Η επανεκκίνηση της αγοράς φωτοβολταϊκών και ποιές είναι οι προϋποθέσεις για να επιτευχθεί

Το 2015, η παραγόμενη από φωτοβολταϊκά ενέργεια στην Ελλάδα κάλυψε τις ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια ενός εκατομμυρίου νοικοκυριών. Την ίδια ώρα, για τρίτη συνεχή χρονιά, η Ελλάδα κατέλαβε τη δεύτερη θέση διεθνώς σε ότι αφορά στη συμβολή των φωτοβολταϊκών στη συνολική κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Τα εντυπωσιακά αυτά αποτελέσματα ουδόλως βέβαια αφορούν το φτωχό από πλευράς νέων εγκαταστάσεων 2015, αλλά αποτελούν απόρροια ενός “ένδοξου” παρελθόντος.

Τα φωτοβολταϊκά αποδείχθηκαν στην πράξη η πιο δυναμική ενεργειακή τεχνολογία την τελευταία δεκαετία. Αυτό έγινε εφικτό χάρη στη γενναία ενίσχυση που προσέφερε η Πολιτεία μέσω του συστήματος των σταθερών εγγυημένων τιμών (feed-in-tariffs, FiT). Το σύστημα αυτό (το οποίο εφαρμόστηκε σε περίπου 70 χώρες) βοήθησε στην ανάπτυξη της αγοράς, η οποία με τη σειρά της έφερε μια δραματική μείωση του κόστους των φωτοβολταϊκών της τάξης του 70% τα τελευταία χρόνια. Έτσι σήμερα, μπορούμε πια να σκεφτόμαστε εναλλακτικά σχήματα ενίσχυσης βασισμένα σε κανόνες της αγοράς, χωρίς επιβάρυνση των καταναλωτών, αφού τα φωτοβολταϊκά μπορούν πλέον να ανταγωνιστούν ευθέως τα συμβατικά καύσιμα. Αν έγινε ένα ουσιώδες λάθος, είναι πως ο μηχανισμός υποστήριξης δεν είχε τα αντανακλαστικά να παρακολουθήσει τη δραματική μείωση του επενδυτικού κόστους και να προστατεύσει έτσι τους καταναλωτές. Δεν ήταν λοιπόν λάθος η παροχή σταθερών εγγυημένων τιμών στα φωτοβολταϊκά, ήταν όμως λάθος το ότι ο ρυθμός μείωσής τους δεν ακολούθησε το ρυθμό απομείωσης του κόστους των φωτοβολταϊκών. Ήταν επίσης λάθος η διακράτηση των εγγυημένων τιμών (FiTs - “ταριφών”) για 18-36 μήνες και όχι ο καθορισμός τους τη στιγμή της διασύνδεσης (με την “ηλέκτριση” του έργου), ρύθμιση η οποία συνετέλεσε στην υπερθέρμανση της αγοράς. Η εφαρμογή του υποστηρικτικού μηχανισμού στην Ελλάδα, παρόλα τα λάθη που έγιναν, δεν κόστισε τελικά περισσότερα χρήματα στους καταναλωτές απ’ ό,τι σε άλλες χώρες, κατά τεκμήριο πιο οργανωμένες και ορθολογικά δρώσες όπως π.χ. η Γερμανία.

Λόγω των παραπάνω αστοχιών στον σχεδιασμό, την περίοδο Αυγούστου 2012 – Απριλίου 2014 οδηγηθήκαμε σε μια σειρά ρυθμίσεων που αποσυντόνισαν την αγορά. Αιτία ήταν ότι η μη έγκαιρη προσαρμογή των FiTs οδήγησε σε έλλειμμα του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ και εν τέλει σε αναδρομικές μειώσεις τους (των “εγγυημένων” τιμών) σε λειτουργούντα  έργα, αλλά και σε επιβολή έκτακτων εισφορών (προκειμένου να ισοσκελιστεί ο Ειδικός Λογαριασμός ΑΠΕ).

