ελλάδα αποδεικνύεται λιγότερο γρήγορη από ό,τι ανέμεναν οι ρυθμιστικές και κυβερνητικές αρχές. 

Τα επόμενα βήματα για τα φωτοβολταϊκά πάρκα 

Στην Ελλάδα σημειώνεται μεν ραγδαία αύξηση των επενδύσεων σε ΑΠΕ, όμως όχι χωρίς εμπόδια. Επειδή οι εξαγωγές σε άλλες χώρες αποτελούν περιοριστικό παράγοντα, απαιτούνται καινοτόμες λύσεις για να στηριχθεί η μετάβαση σε ένα ενεργειακό σύστημα που θα βασίζεται σε ΑΠΕ. Για τα φωτοβολταϊκά πάρκα, η συμμετοχή στις αγορές εξισορρόπησης της χώρας αποτελεί μια τεράστια ευκαιρία για να έχουν απόδοση από την παραγωγή ενέργειας, να «ξεκλειδώσουν» νέες πηγές εσόδων και εν τέλει να περιορίσουν τις αναγκαστικές περικοπές ενέργειας από φωτοβολταϊκά. Το γεγονός αυτό καθιστά τις αγορές εξισορρόπησης μια πολύ ελκυστική επιλογή για τα φωτοβολταϊκά πάρκα της Ελλάδας, στηρίζοντας παράλληλα τους διαχειριστές του δικτύου (ΑΔΜΗΕ, ΔΕΔΔΗΕ).