Νίκος Καρούτζος: Παζάρι με Άραβες, Κινέζους, Γάλλους και Γερμανούς

Συνωστισμός ενδιαφερομένων ξένων επενδυτών για την Ελλάδα παρατηρείται την τελευταία περίοδο δημιουργώντας αισιοδοξία για βελτίωση του οικονομικού κλίματος. Αραβες, Κινέζοι, Γάλλοι και Γερμανοί δείχνουν να πρωταγωνιστούν στις διεργασίες που γίνονται για την προώθηση μεγάλων έργων, την εξαγορά ισχυρών ελληνικών εταιρειών κρατικού ενδιαφέροντος αλλά και τη διενέργεια νέων επενδύσεων. Χωρίς αμφιβολία η εκδήλωση ενδιαφέροντος αποτελεί κατ' αρχήν θετική εξέλιξη για μια χώρα που διέρχεται κρίση. Για να πιστοποιηθεί όμως το θετικό του ενδιαφέροντος θα πρέπει και οι όροι των επενδύσεων να μην είναι εξευτελιστικοί είτε για το Δημόσιο είτε για επιχειρήσεις που ελέγχονται από το Δημόσιο.

Πέραν τούτου, υφίσταται και η απορία πώς το Δημόσιο θα προωθήσει συγχρηματοδοτούμενα έργα, από τη στιγμή που είναι δεδομένο πως τα κρατικά ταμεία είναι άδεια. Σημειωτέον ότι υπάρχουν και περιπτώσεις εταιρειών που δείχνουν πρόθεση αποχώρησης από την Ελλάδα όπως κάποιες ισπανικές που μετέχουν στα σχήματα, που έχουν υπογράψει συμβάσεις παραχώρησης με το Δημόσιο για την κατασκευή μεγάλων οδικών αξόνων.

Διπλωματία και αντισταθμιστικά

Η εκδήλωση ενδιαφέροντος δεν αποτελεί τυχαία εξέλιξη, καθώς από τη μια πλευρά η κυβέρνηση σε κορυφαίο επίπεδο προωθεί εμφανώς και αφανώς επιχειρηματικές συνεργασίες ασκώντας οικονομική διπλωματία με συγκεκριμένες χώρες και από την άλλη υπάρχουν και οι υποχρεώσεις των αντισταθμιστικών ωφελημάτων για χώρες που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην έγκριση παροχής βοήθειας στην Ελλάδα από την τρόικα.

Στο επίπεδο της αμιγώς οικονομικής διπλωματίας τα πρώτα δείγματα, αν και θετικά, δημιουργούν ερωτήματα, καθώς ναι μεν υπάρχει επενδυτικό ενδιαφέρον, αλλά φαίνεται ότι το ενδιαφέρον αυτό ισχύει εφόσον γίνουν συναλλαγές σε χαμηλές, αν όχι εξευτελιστικές, τιμές.

Η προέλευση των επενδυτών, όπου η κυβέρνηση έκανε το πρώτο βήμα προσέγγισης, είναι τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Κίνα. Και είναι αναμενόμενο να υπάρχουν απαιτήσεις από την πλευρά τους για ταχεία διεκπεραίωση των επενδυτικών αιτημάτων σε ένα project αλλά από την άλλη πλευρά χρήζει διερεύνησης αν μέσω της οικονομικής διπλωματίας πείστηκαν για την αξία συγκεκριμένων κλάδων για τους οποίους έχουν γίνει προσφορές σε χαμηλά επίπεδα. Οι επενδυτές των Αραβικών Εμιράτων αλλά και της Κίνας είναι οι πρώτοι που προσέγγισαν την Ελλάδα και η στρατηγική επιλογή προσέλκυσής τους δείχνει σωστή, καθώς στις χώρες αυτές υπάρχει στενή σχέση μεταξύ κρατικών και ιδιωτικών επενδύσεων, με αποτέλεσμα να μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά η οικονομική διπλωματία. Βεβαίως, στις χώρες αυτές δεν υπάρχει και ιδιαίτερα ανεπτυγμένη κουλτούρα διαφάνειας στις επενδυτικές πρωτοβουλίες που γίνονται.

