Νέα πρόσκληση του Horizon Europe για ενεργειακά έργα ύψους 131,5 εκατ. ευρώ – Οι πέντε τομείς της χρηματοδότησης

Άνοιξε η νέα πρόσκληση χρηματοδότησης στο πλαίσιο του Horizon Europe, βάσει της οποίας αναμένεται να διατεθούν 131,5 εκατ. ευρώ για ερευνητικά και καινοτόμα έργα που έχουν ως στόχο να βοηθήσουν την Ευρώπη να επιταχύνει την πράσινη και ψηφιακή της μετάβαση.

Ο νέος γύρος χρηματοδότησης αντανακλά τις ολοένα και πιο σύνθετες προκλήσεις που αντιμετωπίζει ο ευρωπαϊκός ενεργειακός τομέας. Καθώς οι τεχνολογίες ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ωριμάζουν, η ψηφιοποίηση εξαπλώνεται στα ενεργειακά συστήματα και αυξάνεται η πίεση για μείωση των εκπομπών, η Ευρωπαϊκή Ένωση στρέφεται ολοένα και περισσότερο στην ερευνητική συνεργασία για την ανάπτυξη και επίδειξη των λύσεων που απαιτούνται για ένα καθαρότερο και ασφαλέστερο ενεργειακό σύστημα.

Οι πέντε τομείς

Η πρόσκληση, η οποία παραμένει ανοιχτή έως την 1η Δεκεμβρίου 2026, καλύπτει πέντε διαφορετικούς τομείς, από τα βιώσιμα βιοκαύσιμα και τη γεωθερμική ενέργεια έως τα πλωτά φωτοβολταϊκά και την τεχνητή νοημοσύνη.

Μετατροπή της βιώσιμης βιομάζας σε ηλεκτρισμό και θερμότητα

Ένας από τους πέντε τομείς επικεντρώνεται στην επίδειξη της προμήθειας και μετατροπής στερεών βιοκαυσίμων σε υψηλής απόδοσης συμπαραγωγή ηλεκτρισμού και θερμότητας (CHP), με τη χρήση πλήρως βιώσιμων περιφερειακών αλυσίδων αξίας.

Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στην καλύτερη αξιοποίηση ανανεώσιμων βιολογικών πόρων για την παραγωγή τόσο ηλεκτρικής ενέργειας όσο και χρήσιμης θερμότητας. Συνδέοντας τοπικά διαθέσιμη βιώσιμη βιομάζα με τεχνολογίες αποδοτικής μετατροπής, τα έργα θα μπορούσαν να συμβάλουν στους στόχους της Ευρώπης για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και το κλίμα, ενισχύοντας παράλληλα την ενεργειακή ασφάλεια.

Η περιφερειακή διάσταση έχει επίσης ιδιαίτερη σημασία. Η ανάπτυξη αλυσίδων εφοδιασμού πιο κοντά στον τόπο παραγωγής και κατανάλωσης των πόρων θα μπορούσε να μειώσει την έκθεση στις διεθνείς ενεργειακές αγορές, στηρίζοντας παράλληλα την οικονομική δραστηριότητα στις τοπικές κοινωνίες.

Αναζήτηση για γεωθερμικό δυναμικό

Ο δεύτερος άξονας της πρόσκλησης στρέφεται στο υπέδαφος, εστιάζοντας στην αξιολόγηση των πόρων βαθιών ιζηματογενών και κρυσταλλικών ταμιευτήρων.

Η γεωθερμική ενέργεια έχει εδώ και καιρό αναγνωριστεί ως πηγή ανανεώσιμης και τοπικά διαθέσιμης θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, η ανάπτυξη βαθύτερων πόρων μπορεί να συνοδεύεται από σημαντική γεωλογική και οικονομική αβεβαιότητα. Η καλύτερη γνώση του τι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια θα μπορούσε να βοηθήσει τους επενδυτές να εντοπίσουν πολλά υποσχόμενες περιοχές και να μειώσουν τους κινδύνους που συνδέονται με την εξερεύνηση.

Τα έργα αναμένεται επίσης να εμπλέξουν τους πολίτες και τις τοπικές κοινωνίες, αντανακλώντας μια ευρύτερη στροφή της ευρωπαϊκής ενεργειακής πολιτικής προς την τοπική συμμετοχή.

