Χωροταξικό ΑΠΕ: αυστηρότερο πλαίσιο για νέα έργα – «Κόφτες» στα αιολικά και μπλόκο στις περισσότερες Κυκλάδες

Μήνυμα σαφούς περιορισμού της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης νέων έργων ΑΠΕ επιχειρεί να στείλει το νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο που παρουσίασε η πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ, με τον υφυπουργό Ενέργειας Νίκο Τσάφο να περιγράφει έναν σχεδιασμό που εισάγει αυστηρότερους περιορισμούς κυρίως στα αιολικά πάρκα, αντανακλώντας –όπως είπε– το κυρίαρχο αίτημα των τοπικών κοινωνιών για «συγκράτηση» των νέων εγκαταστάσεων.

Η βασική φιλοσοφία του σχεδιασμού αποτυπώνεται στην ίδια τη διαδρομή της αγοράς ΑΠΕ τα τελευταία 18 χρόνια. Όταν θεσπίστηκε το προηγούμενο χωροταξικό το 2008, η Ελλάδα διέθετε περίπου 1 GW εγκατεστημένων ΑΠΕ, εκ των οποίων μόλις 12 MW ήταν φωτοβολταϊκά, ενώ σχεδόν όλο το υπόλοιπο δυναμικό αφορούσε αιολικά πάρκα.

Σήμερα, όμως, το τοπίο έχει αλλάξει ριζικά. Η εγκατεστημένη ισχύς ΑΠΕ έχει φτάσει τα 18 GW, εκ των οποίων περίπου 12 GW είναι φωτοβολταϊκά και 5,5 GW αιολικά, ενώ το συνολικό επενδυτικό pipeline έχει διογκωθεί σε πρωτοφανή επίπεδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο υφυπουργός, περίπου 60 GW διαθέτουν ήδη όρους σύνδεσης, ενώ άλλα 30 GW επιδιώκουν αδειοδότηση, με αποτέλεσμα το συνολικό δυναμικό να φτάνει πλέον τα 110 GW.

«Στην πρώτη φάση λέγαμε “ελάτε να επενδύσετε”. Σήμερα λέμε “ηρεμήστε, δεν χρειάζεται τόσο”», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Τσάφος, περιγράφοντας την αλλαγή προσέγγισης της πολιτείας.

Το μήνυμα της κοινωνίας: «Κόψτε»

Σύμφωνα με την ηγεσία του ΥΠΕΝ, το νέο χωροταξικό επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη διατήρησης της επενδυτικής δυναμικής και στις αυξανόμενες κοινωνικές αντιδράσεις, κυρίως απέναντι στα αιολικά έργα.

Όπως σημείωσε ο υφυπουργός, «κανείς δεν έλεγε γιατί δεν βάζετε περισσότερες ΑΠΕ», ενώ σχεδόν σε όλη τη χώρα τα αιτήματα που φτάνουν στην κυβέρνηση αφορούν περιορισμό νέων εγκαταστάσεων.

«Ο στόχος είναι να ισορροπήσουμε ανάμεσα σε έναν κλάδο που δεν θέλει περιορισμούς και σε μια κοινωνία που ζητά κόψιμο», ανέφερε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι «η ξεκάθαρη κατεύθυνση που είχαμε ήταν να μη διακινδυνεύσουμε το ενεργειακό μέλλον της χώρας, αλλά ταυτόχρονα όλα τα μηνύματα της κοινωνίας είναι “κόψτε”».

Οι βασικές αρχές για τα φωτοβολταϊκά

Για τα φωτοβολταϊκά, το νέο πλαίσιο εισάγει οριζόντιες απαγορεύσεις σε συγκεκριμένες κατηγορίες περιοχών. Ειδικότερα, νέα έργα δεν θα μπορούν να χωροθετούνται σε περιοχές Natura, δάση, υγροτόπους και αρχαιολογικές ζώνες.

Η λογική του ΥΠΕΝ είναι ότι, σε αντίθεση με τα αιολικά, τα φωτοβολταϊκά δεν εξαρτώνται από κάποιο ιδιαίτερο γεωγραφικό χαρακτηριστικό. «Ο ήλιος είναι ίδιος παντού», ανέφερε ο κ. Τσάφος, εξηγώντας γιατί κρίθηκε εφικτό να μπουν οριζόντιοι περιορισμοί.

Το μεγαλύτερο ζήτημα, ωστόσο, αφορά τη χρήση γης. Το υπουργείο διαπίστωσε ότι υπάρχουν τεράστιες διαφοροποιήσεις ανά περιφερειακή ενότητα, καθώς σε ορισμένες περιοχές η κάλυψη από φωτοβολταϊκά προσεγγίζει ήδη το 4%, ενώ σε άλλες βρίσκεται μόλις στο 0,5%.

Έτσι εγκαταλείφθηκε η ιδέα ενός ενιαίου πανελλαδικού ορίου και επιλέχθηκε ένα δυναμικό σύστημα περιορισμού. Η σημερινή κατάσταση κάθε περιοχής ουσιαστικά «παγώνει» και από εκεί και πέρα θα μπορεί να προστεθεί επιπλέον κάλυψη έως 1,5% ανά περιφερειακή ενότητα. Όταν συμπληρωθεί αυτό το όριο, δεν θα εγκρίνονται νέα έργα.

