Φθηνό ρεύμα, ισχυρή χώρα, εξηλεκτρισμός τώρα

Παρατηρείται ένα παράδοξο στην Ελλάδα.

Παρότι είναι προικισμένη με άφθονο ήλιο και αστείρευτο άνεμο, παρότι έχει κάνει εξαιρετική πρόοδο στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από Ανανεώσιμες Πηγές (ΑΠΕ), ωστόσο, δεν έχει καταφέρει να μετατρέψει αυτό το συγκριτικό πλεονέκτημα σε φθηνή ενέργεια για τα νοικοκυριά, τους αγρότες, τους παραγωγούς και τις επιχειρήσεις που πλήττονται από την ακρίβεια και την ενεργειακή φτώχεια.

Και το παράδοξο γίνεται ακόμη πιο προκλητικό, καθώς υπάρχουν ώρες κατά τη διάρκεια της ημέρας κατά τις οποίες παράγεται ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ που ένα σημαντικό μέρος της δεν μπορεί καν να αξιοποιηθεί από το σύστημα και περικόπτεται!

Τι σημαίνει πρακτικά «περικόπτεται»; Στην ουσία σημαίνει, χάνεται! Σημαίνει ότι, ενώ έχουμε διαθέσιμη, φθηνή, εγχώρια ενέργεια, δεν μπορούμε να την αξιοποιήσουμε γιατί αυτή «πετιέται». Αρκεί να πούμε ότι τους πρώτους πέντε μήνες του 2026 περικόπηκαν περίπου 1,3 TWh!. Πρόκειται για ενέργεια που αντιστοιχεί σε περίπου εννέα ημέρες κατανάλωσης ολόκληρης της Ελλάδας!

Γίνεται, επομένως, εύκολα αντιληπτό ότι δεν αρκεί να παραγάγεται άφθονη ηλεκτρική ενέργεια από ΑΠΕ, αλλά ότι αυτή η αφθονία θα πρέπει να μεταφράζεται σε όφελος για τα ελληνικά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις. Το ηλεκτρικό ρεύμα που παράγεται από εγχώριες ανανεώσιμες πηγές ν´ αξιοποιείται σωστά, να χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο για πράγματα που μέχρι τώρα γίνονται με ακριβό εισαγόμενο φυσικό αέριο, πετρέλαιο και βενζίνη.

Για όλα αυτά υπάρχει μια λέξη-«κλεδί»: εξηλεκτρισμός!

Λείπει ο στρατηγικός σχεδιασμός

Ο εξηλεκτρισμός, δεν αποτελεί ακόμη ένα τεχνικό εργαλείο ή τεχνολογική προσαρμογή, ούτε ακόμη ένα κεφάλαιο στη συζήτηση για την πράσινη μετάβαση. Αποτελεί την ισχυρή βάση για ένα, νέο, εθνικό σχέδιο εκσυγχρονισμού και ισχύος της Ελλάδας. Τον ασφαλή δρόμο απ’ όπου περνά η εθνική ενεργειακή στρατηγική, με ορίζοντα δεκαετιών, για φθηνό ρεύμα, μείωση της εξάρτησης από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, μείωση  της  ενεργειακής φτώχειας, ενδυνάμωση της ανταγωνιστικότητας της ελληνικής οικονομίας, ενίσχυση της ενεργειακή ασφάλειας και της γεωστρατηγικής ισχύος της χώρας.

Γιατί, όσο μεγαλύτερο μέρος της οικονομίας εξηλεκτρίζεται, τόσο μεγαλύτερη δυνατότητα αποκτούμε να υποκαθιστούμε εισαγόμενη, ακριβή, ενέργεια από ορυκτά καύσιμα με φθηνή, καθαρή, ηλεκτρική ενέργεια που παράγεται στη χώρα. Και τόσο περισσότερο, ο φυσικός πλούτος που διαθέτουμε, μπορεί να μετατραπεί σε πραγματικό οικονομικό πλεονέκτημα.

Κι αυτό δεν γίνεται μόνο με περισσότερα φωτοβολταϊκά και ανεμογεννήτριες. Ούτε η επιτυχία πρέπει να μετριέται μόνο με το πόσα νέα μεγαβάτ ΑΠΕ εγκαταστάθηκαν ή αν γέμισε η χώρα με μπαταρίες.

Πρέπει να μετριέται με ένα πολύ πιο απλό κριτήριο: Πόσο από αυτό το ενεργειακό πλεονέκτημα φτάνει τελικά στον πολίτη και στην ελληνική επιχείρηση.

Γιατί, δεν υπάρχει πραγματική πράσινη μετάβαση όταν μια χώρα καταρρίπτει ρεκόρ στις ΑΠΕ, αλλά ο πολίτης εξακολουθεί να φοβάται τον λογαριασμό του ρεύματος και η επιχείρηση να αντιμετωπίζει το ενεργειακό κόστος ως απειλή για την ανταγωνιστικότητά της.