Προσαρμογή της ηλιακής ενέργειας 

Η ηλιακή ενέργεια αποτελεί επίσης βασική προτεραιότητα, με την πρόσκληση να επιδιώκει βελτιωμένους σχεδιασμούς συστημάτων για καινοτόμες εφαρμογές φωτοβολταϊκών, ιδίως για αγροφωτοβολταϊκά και υπεράκτια ή παράκτια πλωτά φωτοβολταϊκά.

Και οι δύο προσεγγίσεις αντιμετωπίζουν μία από τις βασικές προκλήσεις που συνοδεύουν την ταχεία ανάπτυξη της ηλιακής ενέργειας στην Ευρώπη: τη διαθεσιμότητα γης.

Τα αγροφωτοβολταϊκά συστήματα συνδυάζουν την αγροτική δραστηριότητα με την παραγωγή ηλιακής ενέργειας, επιτρέποντας στη γη να εξυπηρετεί περισσότερες από μία χρήσεις. Τα πλωτά φωτοβολταϊκά, από την άλλη πλευρά, μεταφέρουν τις εγκαταστάσεις παραγωγής σε υδάτινες επιφάνειες, μειώνοντας δυνητικά τον ανταγωνισμό για τη χρήση γης και δημιουργώντας νέες δυνατότητες για την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας.

Μείωση του ρίσκου για τις τεχνολογίες ανανεώσιμων καυσίμων

Ο επόμενος πυλώνας δράσης αποσκοπεί στη μείωση του κινδύνου για τις τεχνολογίες ανανεώσιμων καυσίμων μέσω διακρατικών διαδικασιών προεμπορικής προμήθειας.

Στόχος είναι να ενθαρρυνθεί η ανάπτυξη βιομηχανικών αλυσίδων αξίας που μπορούν να προσφέρουν βιώσιμη, ασφαλή και ανταγωνιστική ενέργεια. Το πεδίο εφαρμογής εκτείνεται πέρα από τα ίδια τα ανανεώσιμα καύσιμα και περιλαμβάνει τομείς όπως οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα ενεργειακά συστήματα, τα ηλεκτρικά δίκτυα, η αποθήκευση ενέργειας, καθώς και η δέσμευση, αξιοποίηση και αποθήκευση άνθρακα.

Το ενεργειακό σύστημα της Ευρώπης γίνεται ολοένα πιο διασυνδεδεμένο και οι τεχνολογίες που αναπτύσσονται μεμονωμένα ενδέχεται να δυσκολευτούν να επιτύχουν την κλίμακα που απαιτείται για ευρεία εμπορική ανάπτυξη.

Φέρνοντας οργανισμούς από διαφορετικές χώρες σε συνεργασία πριν οι τεχνολογίες φτάσουν σε πλήρη εμπορική ωριμότητα, το πρόγραμμα επιδιώκει να μειώσει τους επενδυτικούς κινδύνους και να βοηθήσει πολλά υποσχόμενες λύσεις να περάσουν από το στάδιο της ανάπτυξης στην αγορά.

Η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται στον πυρήνα της ενέργειας

Ίσως το πιο ενδεικτικό σημάδι για το πόσο δραματικά αλλάζει ο ενεργειακός τομέας είναι ο πέμπτος θεματικός άξονας: η ανταλλαγή δεδομένων για την υποστήριξη της εκπαίδευσης και ανάπτυξης θεμελιωδών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης για την ενέργεια.

Η τεχνητή νοημοσύνη γίνεται ήδη ένα ολοένα και πιο σημαντικό εργαλείο σε τομείς όπως η πρόβλεψη, η διαχείριση των δικτύων και ο ενεργειακός σχεδιασμός. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα της τεχνητής νοημοσύνης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευσή της.

Τα νέα έργα αναμένεται, επομένως, να διερευνήσουν καινοτόμες προσεγγίσεις για την ανταλλαγή δεδομένων και να αναπτύξουν θεμελιώδη μοντέλα προσαρμοσμένα σε βασικές ενεργειακές εφαρμογές, ιδιαίτερα στον σχεδιασμό και τη λειτουργία των ηλεκτρικών δικτύων.

Αυτό θα μπορούσε να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς το ευρωπαϊκό ενεργειακό σύστημα γίνεται πιο αποκεντρωμένο και μεταβλητό. Η αύξηση της ηλιακής και αιολικής παραγωγής, των ηλεκτρικών οχημάτων, των αντλιών θερμότητας, των μπαταριών και της ευέλικτης ζήτησης δημιουργεί ένα σύστημα στο οποίο οι διαχειριστές πρέπει να επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες πληροφοριών και να λαμβάνουν αποφάσεις με μεγάλη ταχύτητα.