Παράλληλα όμως με τις αναδρομικές μειώσεις, το αρμόδιο για την ενέργεια υπουργείο προχώρησε, ήδη από το 2012, σε  αναστολή της αδειοδοτικής διαδικασίας για νέα έργα φωτοβολταϊκών, αναστολή που διατηρήθηκε ως και τον Μάρτιο του 2014. Η άστοχη αυτή ενέργεια απορρύθμισε τελείως την αγορά, η οποία βρέθηκε την περίοδο 2014-2015 με εξαιρετικά χαμηλά FiTs και απουσία ώριμων αδειοδοτικά έργων. Η αναστολή αυτή όχι μόνο δεν συνέβαλε πρακτικά στη μείωση των ελλειμμάτων του Ειδικού Λογαριασμού ΑΠΕ (όπως αυθαίρετα ισχυρίζονται κάποιοι, αφού τα νέα συστήματα θα έμπαιναν με νέες χαμηλές ταρίφες), αλλά δυναμίτισε και τα θεμέλια της αγοράς, οδηγώντας χιλιάδες κόσμο στην ανεργία. Τα πολλά έργα της περιόδου 2012-2013 ήταν ουσιαστικά έργα που είχαν ωριμάσει αδειοδοτικά από παλιά και απλώς εκτελέστηκαν αυτή την περίοδο. Η τελευταία τριετία κατά την οποία πάγωσε η αδειοδοτική διαδικασία, δεν άφησε πίσω της ώριμα έργα, με αποτέλεσμα η αγορά να πρέπει να ξαναβρεί το ρυθμό της από την αρχή, έχοντας εν τω μεταξύ απωλέσει την εμπιστοσύνη των επενδυτών.

Μοναδική φωτεινή εξαίρεση αυτής της μαύρης τριετίας για τα φωτοβολταϊκά ήταν η υιοθέτηση (στην εκπνοή του 2014) μέτρων που προωθούν την αυτοπαραγωγή με ενεργειακό συμψηφισμό (net-metering), ένα μέτρο που άρχισε να εφαρμόζεται στην πράξη στα μέσα του 2015, όταν δηλαδή ξεκίνησαν τα capital controls, τα οποία αποτέλεσαν ακόμη έναν ανασταλτικό παράγοντα.

Εν τω μεταξύ βέβαια, η Γη δεν σταμάτησε να γυρίζει. Ενώ στην Ελλάδα βιώναμε μια πρωτόγνωρη κρίση, η διεθνής αγορά φωτοβολταϊκών συνέχισε να αναπτύσσεται με γοργούς ρυθμούς, ενώ σε πολιτικό επίπεδο η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ήδη από το 2014 τις νέες Κατευθυντήριες Γραμμές για την ενίσχυση των ΑΠΕ. Έτσι έχει πλέον διαμορφωθεί μια νέα κατάσταση στην οποία αναμένουμε τα εξής:

•Ένα νέο θεσμικό πλαίσιο υποστήριξης των εμπορικών φωτοβολταϊκών μεσαίας και μεγάλης κλίμακας, βασισμένο σε μηχανισμούς αγοράς (feed-in-premium και διαγωνιστικές διαδικασίες).

•Αυξανόμενη διείσδυση συστημάτων αυτοπαραγωγής, κυρίως στον οικιακό και μικρό εμπορικό τομέα.

•Έναρξη διείσδυσης συστημάτων αποθήκευσης (συσσωρευτές) σε συνδυασμό με φωτοβολταϊκά για αυτοπαραγωγή.

Όλα αυτά αναμένεται να αποτυπωθούν σε νομοθετικές ρυθμίσεις εντός του 2016, βάζοντας εκ νέου την αγορά σε κίνηση. Είναι σαφές πως, ιδιαίτερα στις μέρες μας, δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη χωρίς ένα ξεκάθαρο, σταθερό και με μακροχρόνια προοπτική θεσμικό πλαίσιο το οποίο να διασφαλίζει:

•τη βιωσιμότητα των επενδύσεων,

•τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, και

•την προστασία του περιβάλλοντος,

χτίζοντας εκ νέου την εμπιστοσύνη των επενδυτών και καθησυχάζοντας τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ως προς την επενδυτική σταθερότητα που αυτά δικαίως απαιτούν για να ενισχύσουν τις όποιες επενδυτικές πρωτοβουλίες. Χρειαζόμαστε εμπιστοσύνη και σταθερότητα, δύο παράγοντες που έλειψαν τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα με τις συνεχείς αρνητικές και αναδρομικές μεταβολές στο ισχύον θεσμικό πλαίσιο.

Ο επαναπροσδιορισμός του θεσμικού πλαισίου, θα κάνει εφικτό και τον στόχο του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών να καλύπτονται από φωτοβολταϊκά οι ανάγκες σε ηλεκτρική ενέργεια 1,5 εκατομμυρίου νοικοκυριών ως το 2020. Ο στόχος αυτός διασφαλίζει, όχι μόνο καθαρή ενέργεια, αλλά και καλύτερο περιβάλλον, περισσότερη απασχόληση, διατηρήσιμη ανάπτυξη και ένα βιώσιμο μέλλον.

--------------------------

* Ο Δρ. Σωτήρης Καπέλλος είναι Πρόεδρος του Συνδέσμου Εταιριών Φωτοβολταϊκών (ΣΕΦ)

(Το άρθρο περιλαμβάνεται στην έκδοση GREEK ENERGY 2016)