Αρνητικές τιμές ρεύματος: Γιατί η αγορά «κολλάει» στα -0,01 €/MWh – το ερώτημα των μικρών φωτοβολταϊκών παραγωγών

Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο στις τιμές της Αγοράς Επόμενης Ημέρας θέτει προς διερεύνηση μικροπαραγωγός φωτοβολταϊκού σταθμού, ζητώντας από τον Σύνδεσμο Φωτοβολταϊκών Ελλάδος (ΣΥΦΩΕΛ) να εξετάσει θεσμικά και τεχνικά τον τρόπο με τον οποίο διαμορφώνονται οι αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας.

Σύμφωνα με τα στοιχεία της HEnEx που επικαλείται ο παραγωγός, σε συγκεκριμένες περιόδους του καλοκαιριού η τιμή MCP διαμορφώθηκε επανειλημμένα στο -0,01 €/MWh, όχι ως μεμονωμένη ελάχιστη τιμή, αλλά για πολλές συνεχόμενες ώρες, κυρίως κατά το διάστημα υψηλής φωτοβολταϊκής παραγωγής. Το ίδιο μοτίβο, όπως αναφέρεται στην επιστολή, εμφανίστηκε σε δύο διαφορετικές εβδομάδες: από 29 Ιουλίου έως 2 Αυγούστου και από 12 έως 16 Αυγούστου.

Ο μικροπαραγωγός ξεκαθαρίζει ότι τα συγκεκριμένα στοιχεία δεν αποτελούν από μόνα τους απόδειξη χειραγώγησης της αγοράς. Θέτει, όμως, ένα κρίσιμο ερώτημα: εάν η επαναλαμβανόμενη διαμόρφωση ακριβώς στα -0,01 €/MWh αποτελεί φυσιολογικό αποτέλεσμα της προσφοράς και της ζήτησης ή εάν συγκεκριμένες πρακτικές προσφορών και οι κανόνες λειτουργίας της αγοράς οδηγούν συστηματικά σε αυτό το αποτέλεσμα.

Το παράδοξο των -0,01 €/MWh

Η ύπαρξη αρνητικών τιμών στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποτελεί από μόνη της παράδοξο. Σε περιόδους πολύ υψηλής παραγωγής από ΑΠΕ και χαμηλής ζήτησης είναι δυνατόν η τιμή να μηδενιστεί ή να περάσει σε αρνητικό έδαφος.

Το ερώτημα που θέτει ο παραγωγός είναι διαφορετικό: γιατί η τιμή επανέρχεται και παραμένει ακριβώς στο -0,01 €/MWh για πολλές συνεχόμενες ώρες και σε διαδοχικές ημέρες;

Όπως επισημαίνει, θα ανέμενε κανείς, ακόμη και σε συνθήκες υπερπροσφοράς, να παρατηρούνται μεταβολές που να αντανακλούν τις διακυμάνσεις της παραγωγής, της ζήτησης, των διασυνδέσεων και των προσφορών των συμμετεχόντων. Αντίθετα, στα διαγράμματα που επικαλείται εμφανίζεται μια ιδιαίτερα επίπεδη καμπύλη τιμών.

Αυτό ακριβώς είναι το στοιχείο που, κατά τον ίδιο, χρήζει εξήγησης με πραγματικά δεδομένα αγοράς και όχι απλώς με την επίκληση της αυξημένης παραγωγής φωτοβολταϊκών.

Δύο διαφορετικές εβδομάδες, ίδιο μοτίβο

Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην επιστολή δείχνουν δύο χαρακτηριστικές περιόδους.

Κατά το διάστημα 10-16 Αυγούστου, οι ελάχιστες τιμές ήταν:

• Δευτέρα 10/08: 0,00 €/MWh
• Τρίτη 11/08: 0,00 €/MWh
• Τετάρτη 12/08: -0,01 €/MWh
• Πέμπτη 13/08: -0,01 €/MWh
• Παρασκευή 14/08: -0,01 €/MWh
• Σάββατο 15/08: -0,01 €/MWh
• Κυριακή 16/08: -0,01 €/MWh

Ο παραγωγός υποστηρίζει ότι η αρνητική τιμή δεν εμφανίζεται απλώς ως ημερήσιο χαμηλό, αλλά παραμένει επί πολλές συνεχόμενες ώρες κατά τις ώρες υψηλής φωτοβολταϊκής παραγωγής.