Καλύτερα δεδομένα και πιο εξελιγμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους διαχειριστές δικτύων να προβλέπουν τις αλλαγές, να βελτιστοποιούν τα δίκτυα και να ενσωματώνουν αυξανόμενες ποσότητες ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας.

 Από την έρευνα στον πραγματικό κόσμο

Συνολικά, οι πέντε θεματικοί άξονες αποτυπώνουν το εύρος της σημερινής ενεργειακής πρόκλησης για την Ευρώπη. Η μετάβαση δεν αφορά πλέον απλώς την κατασκευή περισσότερων μονάδων ανανεώσιμης παραγωγής. Περιλαμβάνει την εξεύρεση βιώσιμων πηγών θερμότητας και ηλεκτρικής ενέργειας, την καλύτερη αξιοποίηση της γης και των πόρων, την ανάπτυξη νέων καυσίμων, τον εκσυγχρονισμό των υποδομών και τη δημιουργία ψηφιακών συστημάτων ικανών να διαχειριστούν την αυξανόμενη πολυπλοκότητα.

Η τελευταία πρόσκληση του Horizon Europe αναδεικνύει επίσης τον εξελισσόμενο χαρακτήρα της ίδιας της ευρωπαϊκής χρηματοδότησης για την έρευνα. Οι προηγούμενες γενιές προγραμμάτων συνέβαλαν στην ανάπτυξη τεχνολογιών και επιστημονικών δυνατοτήτων. Σήμερα, από τα έργα απαιτείται ολοένα περισσότερο να αποδεικνύουν ότι οι καινοτομίες μπορούν να λειτουργήσουν σε πραγματικές συνθήκες και να συμβάλουν σε ευρύτερους οικονομικούς και κοινωνικούς στόχους.

Κατά τη διάρκεια των τελευταίων τεσσάρων δεκαετιών, προγράμματα όπως το Horizon έχουν υποστηρίξει χιλιάδες έργα, φέρνοντας σε συνεργασία πανεπιστήμια, ερευνητικά ιδρύματα, τεχνολογικές εταιρείες, ενεργειακές επιχειρήσεις και δημόσιους φορείς από όλη την Ευρώπη και πέρα από αυτήν.

Τα αποτελέσματα

Το αποτέλεσμα δεν περιορίζεται στην επιστημονική πρόοδο. Η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση της έρευνας έχει επίσης συμβάλει στη δημιουργία νέων εμπορικών ευκαιριών, στην ανάπτυξη εξειδικευμένων δεξιοτήτων και στη δημιουργία θέσεων εργασίας, επιτρέποντας παράλληλα σε οργανισμούς από διαφορετικούς κλάδους και χώρες να συνεργάζονται για την αντιμετώπιση προκλήσεων που συχνά θα ήταν δύσκολο να αντιμετωπιστούν μεμονωμένα.

Η τελική αξιολόγηση του Horizon 2020 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή — του προγράμματος ύψους 80 δισ. ευρώ που εφαρμόστηκε από το 2014 έως το 2020 και αποτέλεσε τον προκάτοχο του Horizon Europe — ανέδειξε τη συμβολή του προγράμματος σε σημαντικές επιστημονικές και τεχνολογικές εξελίξεις. Διαπίστωσε επίσης σημαντικό οικονομικό αντίκτυπο, εκτιμώντας ότι κάθε 1 ευρώ που επενδύθηκε απέφερε περίπου 5 ευρώ σε οφέλη.

Η νέα πρόσκληση συνεχίζει αυτή την παράδοση, όμως τα προβλήματα που καλείται να αντιμετωπίσει είναι ολοένα πιο σύνθετα.

Η προθεσμία της 1ης Δεκεμβρίου 2026 δίνει στους ερευνητές, τις επιχειρήσεις, τις κοινότητες και τους δημόσιους φορείς χρόνο να δημιουργήσουν συνεργασίες και να αναπτύξουν προτάσεις. Εάν τα έργα που θα προκύψουν από την πρόσκληση επιτύχουν τον ίδιο τύπο επιστημονικού, οικονομικού και κοινωνικού αντίκτυπου που αποδίδεται στα προηγούμενα προγράμματα Horizon, η επένδυση θα μπορούσε να συμβάλει στη μετατροπή των σημερινών αναδυόμενων τεχνολογιών σε πρακτικά και καθημερινά στοιχεία του ενεργειακού συστήματος της Ευρώπης.