Τι γίνεται με τα υφιστάμενα projects

Κεντρικό στοιχείο της φιλοσοφίας του νέου χωροταξικού είναι ότι δεν επιδιώκεται ανατροπή ώριμων επενδύσεων.

Έτσι, όσα έργα διαθέτουν ήδη ΑΕΠΟ δεν επηρεάζονται από τους νέους περιορισμούς. Παράλληλα, προστατεύονται και επενδύσεις για τις οποίες έχει κατατεθεί πλήρης φάκελος αδειοδότησης, ακόμη κι αν δεν έχει ακόμη εκδοθεί ΑΕΠΟ.

Η διάκριση αυτή αφορά κυρίως το μεγάλο κύμα έργων που διαθέτουν μόνο βεβαίωση παραγωγού, δηλαδή επενδύσεις που έχουν ουσιαστικά «κρατήσει θέση» χωρίς να έχουν προχωρήσει ουσιαστικά στην περιβαλλοντική αδειοδότηση.

Από τα περίπου 110 GW του συνολικού pipeline, τα 37 GW ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Από αυτά, περίπου 21 GW είναι φωτοβολταϊκά και 16 GW αιολικά.

Οι τρεις μεγάλοι περιορισμοί στα αιολικά

Ακόμη πιο αυστηρό είναι το νέο πλαίσιο για τα αιολικά πάρκα, όπου –όπως παραδέχθηκε ο ίδιος ο υφυπουργός– οι περιορισμοί είναι «πιο βαρείς», καθώς εκεί εντοπίζονται οι μεγαλύτερες κοινωνικές αντιδράσεις.

Ο πρώτος περιορισμός αφορά το αιολικό δυναμικό. Δεν θα επιτρέπονται νέα αιολικά σε δημοτικές ενότητες όπου η μέση ένταση ανέμου είναι κάτω από 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, ρύθμιση που σύμφωνα με το ΥΠΕΝ αποκλείει σχεδόν τη μισή χώρα.

Ο δεύτερος αφορά το υψόμετρο. Εισάγεται οριζόντιο όριο στα 1.200 μέτρα, πάνω από το οποίο δεν θα επιτρέπονται νέες εγκαταστάσεις. Όπως εξήγησε ο κ. Τσάφος, το όριο συνδέεται με την επιστημονική τεκμηρίωση για την έναρξη των αλπικών οικοσυστημάτων.

Ο τρίτος περιορισμός αφορά τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας για τα πτηνά εντός Natura. Εκεί η γενική αρχή είναι ότι τα αιολικά δεν επιτρέπονται, εκτός αν η ειδική περιβαλλοντική μελέτη το επιτρέπει και η περιοχή διαθέτει εξαιρετικά υψηλό αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 μέτρων ανά δευτερόλεπτο.

Σύμφωνα με τον υφυπουργό, ακόμη και με το σημερινό καθεστώς περίπου δύο στα τρία έργα σε ΖΕΠ απορρίπτονταν ήδη από τη διοίκηση.

Μπλόκο στις περισσότερες Κυκλάδες

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η νέα προσέγγιση για τα νησιά.

Το νέο χωροταξικό προβλέπει ότι δεν θα επιτρέπονται νέα αιολικά σε νησιά μικρότερα των 300 τετραγωνικών χιλιομέτρων, εκτός αν συντρέχουν λόγοι δημοσίου συμφέροντος, όπως έργα αφαλάτωσης ή ανάγκες ενεργειακής ασφάλειας.

Στην πράξη, η πρόβλεψη αυτή αποκλείει σχεδόν όλες τις Κυκλάδες, με εξαίρεση την Άνδρο και τη Νάξο που υπερβαίνουν το όριο έκτασης.

Η λογική, σύμφωνα με το ΥΠΕΝ, είναι ότι στα μικρότερα και έντονα τουριστικά νησιά δεν πρέπει να υπάρξει εκτεταμένη εμπορική ανάπτυξη αιολικών πάρκων.

«Δεν θέλουμε να τσακωνόμαστε για τρεις ανεμογεννήτριες σε άσχετο μέρος της χώρας», ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Τσάφος.

Το ΕΣΕΚ και το νέο «ταβάνι»

Παρά τους νέους περιορισμούς, το ΥΠΕΝ επιμένει ότι δεν τίθεται ζήτημα παγώματος της ανάπτυξης των ΑΠΕ.

Ο στόχος του ΕΣΕΚ για το 2050 παραμένει στα περίπου 35 GW φωτοβολταϊκών και 13 GW αιολικών. Ωστόσο, η κυβέρνηση θεωρεί ότι το σημερινό pipeline είναι υπερβολικά μεγάλο σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες της χώρας.

Όπως σημείωσε ο υφυπουργός, «θα μπορούσε κάποιος να πει τέλος, αλλά πολλά έργα ίσως δεν προχωρήσουν». Από την άλλη πλευρά, τόνισε ότι το νέο χωροταξικό θα αποτελέσει το νέο σημείο αναφοράς για τα επόμενα χρόνια και γι’ αυτό «ό,τι κάνουμε πρέπει να είναι robust».