Το ακόμη πιο ενδιαφέρον στοιχείο, σύμφωνα με την επιστολή, είναι ότι ανάλογη εικόνα είχε καταγραφεί μόλις δύο εβδομάδες νωρίτερα.

Στις 27 και 28 Ιουλίου οι ελάχιστες τιμές ήταν αντίστοιχα 8,44 και 1,95 €/MWh. Από τις 29 Ιουλίου έως και τις 2 Αυγούστου, όμως, η ελάχιστη τιμή ήταν κάθε ημέρα -0,01 €/MWh.

Έτσι διαμορφώνεται το μοτίβο που προκαλεί τα ερωτήματα:

Δευτέρα – Τρίτη: διαφορετικές τιμές → Τετάρτη – Κυριακή: -0,01 €/MWh.

Και το ίδιο μοτίβο επανεμφανίζεται δύο εβδομάδες αργότερα.

Δεν είναι το ένα λεπτό το πρόβλημα

Εκ πρώτης όψεως, η διαφορά μεταξύ 0,00 και -0,01 €/MWh φαίνεται σχεδόν αμελητέα.

Για έναν μικρό παραγωγό, όμως, το ζήτημα δεν περιορίζεται στη διαφορά του ενός λεπτού. Η κρίσιμη παράμετρος είναι το καθεστώς αποζημίωσης που συνδέεται με τη μηδενική ή αρνητική τιμή.

Ο παραγωγός επισημαίνει ότι, ανάλογα με το ισχύον καθεστώς, η μετάβαση από τη μηδενική στην αρνητική τιμή μπορεί να σημαίνει τη διαφορά μεταξύ αποζημιούμενης και μη αποζημιούμενης παραγωγής.

Σε μια κατάσταση όπου το φαινόμενο επαναλαμβάνεται για πολλές ώρες και πολλές ημέρες, η οικονομική επίπτωση μπορεί να αποκτήσει διαφορετική διάσταση για μια μικρή επενδυτική μονάδα.

Ο παραγωγός συνεχίζει να έχει κόστος

Το φωτοβολταϊκό πάρκο δεν παύει να έχει λειτουργικά και χρηματοοικονομικά έξοδα επειδή η χρηματιστηριακή τιμή περνά σε αρνητικό επίπεδο.

Στην επιστολή γίνεται αναφορά σε κόστος συντήρησης, ασφάλισης, monitoring, λειτουργίας, διαχείρισης και λοιπές υποχρεώσεις. Όταν η παραγωγή συνεχίζει να διοχετεύεται στην αγορά σε τιμή -0,01 €/MWh, ο παραγωγός υποστηρίζει ότι η οικονομική επιβάρυνση δεν εξαφανίζεται αλλά μεταφέρεται στον ίδιο.

Εδώ βρίσκεται και η ουσία του προβληματισμού: ποιος τελικά επωμίζεται το κόστος της διαχείρισης της περίσσειας ηλεκτρικής ενέργειας;

Το μεγάλο ερώτημα για τις περικοπές

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον όταν συγκρίνεται με την κατάσταση που αντιμετώπιζαν οι παραγωγοί τα προηγούμενα χρόνια.

Σε περιόδους υψηλής ηλιοφάνειας και αυξημένης παραγωγής ΑΠΕ, οι παραγωγοί φωτοβολταϊκών είχαν αντιμετωπίσει περικοπές ή αποσυνδέσεις, οι οποίες αποδίδονταν σε τεχνικούς περιορισμούς και στην ανάγκη διαχείρισης της παραγωγής του συστήματος.

Σήμερα, σύμφωνα με την καταγγελλόμενη εικόνα, σε αντίστοιχες ώρες υψηλής φωτοβολταϊκής παραγωγής τα πάρκα συνεχίζουν να λειτουργούν, ενώ η αγορά εμφανίζει επί πολλές ώρες αρνητική τιμή.

Το ερώτημα λοιπόν είναι διπλό:

Έχουν βελτιωθεί πράγματι οι τεχνικές δυνατότητες του συστήματος; Ή έχει αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο διαχειρίζεται πλέον η αγορά την περίσσεια παραγωγής;

Ο παραγωγός θεωρεί ότι η απάντηση πρέπει να προκύψει από συγκεκριμένα τεχνικά δεδομένα και όχι από υποθέσεις.

