Η πολιτική για νέες μονάδες εισαγωγής ορυκτού αερίου και η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής

Η πολιτική της Ελλάδας για την εγκατάσταση ΑΣΦΑ για εισαγωγές ορυκτού αερίου

Από το 2019 προωθείται συνεχώς η ιδέα να καταστεί η Ελλάδα «ενεργειακός κόμβος για την ανατολική Μεσόγειο», παράγοντας και εισάγοντας ορυκτά καύσιμα, τα οποία θα διοχετεύονται σε χώρες της ανατολικής και κεντρικής Ευρώπης (και εν μέρει στην Ιταλία μέσω του υπάρχοντος αγωγού TAP-Τransadriatic Pipeline). Παρ’ ότι η χώρα μας έχει δεσμευθεί να μειώσει τις εκπομπές ρύπων Αερίων του Θερμοκηπίου (ΑτΘ), μία πτυχή που συχνά παραγνωρίζεται όταν διαφημίζονται τα παραπάνω σχέδια είναι η συμβολή τους στις εκπομπές (ΑτΘ).

Στην Ελλάδα σήμερα λειτουργούν δύο ΑΣΦΑ. Η μονάδα ΑΣΦΑ Αλεξανδρούπολης έχει ήδη τεθεί σε λειτουργία, όντας η δεύτερη της χώρας μετά από εκείνην της Ρεβυθούσας (και πρώτη πλωτή), η οποία τέθηκε σε λειτουργία το 2000. Από το 2019 άλλες τρεις μονάδες έχουν ενταχθεί στον εθνικό σχεδιασμό (‘Διώρυγα’ στους Αγίους Θεοδώρους Κορίνθου, ‘Aργώ’ στη Μαγνησία –η οποία όμως προσφάτως απορρίφθηκε- και ‘Θεσσαλονίκη’). Εκτός της μονάδας της Ρεβυθούσας, οι μονάδες αυτές δεν αφορούν στην κάλυψη εγχώριας ζήτησης, αλλά έχουν αμιγώς εξαγωγικό σκοπό και συνεπώς εμπορικό-κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, τα λειτουργούντα ΑΣΦΑ σε συνδυασμό με τους ήδη υπάρχοντες αγωγούς ορυκτού αερίου υπερκαλύπτουν την εγχώρια σημερινή και προβλεπόμενη μειούμενη μελλοντική ζήτηση ορυκτού αερίου. Ακόμη, τα λειτουργούντα ΑΣΦΑ έχουν λάβει ισχυρή κρατική οικονομική ενίσχυση, που ξεπερνάει το 50% και για κάποια από τα σχεδιαζόμενα έχει απαιτηθεί κρατική ενίσχυση. 

Αν υποθέσουμε ότι οι νέες μονάδες εισαγωγής αερίου θα αρχίσουν τη λειτουργία τους ως το 2030 (περίπου όπως διαμηνύεται), προκύπτουν αβίαστα δύο ερωτήματα:
α) Ενόψει του στόχου ουδετερότητας -τόσο του Ενωσιακού όσο και του Ελληνικού Κλιματικού Νόμου- βοηθούν ή όχι στην επίτευξη του διπλού αυτού στόχου μέχρι το 2050 οι νέες μονάδες σε συνδυασμό με τις υπάρχουσες;

β) Κατά πόσο δικαιολογείται η επιδότηση από κρατικά ή ευρωπαϊκά κονδύλια ή/και εγγυήσεις;

Έτσι αξίζει να εκτιμήσουμε τις εκπομπές ΑτΘ που θα μπορούσαν να προκαλέσουν μέχρι το 2050, όταν θα πρέπει η χώρα μας και όλη η Ευρώπη να έχουν επιτύχει την κλιματική ουδετερότητα, δηλαδή τον εκμηδενισμό των «καθαρών» εκπομπών αερίων φαινομένου θερμοκηπίου (ΑτΘ). 

Επίπεδα ρύπων Αερίων του Θερμοκηπίου

Για την Ελλάδα, οι εκτιμήσεις εξέλιξης των εκπομπών ΑτΘ σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο για το Κλίμα και την Ενέργεια [1] είναι για «καθαρές» εκπομπές 62,3 εκατομμύρια τόνους ισοδύναμου διοξειδίου του άνθρακα (MtCO₂e) το 2025, 41,9MtCO₂e το 2030, 32,5MtCO₂e το 2035, 21,1MtCO₂e το 2040, 11,8MtCO₂e το 2045 και 2,6MtCO₂e το 2050. Το 2024, οι πραγματικές εκπομπές της χώρας ήταν 68,8 MtCO₂e και οι «καθαρές» 64,3 MtCO₂e. Αντίστοιχα, το 2024 εκπέμφθηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση 2.970 MtCO₂e, ενώ εκτιμάται ότι οι ετήσιες εκπομπές ΑτΘ στην Ευρώπη συνολικώς θα ανέρχονται σε 1.802 εκατομμύρια τόνους το 2035, 1.465 εκατομμύρια το 2040, 1.225 το 2045 και 1.062 το 2050. Η λειτουργία των ΑΣΦΑ έχει διπλή συμμετοχή στην αύξηση εκπομπών ΑτΘ, τόσο από τη λειτουργία των εγκαταστάσεων τους, όσο και κυρίως από την καύση των ποσοτήτων ορυκτού αερίου που θα διανέμονται μέσω αυτών προς κατανάλωση σε τρίτες χώρες. 

Με βάση την ανάλυση που πραγματοποίησε για το ελληνικό γραφείο της Greenpeace η εταιρεία Face³ts, οι λειτουργούσες και οι σχεδιαζόμενες μονάδες ΑΣΦΑ (θα) προκαλούν πολύ υψηλά επίπεδα εκπομπών ΑτΘ [2]. Συγκεκριμένα, η λειτουργία των εγκαταστάσεων των πέντε ΑΣΦΑ θα προκαλούσε συνολικά εκπομπές μεταξύ 140,6 χιλιάδων έως 232,6 χιλιάδων τόνων CO₂e ετησίως με βάση το μέσο και το μέγιστο σενάριο χρήσης. Στις ποσότητες αυτές όμως πρέπει να προστεθούν και οι εκπομπές που θα προκληθούν κατά την καύση του αερίου που θα διακινηθεί μέσω αυτών ως τελική χρήση (σε κατοικίες, εργοστάσια κ.λ.π.), οι οποίες ανέρχονται σε ετήσια βάση σε 53,20 έως 73,7 εκατομμύρια τόνους CO₂e.

Σε βάθος εικοσαετίας -από το 2030 ως το 2050- οι εκπομπές από τη λειτουργία και την καύση των ποσοτήτων αερίου που διακινείται μέσω των πέντε ΑΣΦΑ θα ανέρχονταν μεταξύ 1.063,2 και 1.473,84 εκατομμυρίων τόνων ισοδύναμου CO₂  αντιστοίχως με βάση το μέσο και το μέγιστο σενάριο χρήσης ετησίως στη διάρκεια της εικοσαετίας [4]. 

Για να κατανοήσουμε την τάξη μεγέθους αυτών των ρύπων σύμφωνα με τα παραπάνω δεδομένα, κατά το πλέον ευνοϊκό για τις εταιρείες σενάριο της μέγιστης χρήσης των ΑΣΦΑ, αξίζει να συγκρίνουμε με τις ετήσιες εκπομπές Ελλάδας και Ευρώπης με χρονικά σημεία αναφοράς το 2024 (τελευταίων βεβαιωμένων στοιχείων), το 2030 και το 2050.