Γιάννης Ελαφρός: Μικρά τα βήματα για το κλίμα

Μικρές αποφάσεις για ένα μεγάλο πρόβλημα. Καθώς η πορεία υπερθέρμανσης του πλανήτη εξελίσσεται ταχύτερα και πολύ πιο ανησυχητικά απ’ όσο είχαν υπολογίσει τα επικρατέστερα σενάρια και ενώ η κλιματική αλλαγή δείχνει ήδη τα δόντια της, τα ισχυρότερα κράτη της Γης αποδεικνύονται στην πλειονότητά τους αιχμάλωτα της λογικής του κέρδους και μιας ενεργοβόρας ανάπτυξης. Χρειάστηκαν 18 διεθνείς συναντήσεις του ΟΗΕ για την κλιματική αλλαγή, με την τελευταία με τη συμμετοχή 190 χωρών να γίνεται στην Ντόχα του Κατάρ (που κάθε άλλο παρά φημίζεται για τις περιβαλλοντικές του επιδόσεις) για να συμφωνηθεί το ελάχιστο: μια παράταση ισχύος του Πρωτοκόλλου του Κιότο (το οποίο εκπνέει στις 31 Δεκεμβρίου φέτος) για άλλα οκτώ χρόνια, μέχρι το 2020, αντί για μια νέα διεθνή δεσμευτική συμφωνία. Ταυτόχρονα, αφού συμφώνησαν ότι διαφωνούν, αποφάσισαν να συνεχίσουν τις προσπάθειες για εξεύρεση λύσης μέχρι το 2015. Τέλος καλούτσικο, όλα καλά; Οχι βέβαια!

Ποιους αφορά

Καταρχήν, η επέκταση ισχύος του Πρωτοκόλλου του Κιότο και των δεσμεύσεών του αφορά χώρες που εκπέμπουν σήμερα μόλις το 15% των παγκόσμιων εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο κ.λπ.). Πρόκειται για τα μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης, τη Νορβηγία, την Ελβετία, την Κροατία, την Ισλανδία, την Αυστραλία και μερικές ακόμα βιομηχανικές χώρες. Εξακολουθούν δηλαδή να μη δεσμεύονται από το Πρωτόκολλο οι κολοσσοί των εκπομπών, όπως οι ΗΠΑ (παρά τις προσδοκίες που υπήρχαν ότι η προεδρία Ομπάμα θα έφερνε μια αλλαγή στην άρνηση Μπους), η Κίνα, η Ρωσία (συμμετείχε αρχικά και μετά αποχώρησε), ο Καναδάς και πλήθος αναπτυσσόμενων χωρών με μεγάλες πλέον εκπομπές αερίων. Η Ιαπωνία, που συμμετείχε στην πρώτη φάση του Πρωτοκόλλου, εμφανίζεται αρνητική σε μια παραπέρα επέκταση. Αρα, έτσι κι αλλιώς μιλάμε για μια περιορισμένη συμμετοχή, με αντίστοιχα αποτελέσματα, ακόμα κι αν οι στόχοι επιτευχθούν.Ποιοι είναι οι στόχοι για τους συμμετέχοντες; Μείωση κατά 18% των εκπομπών μέχρι το 2020 σε σχέση με το έτος βάσης 1990. Η Ε.Ε. έχει θέσει ήδη στόχο για μείωση 20%, αλλά οι περιβαλλοντικές οργανώσεις και τα κινήματα πολιτών ζητούν αναβάθμισή του στο 30%. Το Πρωτόκολλο του Κιότο υποχρέωνε περίπου 35 βιομηχανικές χώρες να μειώσουν τις εκπομπές κατά μέσο όρο τουλάχιστον 5,2% κάτω από τα επίπεδα του 1990 την περίοδο 2008-2012. Ο στόχος αυτός αποδείχθηκε εξαιρετικά ανεπαρκής, καθώς είτε πιάστηκε στα χαρτιά, είτε ακυρώθηκε από τις μεγάλες εκπομπές άλλων χωρών. Το αποτέλεσμα; Οι παγκόσμιες εκπομπές αερίων που συμβάλλουν στην κλιματική αλλαγή αναμένεται να είναι φέτος 50% υψηλότερες από το 1990! Βλέποντας αυτά τα αποτελέσματα από αποφάσεις που είχαν σκορπίσει ενθουσιασμό, καταλαβαίνουμε γιατί το αποτέλεσμα της Συνόδου στην Ντόχα κρίνονται απογοητευτικά. Ενα πολύ αρνητικό σημείο της απόφασης είναι η μη συνολική απαγόρευση της δυνατότητας μεταφοράς ή χρήσης εικονικών δικαιωμάτων εκπομπής  («hot air»), γεγονός που δυναμιτίζει την αποτελεσματικότητα της παράτασης του Πρωτοκόλλου του Κιότο. Τι σημαίνει αυτό; Οτι χώρες που έχουν λάβει από το παρελθόν υπερβολικά πολλά δικαιώματα εκπομπής αερίων του θερμοκηπίου (κυρίως η Ρωσία αλλά και άλλες πρώην σοβιετικές δημοκρατίες), μπορούν να τα ρίξουν στην αγορά δικαιωμάτων εκπομπών, αδυνατίζοντας με αυτόν τον τρόπο την προσπάθεια για επενδύσεις εξοικονόμησης ενέργειας. Ετσι κι αλλιώς, το σύστημα εμπορίας ρύπων (και τα αντίστοιχα χρηματιστήρια!) έχουν επικριθεί ως μια προσπάθεια παράκαμψης των απευθείας στόχων μείωσης των εκπομπών, που τελικά ωφελεί τα βιομηχανικά κράτη.

Κενά στις αποζημιώσεις

Ακόμα, παρά το γεγονός ότι γίνεται μια αναφορά στην ανάγκη αποζημίωσης χωρών που έχουν «απώλειες και ζημιές» από την κλιματική αλλαγή δεν προχώρησε η διαδικασία για τον τρόπο που θα γίνει αυτό, ενώ τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια σε ετήσια βάση, για τα οποία είχε μιλήσει ο Μπαράκ Ομπάμα στην Κοπεγχάγη το 2009 εξακολουθούν να παραμένουν αόρατα. Δυστυχώς, στο περιβάλλον της παρατεταμένης οικονομικής συστημικής κρίσης και του οξύτατου ανταγωνισμού κρατών και κεφαλαίων το κλίμα και γενικότερα το περιβάλλον είναι... εκτός κλίματος.

(Καθημερινή, 15/12/2012)