Σε ό,τι αφορά τους Ευρωπαίους, κυρίαρχο ρόλο σε επίπεδο πρωτοβουλιών και ενδιαφέροντος έχουν οι Γάλλοι, ενώ λόγω παρελθόντος κινητικότητα επιδεικνύουν και οι Γερμανοί. Από εκεί και πέρα, σε συγκεκριμένες κατηγορίες, όπως η ενέργεια, στο παιγνίδι βρίσκονται Ισπανοί, Ιταλοί και Αυστριακοί.

Αξίζει να σημειωθεί ότι η ελληνική κυβέρνηση φαίνεται να έχει αρχίσει να κινητοποιεί προς την κατεύθυνση της ενίσχυσης των επενδύσεων και το ελληνοαμερικανικό στοιχείο, χωρίς ωστόσο να υπάρχουν επισήμως αποτελέσματα. Ομως, στην περίπτωση της προσέγγισης του Κατάρ φαίνεται να έπαιξε ρόλο και ο ελληνοαμερικανός Patrick Theros που έχει άριστες σχέσεις με την κυβέρνηση του εμιράτου και δρα συμβουλευτικά μέσω της εταιρείας Theros & Theros.

Η επέλαση του Κατάρ:

Υπενθυμίζεται ότι ο πρωθυπουργός κ. Γ. Παπανδρέου στις αρχές Μαΐου υπέγραψε μνημόνια συνεργασίας με τον πρωθυπουργό του Κατάρ.

Η συνεργασία αφορά τόσο στο φυσικό αέριο όσο και στον τομέα των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας. Επίσης αφορά στους τομείς του τουρισμού και των αεροπορικών μεταφορών.

Αρχή στο λιμάνι του Αστακού

Η πρώτη κίνηση σε σχέση με το Κατάρ ήταν η συμφωνία για το "στοιχειωμένο" λιμάνι του Αστακού. Αυτό που εντυπωσίασε στον Αστακό είναι οι ρυθμοί με τους οποίους κινήθηκαν οι αδειοδοτικές διαδικασίες, δεδομένου ότι η πλευρά του Κατάρ έχει δώσει ως καταληκτική προθεσμία αδειοδοτικής διαδικασίας το τέλος της φετινής χρονιάς, "απειλώντας" ότι θα επιλέξει, σε αντίθετη περίπτωση, το Μαυροβούνιο.

Χαρακτηριστικό της αλλαγής που υπάρχει είναι ότι την ίδια ημέρα που υπέγραφε τις συμφωνίες ο πρωθυπουργός υπερψηφίσθηκε από τα μέλη του Νομαρχιακού Συμβουλίου Αιτωλοακαρνανίας η τροποποίηση των περιβαλλοντικών όρων της Ναυτιλιακής Βιομηχανικής Περιοχής στο Πλατυγιάλι Αστακού, που επιτρέπει τη δημιουργία του σταθμού ηλεκτροπαραγωγής με υγροποιημένο πετρελαϊκό αέριο (LΡG) ισχύος 1.000 ΜW, των θερμοκηπίων άλγης (φύκια) για την απορρόφηση του εκπεμπόμενου διοξειδίου του άνθρακα, καθώς και του τερματικού σταθμού υγροποιημένου αερίου (LΝG), χωρητικότητας 6,5 δισ. κυβικών μέτρων. Δύο μέρες μετά δόθηκε και έγκριση από το Δημοτικό Συμβούλιο του Αστακού.

Επισημαίνεται ότι συνολικά στον Αστακό το Κατάρ μέσω της κρατικής πετρελαϊκής εταιρείας που ηγείται του επενδυτικού σχήματος σκοπεύει να επενδύσει περί τα 3,5 δισ. ευρώ.

Προκειμένου να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της επένδυσης, αρκεί να αναφερθεί ότι το 2009 οι συνολικές ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα ήταν σημαντικά χαμηλότερες.

Το επιτυχημένο τεστ Αστακού αναμένεται να κινητοποιήσει και άλλες επενδύσεις, όπως δήλωσε ο πρωθυπουργός του Κατάρ.

