Πως πρέπει να δουλεύει η αγορά ηλεκτρισμού και τι πρέπει να αφήσουμε στην πολιτική;

Εδώ και σχεδόν 20 χρόνια, μετά την απελευθέρωση της αγοράς ηλεκτρισμού, οι κυβερνήσεις ανά τον κόσμο αγωνίζονταν να βρουν έναν ανθεκτικό σχεδιασμό της αγοράς, ακόμα και πριν κάνουν την είσοδό τους οι επιδοτούμενες ΑΠΕ.

Πουθενά δεν αναπτύχθηκε ένας σχεδιασμός, ο οποίος να αποζημιώνει επαρκώς τις μονάδες, είτε θερμικες, είτε ανανεώσιμες, και να θέτει ένα γενικό πλαίσιο για τις επόμενες δεκαετίες.

Πλέον διαθέτουμε παραπάνω από επαρκή στοιχεία για να θέσουμε τα εξής ερωτήματα: Έχει η αγορά ηλεκτρισμού ιδιαίτερα χαρακτηριστικά σε σύγκριση με άλλες αγορές εμπορευμάτων; Ένα σύστημα που βασίζεται στη χονδρεμπορική τιμή για την αποζημίωση των επενδύσεων έχει μικρή ή καμία πιθανότητα να λειτουργήσει, ακόμα και χωρίς την είσοδο των επιδοτούμενων ΑΠΕ;

Η απάντηση είναι ναι!

Υπάρχουν αρκετά στοιχεία που διαχωρίζουν την αγορά ηλεκτρισμού από άλλες αγορές εμπορευμάτων και κλάδων, αλλά ας επικεντρωθούμε σε δύο. Πρώτον, υπάρχει το πολύ μεγάλο κενό μεταξύ του βραχυπρόθεσμου οριακού κόστους (SRMC) και του μακροπρόθεσμου οριακού κόστους (LRMC), το οποίο μάλιστα διευρύνεται μετά την εμφάνιση των ΑΠΕ που έχουν μηδενικό κόστος.

Ως αποτέλεσμα, η χονδρεμπορική τιμή (SRMC) δεν θεωρείται εφικτό να φτάσει στο απαραίτητο επίπεδο μακροπρόθεσμα ώστε να καλύψει το πλήρες κόστος μιας νέας μονάδας.

Δεύτερον, υπάρχει το θέμα ότι η ζήτηση διακυμαίνεται ωριαίως σε πολύ μεγάλο βαθμό και μπορούν να υπάρξουν σχετικά λίγες ώρες κάθε χρόνο που το απότομο τμήμα της καμπύλης αξιολογικής κατάταξης επιτυγχάνεται ώστε οι μονάδες με χαμηλότερο SRMC να επωφεληθούν από τις υψηλές τιμές που θέτουν οι μονάδες με υψηλό μεταβλητό κόστος.

Αντιθέτως, στις περισσότερες εμπορευματικές και βιομηχανικές διαδικασίες, όταν η χωρητικότητα «σφίγγει», τότε οι μονάδες με υψηλό SRMC θέτουν την τιμή όχι μόνο για λίγες ώρες, αλλά για μήνες ή ακόμα περισσότερο μέχρι να τεθεί σε λειτουργία νέα παραγωγή χαμηλού κόστους.

Το κενό μεταξύ του SRMC και του LRMC είναι τόσο μεγάλο και η συμβολή του απότομου τμήματος της καμπύλης αξιολογικής κατάταξης τόσο περιορισμένη, ώστε αποκλείεται εντελώς η προσδοκία των κυβερνήσεων ότι η θέσπιση ανώτατων και κατώτατων ορίων στις τιμές θα μπορούσε να το γεφυρώσει.

Παρά τις υποσχέσεις τους να μην θέσουν όρια στις τιμές, οι πολιτικοί δεν θέλουν να βλέπουν σφιχτές αγορές, οι οποίες θα μπορούσαν να παράγουν τέτοιες υψηλές τιμές και είναι πιθανό να παρέμβουν πριν αυτές προκύψουν.

Λες και δεν ήταν ήδη σε ευαίσθητη θέση η επιχειρηματική βάση για τις επενδύσεις ΑΠΕ, έχει διαταραχθεί περαιτέρω μέσω των πολιτικών εκτός της αγοράς που ήδη εισήγαγε η Ε.Ε. και άλλες κυβερνήσεις, δηλαδή τους στόχους για τη διείσδυσή τους και την εξοικονόμηση ενέργειας.

Η αποτυχία της αγοράς είναι ένα συχνό φαινόμενο και δεν μπορούμε να αναμένουμε απαραίτητα ότι η αγορά έχει την διορατικότητα ή τα οικονομικά μέσα να αναπτύξει την αναγκαία τεχνολογία για τα επόμενα χρόνια.

Η ανάγκη για απανθρακοποίηση του ηλεκτρικού συστήματος είναι ένα κλασσικό παράδειγμα και το πιθανότερο είναι πως δίχως πολιτική παρέμβαση, οι ηλεκτροπαραγωγοί δεν θα είχαν τα κίνητρα για να αναπτύξουν τεχνολογίες μηδενικού άνθρακα στο βαθμό που χρειάζεται για την επίτευξη των στόχων. Το ETS, αν και είναι νοητικά κομψό, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τη σοβαρή πρόκληση για το αν θα μπορέσει να προσφέρει σταθερά μακροπρόθεσμα τιμολογιακά σήματα, τα οποία θα έπειθαν τις τράπεζες και τους μετόχους να αναλάβουν μεγάλα επενδυτικά σχέδια.

