Χωροταξικό ΑΠΕ: Αρνητική παρακαταθήκη οι οριζόντιοι αποκλεισμοί, σύμφωνα με την αγορά – Νέος «κόφτης» για αιολικά – Χαλάρωση του κριτηρίου του αιολικού δυναμικού, βελτιώσεις σε μεταβατικές διατάξεις & repowering

Επιμέρους βελτιώσεις και χωρίς αλλαγές στις βασικές απαγορεύσεις για χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ, όπως είχε γράψει το energypress, καταγράφονται στο επίσημο πλέον καινούριο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Έτσι, όσον αφορά τα αιολικά, παραμένουν οι οριζόντιοι «κόφτες» των περιοχών με υψόμετρο πάνω από τα 1.200 μέτρα, των νησιών με έκταση κάτω των 300 τ.χλμ. και, πρακτικά, των Ζωνών Ειδικής Προστασίας (ΖΕΠ) για την ορνιθοπανίδα.

Από την άλλη πλευρά, τα νέα ηλιακά πάρκα «εξοστρακίζονται» συλλήβδην από τις δασικές εκτάσεις. Το ίδιο ισχύει και για όλο το δίκτυο Natura, σε αντίθεση μάλιστα με ό,τι ισχύει για όλες τις υπόλοιπες «πράσινες» τεχνολογίες.

Σχολιάζοντας τις παραπάνω βασικές κατευθύνσεις του νέου Χωροταξικού, παράγοντες της αγοράς σημειώνουν ότι η βασική παρενέργεια είναι πως περιορίζει δραστικά τις διαθέσιμες περιοχές για εγκατάσταση αιολικών και φωτοβολταϊκών, θέτοντας εν αμφιβόλω την περαιτέρω ανάπτυξη του κλάδου. Η κύρια ανησυχία είναι ότι το νέο χωροταξικό αντιμετωπίζει σε μεγάλο βαθμό τις ανάγκες της τρέχουσας φάσης ανάπτυξης, χωρίς να αφήνει επαρκές περιθώριο για την επόμενη ημέρα.

Όπως επισημαίνουν χαρακτηριστικά, η ενεργειακή μετάβαση δεν ολοκληρώνεται το 2030 - αντιθέτως, και τις επόμενες 10ετίες θα απαιτηθούν νέα «κύματα» επενδύσεων, με την προσθήκη σημαντικής ισχύος από αιολικά, φωτοβολταϊκά και άλλες τεχνολογίες. Το ερώτημα, επομένως, είναι πού θα χωροθετηθούν τα νέα αυτά έργα.

Οι ήδη περιορισμένες διαθέσιμες εκτάσεις, με την περαιτέρω διεύρυνση των περιοχών αποκλεισμού, μικραίνουν σημαντικά. Κι αυτό τη στιγμή που είναι δεδομένο πως οι ανάγκες για νέα πράσινη ισχύ αναμένεται να αυξηθούν. Έτσι, η ανησυχία δεν αφορά το υφιστάμενο pipeline έργων, αλλά τις επόμενες «γενιές» επενδύσεων. Και, όπως συμπληρώνουν χαρακτηριστικά οι ίδιες πηγές, όσο μικραίνει η διαθέσιμη γεωγραφική βάση, τόσο αυξάνεται ο κίνδυνος η ανάπτυξη των νέων ΑΠΕ να γίνει ακριβότερη, δυσκολότερη και περισσότερο συγκεντρωμένη σε λιγότερες περιοχές.

Θεσμικό «κλείδωμα»

Ενδεικτικό των περιορισμών είναι πως, σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ, οι τρεις παραπάνω οριζόντιες απαγορεύσεις αποκλείουν τουλάχιστον το 61% της χώρας από νέες επενδύσεις σε αιολικά, με τη μέση παραγωγικότητα των πάρκων να μειώνεται μάλιστα κατά 29%. Επίσης, με βάση τον ΣΕΦ, μόνο με την καθολική απαγόρευση ηλιακών μονάδων σε δασικές εκτάσεις, οι επενδυτές σε φωτοβολταϊκά πρέπει να βγάλουν εκτός των πλάνων τους το 56,3% της επικράτειας, χωρίς να συνυπολογιστούν οι υπόλοιποι «κόφτες».