Επένδυση πάνω από 2 δισ. ευρώ

Συγκεκριμένα, πρόθεση είναι να επενδυθούν σε ΑΠΕ πάνω από 2 δισ. ευρώ και προκειμένου να γίνει αντιληπτό το μέγεθος αρκεί να αναφερθεί ότι αντιστοιχούν σε περίπου 1500MW εγκατεστημένης ισχύος αιολικών πάρκων.

Ομως, οι επενδυτές του Κατάρ, προκειμένου να επενδύσουν πέραν του ικανοποιητικού βαθμού εσωτερικής απόδοσης της επένδυσης, θέλουν το έργο να είναι έτοιμο να ξεκινήσει, δηλαδή να υπάρχουν άδειες εγκατάστασης.

Ο στενός εναγκαλισμός κυβέρνησης και Κατάρ φαίνεται και από το γεγονός ότι τα επενδυτικά σχέδια των εισηγμένων εταιρειών στο Χρηματιστήριο Αθηνών θα προωθηθούν στο Κατάρ αλλά και την Κίνα μέσω της Invest in Greece, τον επίσημο φορέα για την προσέλκυση και προώθηση επενδύσεων στην Ελλάδα υπό την εποπτεία του υπουργείου Οικονομίας Ανταγωνιστικότητας και Ναυτιλίας. Η εταιρεία προχώρησε σε αυτή την πρωτοβουλία σε συνεργασία με την Ενωση Εισηγμένων Εταιρειών. Το πόσο είναι αυτό εφικτό μένει να αποδειχτεί στο προσεχές διάστημα. Εν τω μεταξύ, μια άλλη εκκρεμότητα, η οποία αφορά στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, αναμένεται να έχει λήξει το αργότερο μέχρι τον ερχόμενο Σεπτέμβριο. Οπως δήλωσε πρόσφατα ο διευθύνων σύμβουλος της ThyssenKprup, οι συμφωνίες με την κυβέρνηση και την Αbu Dhabi Μar έχουν ολοκληρωθεί.

Ανάδειξη Σκαραμαγκά

Επισημαίνεται ότι στις 7 Μαΐου είχε πραγματοποιηθεί συνάντηση μεταξύ της υπουργού Ανταγωνιστικότητας Λούκας Κατσέλη και του επικεφαλής της αραβικής εταιρείας κ. Σάφα. Κατά τη διάρκεια της συνάντησης, ο κ. Σάφα είχε αναφέρει ότι στόχος της εταιρείας είναι να αναδείξει τον Σκαραμαγκά σε μεγάλο κέντρο ναυπήγησης υποβρυχίων και πολεμικών σκαφών στη Μεσόγειο.

Το τραπεζικό πόκερ

Αυτό, όμως, που προκαλεί εντύπωση είναι η κινητικότητα του Κατάρ σε ό,τι αφορά στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα. Και πέρα από την αποκάλυψη της "Α" για τις συζητήσεις εισόδου στην Εθνική Τράπεζα, δεν πρέπει να παραγνωρίζεται η συμμετοχή του κρατικού fund του κρατιδίου στην Alpha, αλλά και αυτή του Αμπου Ντάμπι στην Τράπεζα Πειραιώς.

Το ποσοστό που φαίνεται να ζητεί η επενδυτική αρχή του Κατάρ και που δεν πρόκειται φυσικά να βρει από το ελληνικό Δημόσιο είναι 5%-7% με προσφερόμενο τίμημα περί τα 250 - 300 εκατ. ευρώ. Το εν λόγω τίμημα στην καλύτερη περίπτωση αντιστοιχεί σε αποτίμηση της τάξεως των 5 δισ. ευρώ και στη χειρότερη λίγο πάνω από 3,5 δισ. ευρώ. Ακόμα όμως και στο καλύτερο σενάριο η προσφορά περιλαμβάνει έκπτωση σε σχέση με την τρέχουσα αξία τουλάχιστον 10% και στη χειρότερη 40%.

Και το ερώτημα που τίθεται είναι ποιος θα πουλήσει σε τέτοια επίπεδα τις μετοχές του, ενώ η προσπάθεια της Morgan Stanley να συγκεντρώσει πακέτο προς πώληση συναντά δυσχέρειες.

