Αναλυτικά οι διατάξεις του νομοσχεδίου CCS για κατανομή δυναμικότητας, διασυνοριακή συνεργασία, CfDs, ενισχύσεις και Ειδικό Λογαριασμό CCS - "Χρήσιμο βήμα αλλά αφήνει εκκρεμότητες" λέει η αγορά

Επιφυλάξεις ως προς την αποτελεσματικότητα του προτεινόμενου πλαισίου για την δέσμευση και αποθήκευση CO2 εκφράζουν παράγοντες της αγοράς, εστιάζοντας αφενός στην "αδυναμία να απαντήσει" τα κύρια ζητήματα και αφετέρου στο πολύπλοκο της υπόθεσης με την εφαρμογή του να προϋποθέτει περί τις 14 Υπουργικές Αποφάσεις.

Υπενθυμίζεται ότι το σχετικό νομοσχέδιο αναρτήθηκε στο δικτυακό τόπο διαβουλεύσεων το βράδυ της Τρίτης με την διαδικασία της διαβούλευσης να διαρκεί μέχρι και τις 19 Νοεμβρίου. Η πρώτη «αίσθηση» της αγοράς επιβεβαιώνει την πρόθεσή της να συμμετάσχει στην διαδικασία της διαβούλευσης, εκφράζοντας, ταυτόχρονα, «ανησυχία» πόσα θα ληφθούν υπόψη και πόσες παρεμβάσεις μπορούν να γίνουν στο τελικό κείμενο, δεδομένου του χρονικού περιορισμού για την νομοθέτηση του πλαισίου μέχρι τα τέλη του χρόνου.

Ως γνωστόν, το ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα προκύπτει από το γεγονός ότι η οριστικοποίηση του πλαισίου συνιστά προαπαιτούμενο του Ταμείου Ανάκαμψης με καταληκτική ημερομηνία μέχρι τέλη του 2025, καθώς σε διαφορετική περίπτωση προκύπτει κίνδυνος απώλειας χρηματοδότησης για τα συναφή έργα.

Σε μια πρώτη «ανάγνωση», πηγές της αγοράς εκφράζουν προβληματισμό για το αποτέλεσμα με τις κύριες αδυναμίες να εντοπίζονται στην απουσία ποσοτικών στοιχείων (πχ κατανομή δυναμικότητας, ταρίφες κλπ) καθώς και στο γεγονός ότι μένουν «αρρύθμιστα» μια σειρά πράγματα που δεν περιλαμβάνονται, όπως η αδειοδότηση και το πλαίσιο λειτουργίας της μονάδας υγροποίησης, όταν μάλιστα πρόσφατα ο ΔΕΣΦΑ έλαβε χρηματοδότηση για ένα τέτοιο έργο από το Innovation Fund.

Χρειάζεται να σημειωθεί ότι ορισμένα «εκκρεμή» ζητήματα, όπως η ποσόστωση περί ρυθμιζόμενης και μη κατανομής της δυναμικότητας θα προκύψει, όπως αναφέρεται στο νομοσχέδιο, με μεταγενέστερη απόφαση, εντούτοις, αυτό ακριβώς αναγνωρίζεται ως πρόβλημα τόσο γιατί συνιστά ένα από τα κρισιμότερα στοιχεία και απουσιάζει από το κείμενο όσο και γιατί παραπέμπεται σε μεταγενέστερο χρόνο.

Έτερη παρατήρηση, όπως προαναφέρθηκε, αφορά στην αποτελεσματικότητα του νομοσχεδίου με πηγές της αγοράς να εκφράζουν σοβαρές επιφυλάξεις, σημειώνοντας χαρακτηριστικά «είναι πάρα πολύ δύσκολο να δουλέψει, του λείπει η έμπνευση».

Τα παραπάνω δεν αναιρούν, όπως διευκρινίζουν οι ίδιες πηγές, ότι συνιστά ένα σημαντικό πρώτο βήμα, ωστόσο, εκτιμάται ότι θα μπορούσε να γίνει με ακόμη καλύτερους όρους, ειδικά όταν το πρώτο-πρώτο draft φτιάχτηκε πριν από 10 μήνες με ορισμένους εκ της αγοράς που είχαν γνώση αυτού, να υποστηρίζουν ότι ήταν καλύτερο του νομοσχεδίου που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, κινούμενο σε μια πιο ξεκάθαρη κατεύθυνση.

