Ν. Καρακατσάνη: Τα σπιράλ υψηλών τιμών αποκλιμακώνονται πλέον πιο δύσκολα, όχι μόνο για δομικούς αλλά και γεωπολιτικούς λόγους

Για την εικόνα που διαμορφώνεται με την άνοδο των τιμών χονδρεμπορικής στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας της Νοτιοανατολικής Ευρώπης ρωτήθηκε η κα. Νεκταρία Καρακατσάνη, ως expert στα οικονομικά της ενέργειας. Mιλώντας στο energypress, σε πρόσφατη εκδήλωση, η κα. Καρακατσάνη ανέφερε τα εξής: 

Πρόκειται για ένα σύνθετο μίγμα συνθηκών, που αλληλεπιδρούν, και δημιουργούν σπιράλ υψηλών τιμών, τα οποία συχνά εντείνουν τα ζητήματα, και δεν αποκλιμακώνονται εύκολα. Όχι μόνο για τεχνικούς και εμπορικούς λόγους, που ανατροφοδοτούνται, αλλά και ως απόρροια γεωπολιτικών διαστάσεων, οι οποίες πυροδοτούν την επανάληψη τέτοιων αρρυθμιών, με διαφορετική ενδεχομένως μορφή κάθε φορά.   

 Όπως έχει αναδειχθεί, το φάσμα επιδραστικών παραμέτρων στην προκειμένη περίπτωση είναι ευρύ, και περιλαμβάνει:

- Τεχνικούς παράγοντες, που αφορούν την ανεπάρκεια και περιορισμένη διαθεσιμότητα διασυνδέσεων στην Ουγγαρία και την Νοτιοανατολική Ευρώπη, σε μια χρονική περίοδο μάλιστα που η Ουγγαρία κατέχει την Προεδρία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. 

- Την ανισορροπία προσφοράς και ζήτησης λόγω συγκυριών στην ευρύτερη περιοχή (καύσωνας, λειψυδρία, μειωμένη παραγωγή από πυρηνικά και ΑΠΕ, μειωμένη διαθεσιμότητα μονάδων άνθρακα, αυξημένες εξαγωγές προς την Ουκρανία). 

- Την ανάκτηση του λεγόμενου «scarcity rent», που είναι εύλογο μέχρι κάποιο επίπεδο, καθώς οι μονάδες φυσικού αερίου επιχειρούν να ανακτήσουν το επενδυτικό τους κόστος, σε ένα περιβάλλον που λειτουργούν συμπληρωματικά προς τις ΑΠΕ, καλύπτοντας τις διακυμάνσεις τους. Αντίστοιχα, υδροηλεκτρικές μονάδες μπορεί να αποκομίζουν, θεωρητικά, το «κόστος ευκαιρίας» που αποτυπώνει τα χαμηλά επίπεδα υδάτινων αποθεμάτων σε κάθε χώρα. 

- Την έλλειψη πόρων ευελιξίας, σε επίπεδο αποθήκευσης και απόκρισης ζήτησης (σε μια περίοδο μάλιστα, που οι επενδύσεις storage αντιμετωπίζουν την πρόκληση της υψηλής αβεβαιότητας για τις περικοπές ΑΠΕ).     

- Αλγοριθμικά ζητήματα, που αφορούν τη flow-based επίλυση στη σύζευξη των αγορών, αλλά και πιο θεμελιώδη, όπως ο προσδιορισμός των ζωνών προσφορών, οι συνθήκες για market-splitting, ή και η μετάπτωση σε άλλους μηχανισμούς καθορισμού των τιμών.

-  Τυχόν πρακτικές προσφορών, ιδίως στο διασυνοριακό εμπόριο στην ευρύτερη περιοχή, οι οποίες διερευνώνται ενδελεχώς από τους αρμόδιους εποπτικούς φορείς, τόσο σε εθνικό όσο και ευρωπαϊκό επίπεδο. 