Από τις περικοπές στις αρνητικές τιμές;

Η επιστολή θέτει επί τάπητος ένα ακόμη πιο ουσιαστικό ενδεχόμενο: μέρος του προβλήματος που παλαιότερα αντιμετωπιζόταν μέσω περικοπών παραγωγής να αντιμετωπίζεται σήμερα μέσω της αγοράς και της διαμόρφωσης αρνητικών τιμών.

Δεν υποστηρίζεται ότι αυτό συμβαίνει κατ’ ανάγκη ή ότι συνιστά παράνομη πρακτική. Πρόκειται για ένα ερώτημα που, σύμφωνα με τον παραγωγό, πρέπει να απαντηθεί με στοιχεία.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται, το γεγονός ότι η αγορά μπορεί να «απορροφά» την παραγωγή μέσω αρνητικών τιμών αντί μέσω περικοπών δεν αποτελεί από μόνο του επαρκή απάντηση. Αντίθετα, γεννά το ερώτημα για το ποιος τελικά πληρώνει το κόστος αυτής της επιλογής.

Τι πρέπει να ελεγχθεί στις προσφορές

Ο μικροπαραγωγός ζητά να εξεταστούν αναλυτικά οι προσφορές αγοράς και πώλησης ανά 15λεπτη MTU στις επίμαχες ώρες.

Συγκεκριμένα, ζητά να διερευνηθεί:

1. Οι προσφορές αγοράς και πώλησης ανά 15λεπτη MTU κατά τις συγκεκριμένες ώρες.

2. Η καμπύλη προσφοράς και ζήτησης που οδήγησε στην εκκαθάριση στα −0,01 €/MWh.

3. Ποια κατηγορία παραγωγών υποβάλλει προσφορές που οδηγούν στην εκκαθάριση σε −0,01 €/MWh.

4. Γιατί η τιμή παραμένει επί πολλές συνεχόμενες MTU ακριβώς στο −0,01 €/MWh και όχι σε διαφορετικές αρνητικές ή μηδενικές τιμές.

5. Εάν η συγκεκριμένη συμπεριφορά προκύπτει από τις πραγματικές συνθήκες προσφοράς και ζήτησης ή από συγκεκριμένη στρατηγική υποβολής προσφορών.

6. Εάν υπάρχει σχέση μεταξύ της συγκεκριμένης πρακτικής και του τρόπου με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι προσφορές στην Αγορά Επόμενης Ημέρας.

7. Γιατί, ενώ κατά τα προηγούμενα έτη η υψηλή παραγωγή ΑΠΕ οδηγούσε σε εκτεταμένες περικοπές για λόγους δικτύου, σήμερα, με αντίστοιχα υψηλή παραγωγή, η αγορά φαίνεται να απορροφά την παραγωγή μέσω πολύ χαμηλών ή αρνητικών τιμών.

Το τελευταίο ερώτημα θεωρεί ο μικροπαραγωγός ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό.

Ποιοι τελικά ωφελούνται;

Ένα ακόμη ερώτημα που θέτει η επιστολή αφορά την άλλη πλευρά της συναλλαγής.

Εάν η ηλεκτρική ενέργεια αγοράζεται σε μηδενική ή οριακά αρνητική τιμή, ενώ ο παραγωγός υφίσταται απώλεια εσόδων, είναι εύλογο να εξεταστεί ποιοι συμμετέχοντες ωφελούνται οικονομικά από αυτή την κατάσταση και ποια είναι η διαδρομή της ενέργειας μετά την αγορά της.

Και εδώ ο παραγωγός βάζει σαφείς αποστάσεις από οποιαδήποτε προκατασκευασμένη κατηγορία. Δηλώνει ότι δεν υποστηρίζει, χωρίς αποδεικτικά στοιχεία, την ύπαρξη παράνομης συμπαιγνίας μεταξύ επιχειρήσεων ή μεταξύ επιχειρήσεων και κρατικών φορέων.

Ζητά, αντίθετα, να υπάρξει έλεγχος και διαφάνεια.

