Γιατί η Ρωσία δεν θα κλείσει τη συμφωνία που θέλει για το φυσικό αέριο;

Όταν η Ρωσία διέκοψε την προμήθεια φυσικού αερίου προς την Ουκρανία τον Ιανουάριο του 2009, οι Ουκρανοί κάθισαν γρήγορα στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, καθώς οι επιπτώσεις από τη διακοπή λειτουργίας εργοστασίων και τα μπλακ άουτ απλώθηκαν σε όλη τη χώρα πιάνοντας μέρος και της Ανατολικής Ευρώπης, με αποτέλεσμα ορισμένοι κάτοικοι να αναγκαστούν να μαζέψουν καυσόξυλα για να ζεστάνουν τα σπίτια τους. Είχε πάρει στους Ουκρανούς λιγότερο από τρεις εβδομάδες για να υπογράψουν μια νέα συμφωνία με τη ρωσική Gazprom.

Τώρα η Gazprom έχει κλείσει και πάλι τις στρόφιγγες, ανακοινώνοντας προχθές ότι διακόπτει τη μεταφορά φυσικού αερίου στην Ουκρανία. Αυτή τη φορά, όμως, το Κίεβο φαίνεται λιγότερο πρόθυμο να συμβιβαστεί. Καταρχάς, είναι καλοκαίρι, και η Ουκρανία και οι γείτονές της έχουν επαρκή αποθέματα για να περάσουν τους καλοκαιρινούς μήνες οπότε η ζήτηση για φυσικό αέριο είναι χαμηλή.

Επιπλέον, η διαπραγματευτική δύναμη της Gazprom έχει "ξεθωριάσει" από το 2009, καθώς βασικοί Ευρωπαίοι πελάτες της ζητούν εκπτώσεις στις τιμές και αναζητούν άλλους προμηθευτές ενέργειας. Οι μισές από τις πωλήσεις φυσικού αερίου της Gazprom προς την Ευρωπαϊκή Ένωση ρέουν μέσω των ουκρανικών αγωγών και εάν η Μόσχα δεν μπορέσει να καταλήξει σε έναν συμβιβασμό με το Κίεβο, το μόνο που θα πετύχει είναι «να ενισχύσει την ιδέα στην Ευρώπη ότι θα πρέπει να διαφοροποιηθεί αναζητώντας πιο αξιόπιστους εταίρους», λέει ο Neil Shearing, επικεφαλής οικονομολόγος για τις αναδυόμενες αγορές της Capital Economics στο Λονδίνο. «Η Ρωσία έχει να χάσει περισσότερα από ό,τι πιστεύουν πολλοί».

Εξίσου σημαντικό είναι ότι οι Ουκρανοί έμαθαν από την τελευταία διαπραγμάτευση με την Gazprom ότι μια συμφωνία που γίνεται κάτω από πίεση μπορεί να έχει καταστροφικές συνέπειες. Η συμφωνία του 2009, που υπογράφηκε από την τότε πρωθυπουργό Yulia Tymoshenko, επέτρεψε στην Ουκρανία να πληρώσει σημαντικά μειωμένες τιμές στην Gazprom εκείνο το έτος. Αλλά η έκπτωση αυτή ήταν μόνο προσωρινή και βασίστηκε σε έναν τύπο που καθόριζε μια βασική τιμή πολύ υψηλότερη από αυτό που πλήρωναν οι δυτικοευρωπαίοι πελάτες της Gazprom. Διπλωματικά τηλεγραφήματα των ΗΠΑ που δημοσιοποίησε αργότερα το WikiLeaks αποκάλυπταν δηλώσεις στελέχους της Παγκόσμιας Τράπεζας που έλεγε ότι η Ρωσία πέτυχε «μεγάλη συμφωνία. Οι τιμές του φυσικού αερίου που έπαιρνε η Ουκρανία ήταν 10% υψηλότερες από ό,τι της Γερμανίας, ενώ η πρώτη έπαιρνε τα μισά από όσα θα έπρεπε για τη δυνατότητα μεταφοράς» μέσω των αγωγών της.