Κανονικά, ένα αντεπιχείρημα στα παραπάνω είναι πως οι περιορισμοί μπορούν κάλλιστα να αναθεωρηθούν στην πορεία, αν όντως αποδειχθεί ότι τα «φίλτρα» ήταν δρακόντεια. Ένας αντίλογος όμως είναι πως η πολιτεία έχει αποδείξει πως έχει πολύ αργά αντανακλαστικά στην αναθεώρηση του Χωροταξικού – απόδειξη πως το προηγούμενο πλαίσιο χρονολογείται από το 2008.

Ακόμη πιο αποθαρρυντικό όμως, όπως σημειώνουν πηγές του κλάδου, είναι πως το νέο πλαίσιο εισάγει τη λογική των καθολικών περιορισμών, οι οποίοι θα είναι πολιτικά δύσκολο να αναθεωρηθούν στην πορεία. Κι αυτό γιατί μία ενδεχόμενη προσπάθεια χαλάρωσής τους είναι σχεδόν βέβαιο πως θα προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, με την κυβέρνηση που θα την επιχειρήσει να κατηγορείται ότι υποχωρεί σε βάρος της περιβαλλοντικής προστασίας.

Με αυτή την έννοια, η αγορά φοβάται ότι οι σημερινές επιλογές δεν θα λειτουργήσουν απλώς ως περιορισμοί για τα επόμενα χρόνια, αλλά μπορεί να αποκτήσουν χαρακτήρα μακροχρόνιου θεσμικού «κλειδώματος». Δηλαδή, ακόμη και αν καταστεί αναγκαία η αξιοποίηση πρόσθετων εκτάσεων για νέα έργα, η αναθεώρηση του πλαισίου θα είναι πολιτικά πολύ πιο δύσκολη. Επομένως, πέρα από τη συρρίκνωση του διαθέσιμου χώρου, η φιλοσοφία που διαπνέει το νέο πλαίσιο περιορίζει από τώρα τη δυνατότητα της πολιτείας να το προσαρμόσει στις ανάγκες των επόμενων δεκαετιών.

Επιπλέον «ψαλίδι» στα αιολικά

Αξίζει να σημειωθεί ότι στο επίσημο κείμενο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου έχει προστεθεί ένας ακόμη περιορισμός σε σχέση με την εκδοχή που είχε τεθεί σε δημόσια διαβούλευση, διευρύνοντας περαιτέρω το πεδίο των περιοχών στις οποίες δεν μπορούν να αναπτυχθούν νέα αιολικά έργα. Ειδικότερα, η απαγόρευση δεν περιορίζεται πλέον στις περιοχές της κατηγορίας Α του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό, αλλά επεκτείνεται και στις περιοχές της κατηγορίας Β, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως «Αναπτυγμένες Περιοχές». Η συγκεκριμένη κατηγορία περιλαμβάνει συνολικά 84 Δημοτικές Ενότητες σε όλη τη χώρα.

Σύμφωνα με την αγορά, η προσθήκη αυτή αποτελεί ένα επιπλέον «ψαλίδι» στη γεωγραφική βάση πάνω στην οποία μπορούν να αναζητηθούν νέες επενδύσεις αιολικής ενέργειας. Και αυτό γιατί, όπως είναι φυσικό, ο νέος περιορισμός λειτουργεί σωρευτικά με τις υπόλοιπες απαγορεύσεις και «φίλτρα» του πλαισίου, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τις διαθέσιμες εναλλακτικές για τους επενδυτές.