Τι ζητείται από τον ΣΥΦΩΕΛ

Το αίτημα προς τον ΣΥΦΩΕΛ είναι να διερευνήσει εάν μπορεί να ζητήσει επίσημα από τους αρμόδιους φορείς τα αναλυτικά δεδομένα προσφορών και εκκαθάρισης για τις συγκεκριμένες ημέρες και ώρες.

Στόχος, όπως αναφέρεται, δεν είναι να υιοθετηθεί εξαρχής η άποψη του παραγωγού, αλλά να διαπιστωθεί με αντικειμενικό τρόπο πώς ακριβώς δημιουργείται το επαναλαμβανόμενο μοτίβο των -0,01 €/MWh.

Η θέση είναι ότι οι μικρομεσαίοι παραγωγοί δεν μπορούν να παραμένουν απλώς αποδέκτες των αποτελεσμάτων των κανόνων της αγοράς χωρίς να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα που εξηγούν αυτά τα αποτελέσματα.

Το ζήτημα ξεπερνά έναν μικρό παραγωγό

Παρότι η παρέμβαση προέρχεται από έναν μικροπαραγωγό, το ζήτημα που τίθεται αφορά ευρύτερα τη λειτουργία της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και τη θέση των μικρών επενδύσεων ΑΠΕ.

Η μετάβαση σε ένα σύστημα με ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή φωτοβολταϊκών σημαίνει ότι οι ώρες υψηλής ηλιακής παραγωγής θα αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τη διαμόρφωση των τιμών.

Επομένως, το ερώτημα δεν είναι μόνο τι συνέβη σε δύο συγκεκριμένες εβδομάδες. Είναι εάν το συγκεκριμένο μοτίβο μπορεί να επαναλαμβάνεται και ποιο θα είναι το οικονομικό αποτύπωμα για τους μικρούς παραγωγούς εάν καταστεί μόνιμο χαρακτηριστικό της αγοράς.

Τι δείχνουν τα στοιχεία – και τι δεν αποδεικνύουν

Τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στην επιστολή τεκμηριώνουν, σύμφωνα με τον συντάκτη της, την επανάληψη συγκεκριμένων αρνητικών τιμών στις επίμαχες ημέρες. Δεν παρέχουν, όμως, από μόνα τους τα αναλυτικά δεδομένα των προσφορών όλων των συμμετεχόντων, ούτε αποδεικνύουν τον λόγο για τον οποίο η τιμή κατέληξε ακριβώς στο -0,01 €/MWh.

Γι’ αυτό και το αίτημα επικεντρώνεται στη διερεύνηση και όχι στην προεξόφληση συμπερασμάτων.

Το ζητούμενο είναι να ανοίξουν τα δεδομένα: ποιοι πρόσφεραν, σε ποιες τιμές, με ποιες ποσότητες, πώς εκκαθαρίστηκε η αγορά και γιατί το τελικό αποτέλεσμα επαναλήφθηκε με τόσο μεγάλη ακρίβεια.

Το κρίσιμο τελικό ερώτημα

Η επανάληψη του μοτίβου 29/07-02/08 και 12/08-16/08, κατά τις ώρες υψηλής φωτοβολταϊκής παραγωγής, είναι το στοιχείο που ο μικροπαραγωγός θεωρεί ότι αξίζει να εξεταστεί σε βάθος.

Δεν ζητείται να θεωρηθεί εκ των προτέρων ότι υπάρχει χειραγώγηση.

Ζητείται να απαντηθεί ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα:

Είναι το -0,01 €/MWh ένα απολύτως φυσιολογικό αποτέλεσμα της προσφοράς και της ζήτησης ή υπάρχει συγκεκριμένος μηχανισμός προσφορών και λειτουργίας της αγοράς που οδηγεί συστηματικά σε αυτό το αποτέλεσμα;

Η απάντηση απαιτεί πραγματικά δεδομένα προσφορών και συναλλαγών, τεχνική ανάλυση και πλήρη διαφάνεια. Και για τους μικρούς παραγωγούς, το αποτέλεσμα δεν είναι θεωρητικό: αφορά άμεσα τα έσοδα, τη βιωσιμότητα των επενδύσεών τους και τελικά το ποιος επωμίζεται το κόστος της μετάβασης σε ένα ηλεκτρικό σύστημα με ολοένα μεγαλύτερη συμμετοχή ΑΠΕ.

(thessaliki.gr)