Πάντως, το γεγονός ότι η κυβέρνηση προτρέπει τις τράπεζες σε συγχωνεύσεις και την ίδια στιγμή προωθεί συζητήσεις εισόδου στην κορυφαία ελληνική τράπεζα του κράτους του Κατάρ δείχνει στρατηγική αποφυγής από την ένταξη ελληνικών τραπεζών στο ταμείο χρηματοπιστωτικής σταθερότητας.

Και γαλλικά συμφέροντα

Πάντως η είσοδος των Αράβων στο ευρωπαϊκό τραπεζικό σύστημα θεωρείται δεδομένος στόχος. Όμως δεν είναι μόνο οι Άραβες. Στην ελληνική τραπεζική αγορά σημαντική θέση έχουν και τα γαλλικά συμφέροντα. Ιδιαίτερα η Credit Agricole μέσω της Εμπορικής αλλά και η Societe Generale μέσω της Γενικής. Οι Γάλλοι έχουν αρχίσει να κάνουν έντονη και πιο επιθετική την παρουσία τους στον ανταγωνισμό σε σχέση με τα προσφερόμενα επιτόκια αξιοποιώντας την μεγαλύτερη ευχέρεια χρηματοδότησης που διαθέτουν. Η Credit Agricole όπως έχει αποκαλύψει η "Α" έχει εκδηλώσει ενδιαφέρον και για συγχώνευση της Εμπορικής με ελληνικό όμιλο, γεγονός που θα της αποφέρει στρατηγική συμμετοχή σε ένα σαφώς μεγαλύτερο σχήμα.

Το άνοιγμα με Cosco

Στην περίπτωση των Κινέζων της Cosco από τις αρχικές αντιπαραθέσεις για τη σύμβαση με τον ΟΛΠ η κυβέρνηση έχει περάσει στο στάδιο της παροχής διευκολύνσεων για νέες επενδύσεις. Και δεν είναι τυχαίο ότι η ηγεσία της Cosco είχε επαφές στην Αθήνα σε επίπεδο κορυφής.

Η Cosco επιδιώκει να συμμετάσχει στην κατασκευή και στην εκμετάλλευση για περίοδο 40 ετών του εμπορευματικού κέντρου στο Θριάσιο Πεδίο, πιθανόν σε συνεργασία με τον ΟΛΠ. Επίσης, ενδεχομένως να εκφράσει ενδιαφέρον και για την εκμετάλλευση της νέας γραμμής Ικόνιου - Ασπρόπυργου, που σε λίγο καιρό θα είναι έτοιμη και θα ενώνει το λιμάνι του Πειραιά με το εμπορευματικό κέντρο στο Θριάσιο Πεδίο.

Στον Πειραιά το βάρος

Βέβαια, το βασικό ενδιαφέρον της Cosco εστιάζεται στον Πειραιά, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η εταιρεία δεν ενδιαφέρεται και για άλλα λιμάνια. Και δεν φαίνεται να είναι καθόλου τυχαία η ανακοινωθείσα πρόθεση της κυβέρνησης να εντάξει κάτω από μια εταιρεία τα υπόλοιπα λιμάνια του Λεκανοπεδίου. Καλά πληροφορημένες πηγές επισημαίνουν ότι οι συνεχείς παλινωδίες σε ό,τι αφορά τα σχήματα που θα δημιουργηθούν στους λιμένες σχετίζονται με την σε εξέλιξη διαπραγμάτευση με τους Κινέζους.

Σημειωτέον ότι η Cosco συνεργάζεται με ομοειδείς εταιρείες όπως οι Kawasaki, Yang Ming και Haνzing και δεν αποκλείεται με κοινοπριακτικά σχήματα να μπει στη διεκδίκηση των λιμανιών Θεσσαλονίκης, Πάτρας και Βόλου.

Πεδίο ευρύτερων συνεργασιών

Πέρα από την Cosco η επίσκεψη του αντιπροέδρου της κινέζικης κυβέρνησης στην Αθήνα στα μέσα Ιουνίου φαίνεται να ανοίγει πεδίο ευρύτερων συνεργασιών. Και αυτό διότι υπεγράφησαν συμφωνίες που αφορούν κρίσιμούς τομείς, όπως η ναυτιλία, η ενέργεια και οι τηλεπικοινωνίες.