Το αποτέλεσμα γίνεται ακόμη πιο χαρακτηριστικό στα νησιά. Ενώ το νέο πλαίσιο επιτρέπει καταρχήν την ανάπτυξη αιολικών σε νησιά με έκταση άνω των 300 τ.χλμ., εφόσον πληρούνται και οι υπόλοιπες προϋποθέσεις, η υπαγωγή συγκεκριμένων περιοχών στη δεύτερη κατηγορία του Χωροταξικού για τον Τουρισμό δημιουργεί πρόσθετους αποκλεισμούς. Ενδεικτικές είναι οι περιπτώσεις της Άνδρου και της Νάξου, όπου πλέον αποκλείονται Δημοτικές Ενότητες από νέα αιολικά.

Τροποποιήσεις προς τη θετική κατεύθυνση

Παρά τους σημαντικούς αστερίσκους, ο κλάδος των αιολικών εντοπίζει και ορισμένες βελτιώσεις στο τελικό κείμενο του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου. Μία από τις σημαντικότερες αφορά, όπως είχε γράψει το energypress, τη δυνατότητα αξιοποίησης θέσεων με υψηλό, τοπικά εντοπισμένο αιολικό δυναμικό, ακόμη κι αν η μέση ταχύτητα των ανέμων στην ευρύτερη Δημοτική Ενότητα είναι χαμηλός. Ειδικότερα, όταν το μέσο αιολικό δυναμικό μιας Δημοτικής Ενότητας δεν ξεπερνά τα 4 m/s, προβλέπεται κατ’ εξαίρεση η δυνατότητα εγκατάστασης αιολικού σταθμού, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση αποδεικνύεται δυναμικό άνω των 7,5 m/s.

Η πρόβλεψη αυτή θεωρείται σημαντική, καθώς επιτρέπει να αξιοποιούνται με πιο στοχευμένο τρόπο οι πραγματικά κατάλληλες θέσεις και να μην αποκλείεται συλλήβδην μια ολόκληρη περιοχή, επειδή το μέσο δυναμικό σε αυτήν είναι ανεπαρκές. Για την αγορά, πρόκειται για μια πιο ευέλικτη προσέγγιση, η οποία επιτρέπει να αξιολογείται η καταλληλότητα σε επίπεδο θέσεων.

Εξίσου θετική θεωρείται η τελική διατύπωση των μεταβατικών διατάξεων, η οποία περιορίζει τον κίνδυνο να επηρεαστούν επενδύσεις που έχουν ήδη προχωρήσει σημαντικά στην αδειοδοτική τους διαδικασία. Συγκεκριμένα, οι νέοι χωροταξικοί κανόνες δεν εφαρμόζονται σε έργα που είχαν ήδη αδειοδοτηθεί κατά την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου, αλλά ούτε και σε περιπτώσεις όπου ο φάκελος της Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων είχε λάβει έγκριση τυπικής πληρότητας έως και την ημέρα δημοσίευσης της σχετικής ΚΥΑ, δηλαδή έως χθες 19 Αυγούστου.

Τέλος, θετική αποτίμηση υπάρχει και για τη ρύθμιση που αφορά το repowering, δηλαδή τη ριζική ανανέωση και αναβάθμιση υφιστάμενων αιολικών σταθμών. Για έργα που λειτουργούν και είχαν χωροθετηθεί με βάση το προηγούμενο Ειδικό Χωροταξικό του 2008, προβλέπεται ότι, σε περίπτωση ριζικής ανανέωσης, οι σχετικές άδειες μπορούν να τροποποιούνται με βάση το καθεστώς που ίσχυε πριν από την έναρξη ισχύος του νέου πλαισίου. Με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται ότι παλαιότερα αιολικά πάρκα δεν θα βρεθούν αντιμέτωπα με νέους χωροταξικούς περιορισμούς στην περίπτωση αντικατάστασης του εξοπλισμού τους.