Η πολιτική εισαγωγής ΑΠΕ με μια δεύτερη πηγή εισοδήματος είναι σύμφωνη με τις επιταγές της κοινωνίας και φέρνει νέες μορφές τεχνολογίας που είναι απαραίτητο να ωριμάσουν περαιτέρω μελλοντικά με πολύ πιο γρήγορο ρυθμό, παρά αν αφήναμε το όλο θέμα μονάχα στην αγορά.

Ο βαθμός μείωσης του κόστους για τα φ/β και τις ανεμογεννήτριες είναι πραγματικά εντυπωσιακός και η πολιτική αυτή αποφέρει πολλαπλά μακροπρόθεσμα οφέλη για την κοινωνία: Ενέργεια μηδενικού άνθρακα, ανεξαρτησία από τις εισαγωγές και φθηνότερη ενέργεια.

Οι πολιτικές για την εξοικονόμηση ενέργειας επίσης έχουν τη θέση τους για αντίστοιχους λόγους, αν και χριεάζεται προσοχή στην εφαρμογή τους. Αν δινόταν υπερβολική έμφαση σε αυτές, τότε θα αποδυναμωνόταν περαιτέρω το ETS και στον τομέα του ηλεκτρισμού, καθώς το προϊόν απανθρακοποιείται, η ανάγκη περιορισμού της κατανάλωσης για περιβαλλοντικούς λόγους παύει να υφίσταται. Επίσης, τα μέτρα δεν πρέπει να αποτελούν εμπόδιο στο να παίξει ο εξηλεκτρισμός τον οικονομικά σωστό ρόλο του προς τον ευρύτερο στόχο του περιορισμού των ρύπων.

Όμως, η Ε.Ε. και άλλες κυβερνήσεις οφείλουν να αναγνωρίσουν την δύσκολη επιλογή του να στηρίζονται είτε στα πολιτικά μέτρα είτε στις αγορές για να πετύχουν τους στόχους. Οι ορισμοί «αγορά» και «στόχοι ΑΠΕ και εξοικονόμησης» εμφανίζονται συχνά στα λεξιλόγια των πολιτικών, αλλά όπως το νερό και το λάδι, δεν αναμειγνύονται.

Είναι, λοιπόν, σημαντικό να ξεχωρίσουμε ποια μπορεί να είναι η σωστή δουλειά της αγοράς και που η χονδρεμπορική αγορά θα έχει τα όριά της οπότε θα είναι απαραίτητη μια δεύτερη πηγή εισοδήματος για τις επενδύσεις που απαιτεί η πολιτική.

Ο ρόλος της χονδρεμπορικής αγοράς, με τη βοήθεια της ολοένα και αυξανόμενης διασύνδεσης ανά την Ε.Ε., υπήρξε ιδιαίτερα επιτυχημένος όσον αφορά τη βέλτιστη κατανομή των μονάδων ανά την ήπειρο και κατ’ επέκταση στις χαμηλότερες δυνατές χονδρεμπορικές τιμές. Οι ερωτήσεις που προκύπτουν τώρα είναι: Ποια άλλα βήματα πρέπει να κάνει η χονδρεμπορική και οι υπόλοιπες αγορές;

Ή μήπως μπορούν οι πολιτικοί στόχοι (ΑΠΕ, ενεργειακή ασφάλεια, εξοικονόμηση) να επιτευχθούν μονάχα μέσω της εισαγωγής διαγωνισμών (μέχρι στιγμής μόνο για ΑΠΕ) και μιας δεύτερης πηγής εσόδων, για τα οποία η ταμπέλα «κρατική ενίσχυση» μοιάζει λανθασμένη, δεδομένης της ανικανότητας της χονδρεμπορικής αγοράς να αποζημιώσει πλήρως τις επενδύσεις;

Το χειμερινό πακέτο που παρουσιάστηκε στα τέλη του 2016 πρέπει να είναι πιο ξεκάθαρο σε αυτό το θέμα, καθώς ο όρος «αγορά» φαίνεται πως έχει τρεις διαφορετικές χρήσεις:

-Τη χονδρεμπορική αγορά

-Ολόκληρο το σύστημα προμήθειας

-Την παρουσία διαφορετικών παικτών (αντί για έναν) σε διαφορετικά στάδια της αλυσίδας (π.χ. η συμμετοχή σε δημοπρασίες ΑΠΕ)

Η επόμενη έκδοση του χειμερινού πακέτου θα πρέπει να είναι πιο ξεκάθαρη σε αυτά τα θέματα ώστε οι πολιτικοί να καταλαβαίνουν τι ακριβώς εννοεί και να είναι ρεαλιστικές οι προσδοκίες από τα διάφορα μέρη της αλυσίδας εφοδιασμού.

- ο Γκράχαμ Γουίαλ είναι καθηγητής ενεργειακών οικονομικών και πολιτικής στο πανεπιστήμιο του Ρουρ και πρώην επικεφαλής οικονομολόγος της RWE.

(Euractiv.com)