ΕΣΕΜΑ: Ανάγκη διακριτής πρόβλεψης για τις μικρές ανεμογεννήτριες στο νέο χωροταξικό ΑΠΕ - Τα μέτρα που προτείνει ο Σύνδεσμος

Τις θέσεις του στο πλαίσιο της διαβούλευσης του ΥΠΕΝ επί του νέου χωροταξικόύ για τις ΑΠΕ, κατέθεσε ο Ελληνικός Σύνδεσμος Επενδυτών Μικρών Ανεμογεννητριών, ζητώντας διακριτή πρόβλεψη για τις μικρές ανεμογεννήτριες έως 60 kW, οι οποίες «φαίνεται να αντιμετωπίζονται ουσιαστικά με τα ίδια χωροταξικά και περιβαλλοντικά κριτήρια που εφαρμόζονται στις μεγάλης κλίμακας αιολικές εγκαταστάσεις».

Όπως τονίζει σχετικά, η προσέγγιση αυτή δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη τη διαφορετική φύση, κλίμακα και λειτουργία των μικρών ανεμογεννητριών. Μία μικρή ανεμογεννήτρια έως 60 kW δεν αποτελεί μικρογραφία ενός μεγάλου αιολικού πάρκου.

Πρόκειται για εγκατάσταση περιορισμένης ισχύος και αποτυπώματος, με σημαντικά μικρότερες απαιτήσεις σε θεμελίωση, πλατείες εργασίας, οδοποιία, μεταφορά εξοπλισμού, οπτική όχληση και συνοδά έργα.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι ότι οι μικρές ανεμογεννήτριες, λόγω της ίδιας της οικονομικής και τεχνικής τους φύσης, δεν μπορούν να αναπτυχθούν σε απομονωμένες ή δυσπρόσιτες περιοχές με μεγάλες νέες διανοίξεις δρόμων ή εκτεταμένα έργα δικτύου.

Σύμφωνα με τον ΕΣΕΜΑ, η βιωσιμότητά τους προϋποθέτει κατά κανόνα:

1. ύπαρξη υφιστάμενης οδοποιίας ή δυνατότητα πρόσβασης με περιορισμένες βελτιώσεις
2. εγγύτητα σε υφιστάμενο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας
3. περιορισμένα συνοδά έργα σύνδεσης
4. μικρή κατάληψη γης
5. περιορισμένη επέμβαση στη βλάστηση και στο φυσικό ανάγλυφο.

Συνεχίζοντας, ο Σύνδεσμος υπογραμμίζει τα εξής:

Τα παραπάνω συνάδουν και με τις ίδιες τις κατευθύνσεις του υπό διαβούλευση Πλαισίου, το οποίο αναγνωρίζει ότι για τις αιολικές εγκαταστάσεις ενδείκνυται η αξιοποίηση υφιστάμενων οδών, ο περιορισμός των εκσκαφών, η ελαχιστοποίηση της φθοράς της βλάστησης και η όδευση των γραμμών σύνδεσης κατά μήκος υφιστάμενων δρόμων, όπου αυτό είναι εφικτό.

Επομένως, για τις μικρές ανεμογεννήτριες τα στοιχεία αυτά δεν πρέπει να αποτελούν απλώς γενικές κατευθύνσεις, αλλά ειδικά θετικά χωροταξικά και περιβαλλοντικά κριτήρια αξιολόγησης.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στον οριζόντιο αποκλεισμό εγκατάστασης αιολικών σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων. Η προστασία των ορεινών οικοσυστημάτων, της βιοποικιλότητας και του τοπίου είναι απολύτως αναγκαία. Ωστόσο, το υψόμετρο δεν μπορεί να αποτελεί από μόνο του απόλυτο και αδιαφοροποίητο κριτήριο αποκλεισμού για έργα εντελώς διαφορετικής κλίμακας.

Ένα μεγάλο αιολικό πάρκο με σημαντικές απαιτήσεις σε οδοποιία, μεταφορές, πλατείες και συνοδά έργα δεν μπορεί να εξομοιώνεται με μία μικρή ανεμογεννήτρια έως 60 kW, η οποία εγκαθίσταται σε ήδη προσβάσιμη θέση, κοντά σε υφιστάμενο δίκτυο και με πολύ περιορισμένη επέμβαση στο έδαφος.

Επιπλέον, το όριο των 1.200 μέτρων έχει και ενεργειακή διάσταση, καθώς πολλές ορεινές και ημιορεινές περιοχές διαθέτουν υψηλότερο αιολικό δυναμικό. Η οριζόντια εξαίρεση τέτοιων περιοχών, χωρίς αναλογική αξιολόγηση της κλίμακας του έργου, μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια αξιοποιήσιμου αιολικού δυναμικού, ιδίως για μικρές εγκαταστάσεις που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν με περιορισμένη περιβαλλοντική επιβάρυνση.

