Όσοι ρυπαίνουν, θα πρέπει να πληρώσουν

Όταν η ΒΡ και οι συνεργαζόμενες με αυτήν εταιρείες προκάλεσαν την ρύπανση στον Κόλπο του Μεξικού απ' την καταστροφή της πλωτής εξέδρας εξόρυξης πετρελαίου Deepwater Horizon, η οποία εξερράγη τον Απρίλιο του 2010, η κυβέρνηση των ΗΠΑ απαίτησε από την εταιρεία να χρηματοδοτήσει τον καθαρισμό της περιοχής, να αποζημιώσει όσους υπέστησαν ζημιές και να πληρώσει ένα μεγάλο χρηματικό ποσό για κακουργήματα σχετικά με τις παραβιάσεις που οδήγησαν στη ρύπανση.

Η ΒΡ συμφώνησε να πληρώσει 3.4 δις. ευρώ στο πλαίσιο εξωδικαστικού συμβιβασμού με τις ΗΠΑ. Είναι η μεγαλύτερη αποζημίωση που συμφωνήθηκε ποτέ στην Αμερική.  Οι ίδιοι κανόνες πρέπει να ισχύσουν σε όλες τις εταιρίες παγκοσμίως που δραστηριοποιούνται σε χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου, ρυπαίνοντάς τις. Οι ρυπαντές πρέπει να πληρώσουν, είτε βρίσκονται στις πλούσιες, είτε στις φτωχές χώρες. Και οι μεγάλες εταιρείες θα πρέπει να αναλάβουν την ευθύνη των πράξεων τους.

Η Νιγηρία είναι το υπ' αριθμόν ένα παράδειγμα τέτοιας εταιρικής περιβαλλοντικής αυθαιρεσίας. Για πολλές δεκαετίες, μεγάλες πετρελαϊκές εταιρίες όπως η Shell, η ExxonMobil κι η Chevron παρήγαγαν πετρέλαιο στο Δέλτα του ποταμού Νίγηρα, σε ένα εύθραυστο οικοσύστημα με μεγάλη βιοποικιλότητα. Ή, μάλλον, αποτελούσε, καθότι αυτή η βιοποικιλότητα πήγε περίπατο όταν αυτές οι εταιρίες έφτασαν στην περιοχή, όπου ζουν περισσότεροι από 30 εκατ. Νιγηριανοί.

Πριν από 20 χρόνια η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης και των Φυσικών Πόρων κατέταξε το Δέλτα του Νίγηρα ως μια περιοχή με υψηλή βιοποικιλότητα υδρόβιας και παράκτιας πανίδας και χλωρίδας και την βαθμολόγησε υψηλά σε κλίμακα προτεραιότητας για την προστασία της.

Όμως για πολλές δεκαετίες οι πετρελαϊκές έχυσαν τόνους πετρελαίου στην περιοχή, χωρίς να αναλογιστούν τις επιπτώσεις στο φυσικό περιβάλλον και τις τοπικές κοινότητες που γίνονται όλο και πιο φτωχές. Σύμφωνα με μια εκτίμηση τα τελευταία 50 χρόνια έχουν χυθεί στο Δέλτα σχεδόν 10 εκατ. βαρέλια πετρέλαιο - διπλάσια ποσότητα σε σχέση με αυτή στον Κόλπο του Μεξικού απ' την καταστροφή του Deepwater Horizon.

Πέρσι, το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών για το Περιβάλλον (UNEP), ανακοίνωσε πως η περιβαλλοντική αποκατάσταση της γης των Ογκόνι, μιας εθνοτικής κοινότητας Νιγηριανών στο Δέλτα, θα μπορούσε να απαιτήσει την μεγαλύτερη και την πιο μακροχρόνια επιχείρηση καθαρισμού που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ. Παρά τις διαβεβαιώσεις για την διενέργεια μιας επιχείρησης καθαρισμού, η γη των Ογκόνι παραμένει περιβαλλοντικά αβέβαια, φτωχή και άρρωστη από τις παρεμβάσεις των πετρελαϊκών εταιρειών, αν και το UNEP διατύπωσε μια σειρά από ξεκάθαρες προτάσεις προκειμένου να επανέλθουν στο φυσιολογικό το πόσιμο νερό, το έδαφος και τα οικοσυστήματα, τα οποία έχουν μολυνθεί.

Οι κυβερνήσεις της υφηλίου διακήρυξαν πρόσφατα κατά τη περιβαλλοντική διάσκεψη στο Ρίο+20 την πρόθεση τους να υιοθετήσουν μια σειρά από Στόχους Αειφόρου Ανάπτυξης, οι οποιοι θα καθορίζουν τα όρια συμπεριφοράς των κυβερνήσεων και των επιχειρήσεων που ρυπαίνουν. Πολλές απ' τις εταιρίες αυτές, συμπεριλαμβανομένων των πετρελαϊκών, δήλωσαν πρόθυμες να ασπαστούν τους στόχους αυτους. Κι ο καθαρισμός του Δέλτα του Νίγηρα αποτελεί το πιο ισχυρό παράδειγμα μιας νέας εποχής υπευθυνότητας εκ μερους τους. Η Shell, η ExxonMobil κι η Chevron θα πρέπει να βγουν στο προσκήνιο και να χρηματοδοτήσουν τέτοιες προσπάθειες. Παράλληλα, δεν πρέπει να παραβλέπουμε και τις ευθύνες της ίδιας της κυβέρνησης της Νιγηρίας, αν και πολλοί Νιγηριανοί γερουσιαστές φαίνονται πρόθυμοι να θεσπίσουν αυστηρότερους νόμους για την δράση των πετρελαϊκών εταιριών.

Ο καθαρισμός του Δέλτα του Νίγηρα είναι μια ιδανική ευκαιρία για τη Νιγηρία, την πετρελαϊκή βιομηχανία και τη διεθνή κοινότητα να αποδείξουν από κοινού πως ξημερώνει μια νέα εποχή ευθύνης για όλους. Από εδώ και στο εξής η Αειφόρος Ανάπτυξη δεν θα πρέπει να αποτελεί ένα απλό σύνθημα, αλλά μια επιχειρησιακή προσέγγιση από όλες τις δυνάμεις της υφηλίου με θα έχει στόχο την βελτίωση της ζωής στον πλανήτη.

*Ο Τζέφρι Σακς είναι καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του The Earth Institute στο πανεπιστήμιο Κολούμπια.

(To Βήμα, 30/11/2012)