Κατά συνέπεια, εξηλεκτρισμός και σωστή χρήση των ΑΠΕ δεν επιτυγχάνονται χωρίς  ολοκληρωμένο στρατηγικό σχεδιασμό που να συνδέει την παραγωγή, την αποθήκευση και, κυρίως, τη διαθεσιμότητα της ενέργειας στο δίκτυο κάθε στιγμή της ημέρας. Που να συνδυάζει τις αναγκαίες θεσμικές παρεμβάσεις με τα κίνητρα που θα κάνουν εφικτή και ελκυστική τη μετάβαση από τα ορυκτά καύσιμα στον ηλεκτρισμό.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα της απουσίας αυτού του σχεδιασμού είναι η αντιμετώπιση των υβριδικών μονάδων ΑΠΕ, δηλαδή συστημάτων που συνδυάζουν την παραγωγή καθαρής ενέργειας με την αποθήκευσή της. Αντί να έχουν προτεραιότητα στην πρόσβαση στο δίκτυο, βρέθηκαν χαμηλά στη σειρά προτεραιότητας σύνδεσης. Κι όμως, ακριβώς αυτά τα συστήματα μπορούν να γεφυρώσουν το κενό ανάμεσα στο πότε παράγεται η ενέργεια και στο πότε τη χρειαζόμαστε.

Γιατί δεν αρκεί να παράγουμε άφθονη καθαρή ενέργεια όταν φυσάει ή έχει ήλιο. Το κρίσιμο είναι να μπορούμε να την αποθηκεύσουμε όταν περισσεύει και να την έχουμε διαθέσιμη στο δίκτυο όταν υπάρχει ζήτηση. Αυτό απαιτεί αποθήκευση, υβριδικά συστήματα και κατάλληλα,  πιο ευέλικτα δίκτυα. Έτσι, η ενέργεια που σήμερα περικόπτεται μπορεί να αξιοποιείται αντί να χάνεται, περιορίζοντας την ανάγκη για μονάδες ορυκτών καυσίμων, την εξάρτηση από το εισαγόμενο φυσικό αέριο και την έκθεση της χώρας στους γεωπολιτικούς κινδύνους.

«Όπλο» εθνικής θωράκισης

Βρισκόμαστε στην Ανατολική Μεσόγειο, σε μια περιοχή όπου η ενέργεια, οι θαλάσσιες ζώνες, οι ενεργειακοί διάδρομοι και οι ελληνοτουρκικές σχέσεις συναντώνται διαρκώς με τα ζητήματα ασφάλειας.

Επομένως, ο εξηλεκτρισμός δεν είναι μόνο «κλειδί» για φθηνότερη ενέργεια. Μπορεί να αποτελέσει «όπλο» εθνικής θωράκισης.

Όχι γιατί η Ελλάδα πρέπει να είναι ενεργειακά μονοδιάστατη. Το αντίθετο. Χρειαζόμαστε ισχυρές διασυνδέσεις, συνεργασίες και διαφοροποίηση των πηγών εφοδιασμού. Είναι  άλλο πράγμα η διασύνδεση και άλλο η εξάρτηση.

Ωστόσο, όσο περισσότερο μπορούμε να στηρίζουμε την οικονομία μας σε ενέργεια που παράγεται στη χώρα, τόσο περιορίζεται η έκθεσή της σε κρίσεις και αποφάσεις  που διαμορφώνονται έξω από αυτή. Και τόσο μεγαλύτερη είναι η ελευθερία των οικονομικών,  αλλά και των εθνικών επιλογών μας.

Αυτό, εν τέλει, είναι και το μεγάλο διακύβευμα.

Η Ελλάδα έχει ήδη το φυσικό πλεονέκτημα. Έχει τον ήλιο, τον άνεμο, τη γεωγραφική θέση. Έχει πλέον και σημαντική εγκατεστημένη ισχύ από Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Αυτό που χρειάζεται τώρα είναι να ενώσει τα κομμάτια σε ένα συνεκτικό σχέδιο εξηλεκτρισμού. Κι αυτό το σχέδιο δεν μπορεί να είναι μια τεχνική ρύθμιση, αλλά μια πολιτική επιλογή με ορίζοντα δεκαετιών.

Να καταναλώνουμε περισσότερο από αυτό που διαθέτουμε σε αφθονία και να εξαρτόμαστε λιγότερο από αυτό που πρέπει να εισαγάγουμε.

Να μετατρέψουμε την ενεργειακή αφθονία σε οικονομική δύναμη, κοινωνικό όφελος και εθνική ισχύ

Το «κλειδί» υπάρχει. Το αν θα το χρησιμοποιήσουμε και με ποιους όρους, είναι θέμα πολιτικής.

----------------------

Η κ. Δώρα Αυγέρη είναι Δημοσιογράφος, πρώην βουλευτής