Για τον λόγο αυτό προτείνεται να προβλεφθεί ειδική ρύθμιση για τις μικρές ανεμογεννήτριες, σύμφωνα με την οποία το υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων να μην αποτελεί αυτοτελές και απόλυτο κριτήριο αποκλεισμού, εφόσον πληρούνται σωρευτικά συγκεκριμένες προϋποθέσεις, όπως:

1. η εγκατάσταση να αφορά μικρή ανεμογεννήτρια ή σταθμό έως 60 kW
2. να γίνεται χρήση υφιστάμενης οδοποιίας ή μόνο περιορισμένων βελτιώσεων αυτής
3. να μην απαιτείται νέα εκτεταμένη διάνοιξη δρόμων
4. να υπάρχει δυνατότητα σύνδεσης σε υφιστάμενο ή τεχνικά εφικτό δίκτυο
5. τα συνοδά έργα να έχουν περιορισμένο μήκος και αποτύπωμα
6. να μην θίγονται ζώνες απολύτου προστασίας, οικότοποι προτεραιότητας ή κρίσιμα ενδιαιτήματα ειδών
7. να τεκμηριώνεται η περιβαλλοντική συμβατότητα της θέσης στο πλαίσιο της προβλεπόμενης διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης ή υπαγωγής σε ΠΠΔ.

Αντίστοιχη αναλογική προσέγγιση απαιτείται και για τις Ζώνες Ειδικής Προστασίας, τις νησιωτικές περιοχές και τις περιοχές όπου εξετάζονται σωρευτικές επιπτώσεις.

Οι μικρές ανεμογεννήτριες μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην αποκεντρωμένη παραγωγή ενέργειας, στην ενεργειακή ασφάλεια, στην ενίσχυση τοπικών ενεργειακών κοινοτήτων, στη στήριξη νησιωτικών και ορεινών περιοχών και στην αξιοποίηση του τοπικού αιολικού δυναμικού με ήπιο και αναλογικό τρόπο.

Για τον λόγο αυτό, το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ θα πρέπει να αναγνωρίσει ρητά τις μικρές ανεμογεννήτριες έως 60 kW ως διακριτή κατηγορία αιολικών εγκαταστάσεων μικρής κλίμακας και να προβλέψει ειδικά, αναλογικά και εφαρμόσιμα κριτήρια χωροθέτησης.

Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και του τοπίου δεν εξυπηρετείται καλύτερα με οριζόντιες απαγορεύσεις που εξομοιώνουν ανόμοια έργα. Εξυπηρετείται με σαφή, τεκμηριωμένα και αναλογικά κριτήρια, τα οποία διαχωρίζουν τις μεγάλης κλίμακας επεμβάσεις από τις μικρές, ήπιες και τεχνικά περιορισμένες εγκαταστάσεις.

Προτείνουμε την προσθήκη ειδικής πρόβλεψης στο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις μικρές ανεμογεννήτριες έως 60 kW, ώστε να αξιολογούνται βάσει του πραγματικού τους αποτυπώματος και όχι με αδιαφοροποίητα κριτήρια που έχουν σχεδιαστεί κυρίως για μεγάλα αιολικά πάρκα.

Επιπλέον απαιτείται αποσαφήνιση ως προς το πεδίο εφαρμογής του υπό διαβούλευση Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου ΑΠΕ αναφορικά με τις μικρές ανεμογεννήτριες έως 60 kW. Στο σχέδιο προβλέπεται εξαίρεση από το πεδίο εφαρμογής του των σταθμών ΑΠΕ που δεν υπάγονται σε υποχρέωση έκδοσης Βεβαίωσης Παραγωγού ή Βεβαίωσης Ειδικών Έργων, σύμφωνα με το άρθρο 33 του ν. 4951/2022. Ωστόσο, οι μικρές ανεμογεννήτριες έως 60 kW υπάγονται ακριβώς σε αυτή την κατηγορία εξαίρεσης, γεγονός που δημιουργεί σοβαρή ασάφεια ως προς το εφαρμοστέο χωροταξικό και περιβαλλοντικό πλαίσιο για την αδειοδότησή τους.

Δεν αποσαφηνίζεται με ποιο χωροταξικό και κανονιστικό πλαίσιο θα εξετάζεται στο εξής η υπαγωγή νέων έργων μικρών ανεμογεννητριών σε Πρότυπες Περιβαλλοντικές Δεσμεύσεις (ΠΠΔ), δεδομένου ότι μέχρι σήμερα η διαδικασία βασίζεται στις κατευθύνσεις και στα κριτήρια του ισχύοντος ΕΠΧΣΑΑ-ΑΠΕ. Η ασάφεια αυτή ενδέχεται να δημιουργήσει ουσιαστικό διοικητικό και νομικό κενό κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, οδηγώντας είτε σε αδυναμία αξιολόγησης είτε σε αποσπασματικές και μη ενιαίες ερμηνείες από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Για τον λόγο αυτό κρίνεται αναγκαίο να υπάρξει σαφής και ειδική πρόβλεψη στο νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις μικρές ανεμογεννήτριες με αναλογικά, εφαρμόσιμα και τεχνικά τεκμηριωμένα κριτήρια χωροθέτησης και περιβαλλοντικής αξιολόγησης, ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου η λειτουργικότητα της διαδικασίας ΠΠΔ και η δυνατότητα ανάπτυξης μικρών αποκεντρωμένων αιολικών έργων στη χώρα.

Ιδιαίτερα για νησιωτικές, ορεινές και απομονωμένες περιοχές, καθώς και για πρωτοβουλίες ενεργειακής μετάβασης και τοπικής ενεργειακής αυτονομίας, οι μικρές ανεμογεννήτριες μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά με φωτοβολταϊκά και αποθήκευση, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην αποκεντρωμένη παραγωγή ενέργειας και στη βιώσιμη τοπική ανάπτυξη.