Πολύπλευρο γαλλικό ενδιαφέρον

Μετά τους Κινέζους και τους Αραβες, στο παιγνίδι μπαίνουν και οι Γάλλοι. Ηδη ο υπουργός Μεταφορών, και Δικτύων κ. Δημήτρης Ρέππας υπέγραψε διακήρυξη συνεργασίας με τον Γάλλο ομόλογό του, Ντομινίκ Πισερό, η οποία αφορά τον ΟΣΕ και θέματα μεταφορών και υποδομών της χώρας.

Οι Γάλλοι δείχνουν ενδιαφέρον για τη συνεργασία με αντίστοιχες γαλλικές εταιρείες για την ανάπτυξη και κατασκευή έργων στον τομέα των υποδομών του ΟΣΕ, όπως και για την εκμετάλλευση της ακίνητης περιουσίας του Οργανισμού.

Επίσης, αναμένεται γαλλικές εταιρείες σε συνεργασία με ελληνικές να διεκδικήσουν το εμπορευματικό κέντρο του Πειραιά, το αντίστοιχο σχεδιαζόμενο στη Θεσσαλονίκη, το αεροδρόμιο στο Καστέλλι (υποψήφιοι Vinci και Aero Ρort de Paris) και τις επεκτάσεις της Αττικής Οδού.

Το management της ΕΥΑΘ

Στο θέμα της ΕΥΑΘ οι Γάλλοι της Suez δεν μασούν τα λόγια τους και δηλώνουν δημοσίως ότι τους ενδιαφέρει το management της εταιρείας, στην οποία κατέχουν επισήμως το 5,33% (ανεπισήμως το ποσοστό της υπολογίζεται σε 10% περίπου). Ανάλογα ισχύουν για την ΕΥΔΑΠ, σύμφωνα με τον εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Suez Environment, εφόσον γίνει προκήρυξη για στρατηγικό.

Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι το Δημόσιο απάλλαξε την προηγούμενη διοίκηση της ΕΥΑΘ από κάθε ευθύνη στην πρόσφατη γενική συνέλευση, παρά την αντίθετη εισήγηση της νυν διοίκησης, και ενέκρινε αυξήσεις τιμολογίων από τον Σεπτέμβριο. Με δεδομένα ότι η προηγούμενη διοίκηση είχε στενή συνεργασία με τη Suez και ότι η αύξηση τιμολογίων ενισχύει την αξία της εταιρείας, είναι επόμενο να δημιουργούνται λογικοί συνειρμοί για το πού βαδίζει το management της ΕΥΑΘ.

Διαχείριση απορριμμάτων

Επισημαίνεται ότι ισχυρό γαλλικό ενδιαφέρον υπάρχει και για τη διαχείριση απορριμμάτων. Ηδη έχουν συστήσει κοινοπραξία οι Ιντρακάτ με τη Suez. Στο παιγνίδι επίσης έχουν μπει και οι Ισπανοί της Veolia σε κοινοπραξία με τη MIG. Υπολογίζεται ότι μόνο τα έργα διαχείρισης που θα γίνουν είναι ύψους 440 εκατ. ευρώ. Δεν πρέπει να παραγνωρίζεται το ενδιαφέρον των Γαλλικών Ταχυδρομείων για τα ΕΛΤΑ, αν και καλά πληροφορημένες πηγές επισημαίνουν ότι η κυβέρνηση βρίσκεται σε συζητήσεις τόσο με τη De Post - La Poste (Βέλγιο) όσο και με τα Ολλανδικά Ταχυδρομεία (TNT Post).

Παρουσία στις ΑΠΕ

Επίσης, στον ενεργειακό τομέα και συγκεκριμένα για την ιδιωτικοποίηση των ΔΕΠΑ και ΔΕΣΦΑ υπάρχει ισχυρότατο ενδιαφέρον από τις Gas De France και Electricite De France. Η τελευταία έχει ήδη παρουσία στην Ελλάδα και συγκεκριμένα στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας.