Σε κάθε περίπτωση, όπως συμπληρώνουν οι ίδιες πηγές, τα ανοικτά θέματα που καθυστέρησαν την συγγραφή του νομοσχεδίου αναμένεται να αποτελέσουν και τα βασικά ζητήματα στη διαδικασία της διαβούλευσης, συγκεντρώνοντας τα σχόλια και τις παρατηρήσεις των συμμετεχόντων.

Για την κατανομή της δυναμικότητας του Πρίνου CO2

Ένα τέτοιο θέμα αποτελεί, όπως προαναφέρθηκε, η κατανομή της δυναμικότητας στο Πρίνο με το νομοσχέδιο στο άρθρο 27 να προβλέπει πρόσβαση σε ρυθμιζόμενο τρόπο και πρόσβαση με δημόσιες διεθνείς διαγωνιστικές διαδικασίες για το υπόλοιπο κομμάτι της δυναμικότητας. Χρειάζεται να σημειωθεί ότι το νομοσχέδιο δεν αναφέρει ποσοστά με την σχετική κατανομή να παραπέμπεται στον «Κώδικα Κατανομής Χωρητικότητας».

Η ρυθμιζόμενη πρόσβαση

«Η ρυθμιζόμενη πρόσβαση πραγματοποιείται με ισόποση κατανομή χωρητικότητας μέχρις εξαντλήσεως της προς διάθεση ποσότητας και προϋποθέτει μια ελάχιστη ετήσια συμβολή στη μείωση των ρύπων, σύμφωνα με το σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπής της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Ε.Ε.). Η κατανομή διενεργείται σε τιμή αναφοράς, που βασίζεται στο μεσοσταθμικό κόστος κεφαλαίου (Weighted Average Cost of Capital - WACC) του τόπου αποθήκευσης, αφού ληφθεί υπόψη το κεφαλαιουχικό και λειτουργικό κόστος της υποδομής. Οι συμβάσεις του φορέα εκμετάλλευσης με τους δικαιούχους χρήστες έχουν διάρκεια τουλάχιστον δεκαπέντε (15) ετών, περιέχουν ποινική ρήτρα υποχρεωτικής έκχυσης (store or pay) και διασφαλίζουν ότι η μη χρησιμοποιηθείσα χωρητικότητα επιστρέφει στον φορέα εκμετάλλευσης για να τη διαθέσει σε άλλους δυνητικούς χρήστες. Οι συμβάσεις αυτές δεν μπορούν να μεταβιβαστούν δευτερογενώς, οι δε δικαιούχοι χρήστες καταβάλλουν χρηματική εγγύηση που εκδίδεται από πιστωτικό ίδρυμα που εδρεύει και λειτουργεί σε κράτος μέλος της Ε.Ε. ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (Ε.Ο.Χ.), μοναδιαίας τιμής σε ευρώ/τόνο, υπέρ του φορέα εκμετάλλευσης».

Ανταγωνιστικές διαδικασίες

Για το ποσοστό της χωρητικότητας του τόπου αποθήκευσης που δημοπρατείται, πραγματοποιείται δημόσιος διεθνής διαγωνισμός με κριτήριο επιλογής την οικονομικώς πλέον συμφέρουσα προσφορά, αφού προηγηθεί δοκιμή αγοράς σε δύο φάσεις: i) μη δεσμευτική εκδήλωση ενδιαφέροντος, και ii) δεσμευτικές προσφορές. 23 Οι συμβάσεις που συνάπτονται με τους επιτυχόντες προσφέροντες δύναται να είναι μικρότερης διάρκειας από αυτές της ρυθμιζόμενης πρόσβασης, σε κάθε όμως περίπτωση έχουν διάρκεια τουλάχιστον πέντε (5) ετών, ενώ επιτρέπεται και η δευτερογενής μεταβίβασή τους. Το περιεχόμενο των συμβάσεων ορίζεται στον Κώδικα Κατανομής Χωρητικότητας του τόπου αποθήκευσης.