Η συμφωνία απαιτούσε επίσης από τους Ουκρανούς να πληρώνουν για μια καθορισμένη ποσότητα αερίου, ακόμη και αν δεν τη χρησιμοποιούν. Η ποσότητα φυσικού αερίου που καθοριζόταν από τη λεγόμενη ρήτρα take-or-pay ήταν πολύ μεγαλύτερη από αυτή που χρειαζόταν η Ουκρανία, λέει ο αναλυτής James Henderson του Κέντρου Ενεργειακών Σπουδών της Οξφόρδης και ως εκ τούτου, το Κίεβο βρέθηκε να χρωστά περίπου 18 δισ. δολάρια στη Μόσχα. Από την άλλη ισχύει επίσης ότι η Ουκρανία δεν έχει πληρώσει για μεγάλες ποσότητες αερίου που έχει χρησιμοποιήσει.

Η Gazprom απαιτεί τώρα να γίνει προπληρωμή για μελλοντικές αποστολές αερίου στην Ουκρανία και έχει υποβάλει αίτημα διαιτησίας στη Στοκχόλμη ζητώντας το ποσό των 4,5 δισ. δολαρίων για να καλύψει αυτό που περιγράφει ως «χρόνια μη αποπληρωμή» από τον ουκρανικό όμιλο φυσικού αερίου Naftogaz.

Η Ουκρανία, με τη σειρά της, έχει υποβάλει αίτημα διαιτησίας ζητώντας να απορριφθούν οι όροι της συμφωνίας του 2009. Η Gazprom απαιτεί προκαταβολές από της Naftogaz της τάξης των 385 δολαρίων ανά 1.000 κυβικά μέτρα φυσικού αερίου. Το ποσό είναι στο άνω άκρο του εύρους τιμών που καταβάλλονται από τους περισσότερους από τους Ευρωπαίους πελάτες της Gazprom. Αλλά αυτό που είναι ακόμα πιο ανησυχητικό για την Ουκρανία είναι ότι η συμφωνία του 2009 επιτρέπει στην Gazprom να αυξήσει την τιμή αυτή έως και τα 485 δολάρια ανά 1.000 κυβικά μέτρα, ανά πάσα στιγμή, από τώρα μέχρι το 2019.

Οι υποθέσεις διαιτησίας είναι «εξαιρετικά περίπλοκες» και δεν αναμένεται να διευθετηθούν γρήγορα, λέει ο Henderson. Αυτό σημαίνει ότι το Κίεβο και η Μόσχα είναι πιθανό να επιτύχουν κάποιου είδους διακανονισμό για να αποφύγουν ολέθριες συνέπειες, όταν ο καιρός κρυώσει. Προς το παρόν, η Gazprom εξακολουθεί να στέλνει αρκετό φυσικό αέριο μέσω των ουκρανικών αγωγών ούτως ώστε να ανταποκριθεί στις υποχρεώσεις της προς τους πελάτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η Ουκρανία μάλλον δεν αγγίξει αυτό το αέριο, από φόβο μήπως θεωρηθεί ότι «κλέβει αέριο από τους Ευρωπαίους φίλους της» λέει ο Henderson. Αλλά αν δεν υπάρχει συμφωνία έως το χειμώνα, «ο κίνδυνος η Ουκρανία να πάρει φυσικό αέριο από τους αγωγούς αυξάνεται σημαντικά».

Η Ρωσία μπορεί να απαντήσει όπως έπραξε το 2009, διακόπτοντας απλά τη ροή μέσω των ουκρανικών αγωγών. Αλλά με την οικονομία της Ρωσίας να κλονίζεται ολοένα περισσότερο, αυτό είναι ένα σενάριο που η Μόσχα θέλει να αποφύγει, λέει ο Shearing της Capital Economics. Και ενώ η Ρωσία προσπαθεί να αντισταθμίσει την έκθεσή της στην ευρωπαϊκή αγορά με μια κινεζική συμφωνία φυσικού αερίου, οι πωλήσεις στην Κίνα είναι σχεδόν απίθανο να αποφέρουν τα πλούσια ανταλλάγματα που απολαμβάνει εδώ και καιρό στην Ευρώπη η Gazprom. Αν η Gazprom δεν κάνει μια συμφωνία με την Ουκρανία, λέει ο Shearing, «η Ρωσία θα μπορούσε να είναι ο μεγάλος χαμένος».

(Bloomberg Businessweek, capital.gr)