Ένας πρόσθετος προβληματισμός που ανέδειξε αυτή η περίοδος αρρυθμιών είναι ότι πλέον μπορεί να δημιουργηθούν σπιράλ στη σύζευξη των ενεργειακών αγορών, τα οποία δεν υποχωρούν εύκολα. Όχι μόνο γιατί  τεχνικοί λόγοι αλληλεπιδρούν συχνά με εμπορικές πρακτικές, όχι μόνο γιατί τα όποια shocks διαχέονται πλέον σε μεγαλύτερη κλίμακα, αλλά και γιατί το ρευστό γεωπολιτικό περιβάλλον δημιουργεί περιθώρια αποσταθεροποίησης. 

Πρόκειται για μια ακόμη « τέλεια καταιγίδα», ένα ακραίο φαινόμενο που δεν ανέμεναν οι αγορές και εκτιμούν ότι θα εξομαλυνθεί; Υπάρχουν κάποιες μακρινές αναλογίες με το καλοκαίρι του 2022;  Κάθε απάντηση θα ήταν πρόωρη. Αξίζει ωστόσο, να επισημανθούν τα εξής. 

1. Οι γεωπολιτικές παράμετροι έχουν πάντα τη σημασία τους στην ενέργεια. Διανύουμε μια χρονική συγκυρία που έχουν εκτιναχθεί οι εξαγωγές ρωσικού αερίου προς την Ευρώπη, με εκπτώσεις που κυμαίνονται στο 15-30% του TTF. Είναι ενδεικτικό ότι η δέσμευση δυναμικότητας στις διασυνδέσεις  Τουρκίας-Βουλγαρίας έχει εξαντληθεί για την προσεχή διετία, ενώ οι ακυρώσεις φορτίων LNG στην Ευρώπη έχουν εκτιναχθεί.
2. Θεωρητικά λοιπόν, η τιμή εισαγωγής φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχει υποχωρήσει, και αυτό το όφελος θα μπορούσε να μετακυλιθεί στους καταναλωτές ενέργειας. Αντιθέτως στην πράξη, σε μια περιοχή που εργάστηκε εντατικά για την στρατηγική της αυτονομία, έχει δημιουργηθεί το αντίρροπο αποτέλεσμα: εκρηκτικές τιμές να απειλούν τους λογαριασμούς ρεύματος (σε διαφορετικό βαθμό μεταξύ των χωρών, ανάλογα και με το είδος τιμολογίων που εφαρμόζονται, ή την ύπαρξη price cap).
3. Επιπλέον, καθώς η εγχώρια αγορά αποτυπώνει μια πληθώρα από εξωγενείς παράγοντες και οι τιμές εκτινάσσονται, ανταποκρινόμενες στα οικονομικά σήματα της ζήτησης, ταυτόχρονα, τα εκρηκτικά επίπεδα τιμών δύνανται να περιορίσουν και τη δυναμική των εξαγωγών προς την Ουγγαρία, μέσω των Δυτικών Βαλκανίων. Αυτή η συνθήκη μπορεί να καθυστερήσει και την εξομάλυνση ζητημάτων επάρκειας εκεί, όταν ανακύπτουν (και στον βαθμό που αποτελούν αφετηρία του φαινομένου).  

Όλα τα παραπάνω υπογραμμίζουν ότι στον τομέα της ενέργειας είναι κρίσιμη κάθε λεπτομέρεια μιας πολύτιμης, σύνθετης αλυσίδας: από την προστασία των καταναλωτών και την εποπτεία των αγορών έως την επενδυτική ορατότητα, τη γεωπολιτική στρατηγική, αλλά και κάθε παράμετρο στην επίλυση και σύζευξη των ευρωπαϊκών αγορών. 

Η Ελλάδα έχει λειτουργήσει σταθερά τα τελευταία χρόνια, ως πυλώνας σταθερότητας και εξαγωγέας ενεργειακής ασφάλειας. Η έμφαση στις μεταρρυθμίσεις και τις επενδύσεις εκείνες που θα την θωρακίσουν περισσότερο, ώστε να γίνεται πιο ανθεκτική σε εισαγόμενες ανεπάρκειες ή στρεβλώσεις σε ένα ασταθές περιβάλλον, αποτελεί μια κρίσιμη κατεύθυνση, που βρίσκεται σε σταθερή τροχιά υλοποίησης, απαιτώντας ισχυρότερες συναινέσεις και λύσεις, τόσο σε περιφερειακό όσο και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.