Τι συμβαίνει στην περίπτωση αδιάθετης δυναμικότητας:

Μετά τη διάθεση της χωρητικότητας του τόπου αποθήκευσης με ρυθμιζόμενο τρόπο και με διαγωνιστική διαδικασία, σύμφωνα με την περ. α) και την υποπερ. βα) της παρούσας περίπτωσης, για την υπολειπόμενη χωρητικότητα ή για χωρητικότητα που έμεινε αδιάθετη, καθώς και για επιπλέον χωρητικότητα που τυχόν προκύψει, ο φορέας εκμετάλλευσης του τόπου αποθήκευσης, στην αρχή εκάστου έτους, καταρτίζει προσωρινό ετήσιο πρόγραμμα εκχύσεων για την κατάρτιση βραχυχρόνιων συμβάσεων, η διάρκεια των οποία δεν ξεπερνά τα πέντε (5) έτη, και εκδίδει ανοικτή διεθνή πρόσκληση που αναρτάται στην ιστοσελίδα του.

Διασυνοριακή συνεργασία

Στο άρθρο 29 του νομοσχεδίου γίνεται λόγος για την περίπτωση διασυνοριακής μεταφοράς δεσμευμένου CO2. Το θέμα αναμένεται να απασχολήσει στα πλαίσια της δημόσιας διαβούλευσης καθώς, ως γνωστόν, η αποθήκη του Πρίνου δύναται να καλύψει ένα μέρος των εκπομπών CO2 με το υπόλοιπο να πρέπει να κατευθυνθεί σε άλλες υποδομές όπως επί παραδείγματι είναι η Ραβέννα στην Ιταλία. Υπενθυμίζεται, όπως έχει γράψει το energypress, ότι το εν λόγω σενάριο εξετάζεται από τον ΔΕΣΦΑ και τους emitters χωρίς ωστόσο μέχρι στιγμής να υπάρχουν τελικές αποφάσεις λόγω και του πρώιμου του πράγματος. Σε κάθε περίπτωση, το νομοσχέδιο κάνει λόγο για «διασυνοριακή συνεργασία» τόσο μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ όσο και με «τρίτες συνεργαζόμενες χώρες», παραπέμποντας σε εισήγηση της ΕΔΕΥΕΠ, ως αρμόδια αρχή CCS, την σύνταξη εισήγησης προς τον Υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τη σύναψη διακρατικών συμφωνιών με σκοπό την διασυνοριακή μεταφορά δεσμευμένου CO2.

Ενισχύσεις

Επιπρόσθετα, το νομοσχέδιο προβλέπει ενίσχυση χρηστών δικτύων μεταφοράς και εγκαταστάσεων αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα, προκρίνοντας τα συμβόλαια επί της διαφοράς (Carbon Contracts for Difference – CCfD). Ειδικότερα, το άρθρο 37 αναφέρει τα εξής:

Προκειμένου να καλυφθεί εν μέρει ο κίνδυνος των παραγωγών εκπομπών CO2 από τη διακύμανση των τιμών δικαιωμάτων εκπομπής CO2, σύμφωνα με το Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών 30 της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EU Emissions Trading System - ETS) δύναται να θεσπίζεται καθεστώς κρατικών ενισχύσεων υπό τη μορφή χρηματοοικονομικού μηχανισμού συμβολαίων επί της διαφοράς άνθρακα (Carbon Contracts for Difference - CCfD). Ο μηχανισμός δύναται να προβλέπει ότι, εάν η τιμή της αγοράς για τα δικαιώματα εκπομπών άνθρακα σύμφωνα με το «EU ETS» υπολείπεται από τη σταθερή τιμή, ο δικαιούχος αποζημιώνεται για μέρος της διαφοράς, υπό όρους και προϋποθέσεις. Αν η ως άνω τιμή υπερβαίνει τη σταθερή τιμή, ο δικαιούχος επιστρέφει μέρος της διαφοράς στο Δημόσιο. Το καθεστώς κρατικών ενισχύσεων τίθεται σε ισχύ μετά από την έγκρισή του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 108 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