Οι γερμανικές κινήσεις

Οι Γερμανοί ακόμα σε κορυφαίο πολιτικό επίπεδο δεν έχουν κινηθεί, αλλά είναι βέβαιο πως η Ελλάδα τους ενδιαφέρει. Στον ΟΤΕ φαίνεται ότι η κυβέρνηση όχι μόνο έχει οριστικά εγκαταλείψει τις προεκλογικές εξαγγελίες, αλλά πλέον δεν αποκλείεται όχι μόνο η μεταβίβαση επιπλέον 10% στη γερμανική Deutsche Telekom, αλλά και η πώληση του συνόλου των μετοχών. Στο πλαίσιο αυτό δεν είναι τυχαίο ότι ο επικεφαλής του Οργανισμού, κ. Παναγής Βουρλούμης, έβαλε από την αρχή του έτους στο τραπέζι το θέμα της άρσης της μονιμότητας των υπαλλήλων του ΟΤΕ. Αλλωστε, έχει πλήθος επιχειρημάτων με βασικότερο ότι σε ένα περιβάλλον ισχυρού ανταγωνισμού δεν μπορεί ο ΟΤΕ να έχει ανελαστικό κόστος εργασίας.

Καλά πληροφορημένες πηγές αναφέρουν ότι το αργότερο το επόμενο δωδεκάμηνο η κυβέρνηση θα αποχωρήσει πλήρως από τον ΟΤΕ.

Στην περίπτωση της ΔΕΗ οι σχετικά πρόσφατες δηλώσεις του επικεφαλής της Επιχείρησης, καθηγητή Ζερβού, δείχνουν ότι εγκαταλείπεται η δέσμευση για διατήρηση της πλειοψηφίας από το Δημόσιο. Καλά πληροφορημένες πηγές αναφέρουν ότι ήδη υπάρχουν διεργασίες για την είσοδο της γερμανικής RWE, με την οποία έχει ήδη συνεργασία από το παρελθόν η Επιχείρηση.

Ενδιαφέρον είναι ότι η ΔΕΗ έχει συμφωνήσει με την Urbaser (ισπανική) τη σύσταση κοινής εταιρείας για τη διαχείριση και επεξεργασία αποβλήτων καθώς και την παραγωγή ενέργειας από απόβλητα.

Επίσης, αναμένεται χρονική επέκταση της σύμβασης με τη Hochtief για την εκμετάλλευση του αεροδρομίου "Ελευθέριος Βενιζέλος".

Aλωση λιανεμπορίου και ερωτήματα

Αξίζει να σημειωθεί ότι τόσο οι Γερμανοί όσο και οι Γάλλοι είτε με συνεργασίες με Ελληνες είτε αυτόνομα έχουν ουσιαστικά αλώσει το λιανικό εμπόριο στην Ελλάδα σε συγκεκριμένους τομείς. Ειδικότερα στον κλάδο των σούπερ μάρκετ ισχυρά μερίδια έχουν οι Carrefour, Μakro, Lild, ενώ πρόσφατα δυναμική είσοδο πραγματοποίησε και η Aldi.

Στον κλάδο ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών ο όμιλος Saturn επεκτείνεται συνεχώς τόσο με την μπράντα Saturn όσο και αυτή της Media Markt. Στον κλάδο αυτό βρίσκονται και οι Βρετανοί της Dixons, έχοντας ουσιαστικά περιορίσει σε παθητικό ρόλο τους εγχώριους παίκτες.

Βέβαια, το μεγάλο ερώτημα για όλους αυτούς τους παίκτες, όπως και τη βελγική Delhaize, που ελέγχει την ΑΒ Βασιλόπουλος, είναι αν οι επενδύσεις τους γίνονται λόγω της αδυναμίας της χώρας να ελέγξει αθέμιτες πρακτικές αλλά και τις ενδοομιλικές συναλλαγές και αν και κατά πόσο θα παραμείνουν στην αγορά, αν και εφόσον ποτέ υπάρξει ουσιαστικός και όχι θεωρητικός έλεγχος. Μην ξεχνάμε ότι την παρέμβαση της Επιτροπής Ανταγωνισμού στα καύσιμα ακολούθησε η αποχώρηση των BP και Shell από την ελληνική αγορά.

(Αξία, 3/7/2010)