2. Ως τελικοί δικαιούχοι της επιχορήγησης του μηχανισμού ορίζονται, κατόπιν απόφασης του αρμοδίου οργάνου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία εκδίδεται έπειτα από εισήγηση της αρμόδιας αρχής CCS και γνώμη της Ρ.Α.Α.Ε.Υ., οι παραγωγοί εκπομπών CO2, που α) ασκούν οικονομική δραστηριότητα στην ελληνική επικράτεια, β) έχουν υποβάλει σχέδιο εφαρμογής τεχνολογιών δέσμευσης CO2, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, προϋπολογισμό και υπολογισμό των αναμενόμενων μειώσεων εκπομπών, και γ) διαθέτουν διασφαλισμένη, κατά τους όρους του παρόντος, δυνατότητα αποθήκευσης. Τα συμβόλαια επί της διαφοράς άνθρακα απονέμονται στους δικαιούχους μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών υποβολής προσφορών, που διοργανώνονται από την αρμόδια αρχή CCS, βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων αξιολόγησης, συμπεριλαμβανομένης της αποδοτικότητας του κόστους και του όγκου του αποθηκευμένου CO2, καθώς και της μείωσης των εκπομπών CO2 σε συγκεκριμένο και εκ των προτέρων καθορισμένο ποσοστό, σε σχέση με τη συμβατική τεχνολογία. Τα συμβόλαια περιλαμβάνουν την υποχρέωση υποβολής ετησίων εκθέσεων μείωσης εκπομπών.

Ενισχύσεις και Ειδικός Λογαριασμός CCS

Τέλος στα άρθρα 38 και 39 προβλέπεται «ενίσχυση φορέων εκμετάλλευσης μεταφοράς και εγκαταστάσεων αποθήκευσης διοξειδίου του άνθρακα» και «Ειδικός Λογαριασμός CCS», αντίστοιχα.

Άρθρο 38

1. Προκειμένου να καλυφθεί το χρηματοδοτικό κενό για την κατασκευή και λειτουργία δικτύων μεταφοράς και τόπων αποθήκευσης, είναι δυνατό να θεσπίζεται καθεστώς κρατικών ενισχύσεων στους φορείς εκμετάλλευσης των υποδομών αυτών.

2. Σε περίπτωση υπεραντιστάθμισης, προβλέπεται μηχανισμός επιστροφής («clawback») της διαφοράς στο δημόσιο.

3. Το καθεστώς κρατικών ενισχύσεων του παρόντος τίθεται σε ισχύ μετά από την έγκρισή του από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, σύμφωνα με το άρθρο 108 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Άρθρο 39

1. Στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας συστήνεται Ειδικός Λογαριασμός Έργων Μεταφοράς και Αποθήκευσης CO2, με την ονομασία «Ειδικός Λογαριασμός CCS», με διαχειριστή το Δημόσιο και σκοπό τη διάθεση και διαχείριση των κονδυλίων σχετικά με τα έργα δέσμευσης, μεταφοράς και αποθήκευσης CΟ2. Στον λογαριασμό αυτόν: α) κατατίθενται τα ποσά που ανακτώνται μέσω του μηχανισμού «clawback» του άρθρου 38, καθώς και αυτά που προέρχονται από την καταβολή παραβόλων, σύμφωνα με το άρθρο 24, ή την καταβολή προστίμων, σύμφωνα με το άρθρο 34, και κάθε άλλο έσοδο που προβλέπεται στον παρόντα, και β) μεταφέρονται οι πόροι που είναι αναγκαίοι για την ενίσχυση των χρηστών δικτύου μεταφοράς και εγκαταστάσεων αποθήκευσης CO2, σύμφωνα 31 με το άρθρο 37, καθώς και για την ενίσχυση των φορέων εκμετάλλευσης δικτύου μεταφοράς και εγκαταστάσεων αποθήκευσης CO2, σύμφωνα με το άρθρο 38.

2. Με αποφάσεις του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας τα έσοδα του Ειδικού Λογαριασμού CCS από την εφαρμογή του μηχανισμού clawback ή από άλλη πηγή που προβλέπεται στον παρόντα δύνανται να διατίθενται για τη στήριξη της ανάπτυξης έργων μεταφοράς και αποθήκευσης CO2 του παρόντος νόμου, την κάλυψη των λειτουργικών αναγκών της αρμόδιας αρχής CCS, καθώς και για δαπάνες αποκατάστασης του περιβάλλοντος.