Κυκλική Οικονομία: η στιγμή να ανοίξουμε τον βηματισμό μας

Η κυκλική οικονομία όπως ανακοινώθηκε με την πρώτη δέσμη μέτρων από την ΕΕ το 2015 για το ‘κλείσιμο του κύκλου’, αλλά και όλο το κανονιστικό πλαίσιο που ακολούθησε για τη σταδιακή εφαρμογή της, δίνει ένα σαφές μήνυμα ότι η ΕΕ σταδιακά δημιουργεί και αναπτύσσει όλα τα μέσα εκείνα για να μετασχηματίσει την οικονομία της, ανοίγοντας τον δρόμο σε νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες και τονώνοντας την ανταγωνιστικότητα.

Η βέλτιστη διαχείριση των φυσικών πόρων με σεβασμό στο περιβάλλον, αποτελεί μία από τις βασικότερες προκλήσεις της εποχής και ταυτόχρονα βασικό πυλώνα της μεταστροφής σε μια κυκλική οικονομία. Η οικονομική δε αποδοτικότητα της χρήσης τους, στο πλαίσιο μιας βιώσιμης ανάπτυξης, με παράλληλη ενίσχυση της αναπτυξιακής δυναμικής, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την προστασία του περιβάλλοντος, αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την αντιμετώπιση της περιορισμένης πρόσβασης ή της εξάντλησης των πόρων και τη μείωση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.

Τα στοχευμένα μέτρα για την αλλαγή του κύκλου ζωής των προϊόντων αναδεικνύουν τη σαφή φιλοδοξία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να μεταμορφώσει την οικονομία της ΕΕ και να επιφέρει ουσιαστικά αποτελέσματα, προς όφελος του περιβάλλοντος και της αειφόρου ανάπτυξης. Οι πολιτικές και οι κατευθύνουσες της ΕΕ, συντείνουν προς την αλλαγή του υφιστάμενου παραγωγικού και καταναλωτικού μοντέλου, με θεσμοθέτηση προδιαγραφών σχεδιασμού των προϊόντων ώστε να διευκολύνεται η ανάκτηση και αξιοποίησή τους μετά το τέλος του κύκλου ζωής τους.

Στην κατεύθυνση αυτή, η μέγιστη δυνατή ανάκτηση ανακυκλώσιμων υλικών από τα απόβλητα με παράλληλη οργάνωση αποτελεσματικών συστημάτων διαλογής στην πηγή και η αξιοποίηση των υπολειμμάτων ανακύκλωσης στην ενεργειακή αξιοποίηση κατ’ εφαρμογή της ιεραρχίας διαχείρισης αποβλήτων, αποτελούν βασικές αρχές (και διεθνώς εφαρμοσμένες πρακτικές) στα επιτυχημένα, ανά τον κόσμο, συστήματα διαχείρισης αποβλήτων. Αποτελούν δε αρχές, που ο ΣΕΠΑΝ και το σύνολο των εταιρειών  μελών του, τα οποία ασκούν βιομηχανική δραστηριότητα στον τομέα της ανακύκλωσης και αξιοποίησης αποβλήτων, υποπροϊόντων και δευτερογενών πρώτων υλών στη χώρα, διαχρονικά πρεσβεύουν και σθεναρά υποστηρίζουν. Παράλληλα, αποτελούν τα βασικά συστατικά για την ουσιαστική μεταστροφή σε μια οικονομία που θα βασίζεται στην κυκλικότητα.

Στον αντίποδα των εξελισσόμενων πολιτικών και κατευθύνσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, στην Ελλάδα βιώνουμε τη σημαντική υστέρηση στη σύγχρονη ολοκληρωμένη διαχείριση αποβλήτων (η οποία στο πλήθος των περιπτώσεων είναι εξαρτημένη από την ταφή) και την αδυναμίας εφαρμογής διεθνώς αναγνωρισμένων πρακτικών και τεχνολογικών λύσεων, στο πλαίσιο μεταστροφής προς μια κυκλική οικονομία. Τα διαχρονικά υψηλά ποσοστά ταφής ~78-80%, ανεπεξέργαστων σε κάποιες περιπτώσεις υλικών και τα αντίστοιχα χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης (εδραιωμένα πλέον στο 17-20%) στη χώρα μας, υποδηλώνουν την αποτυχία του υφιστάμενου μοντέλου διαχείρισης η οποία στηρίζεται σε παρωχημένες πρακτικές με ελάχιστη  προστιθέμενη αξία στην κυκλικότητα.

Αποτελεί βασική πεποίθησή μας στον ΣΕΠΑΝ ότι, η μεταστροφή προς μια κυκλική οικονομία προϋποθέτει τον ενεργό ρόλο και την ουσιαστική συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα σε ένα νέο κυκλικό μοντέλο διαχείρισης, καθώς στις εγκαταστάσεις του λαμβάνει χώρα τόσο ο σχεδιασμός των προϊόντων όσο και η πραγματική ανακύκλωσή τους (σε κάποιες περιπτώσεις με ανάκτηση ενέργειας), ώστε να επανεισαχθούν στον κύκλο της παραγωγής και κατανάλωσης.

Παραταύτα, οι κατευθύνσεις και παρεμβάσεις της πολιτείας είναι ουσιώδους σημασίας τόσο για τη διαμόρφωση ενός πλαισίου αποτελεσματικής συνεργασίας με φορείς που ασκούν δραστηριότητες κυκλικής οικονομίας όσο και για τη θεσμοθέτηση κινήτρων και αντικινήτρων για την επίτευξη των επιμέρους στόχων.

Η οργάνωση αποτελεσματικών συστημάτων διαλογής στην πηγή και συλλογής αποβλήτων σε συνεργασία με φορείς της ιδιωτικής οικονομίας είναι αναγκαία προϋπόθεση για τη διασφάλιση της ποιότητας των υλικών που θα οδηγηθούν προς ανακύκλωση και συνεπώς τη μεγιστοποίηση των επιμέρους δεικτών ανάκτησης/ανακύκλωσης. Επιπρόσθετα, η καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής από τους υπόχρεους προγραμμάτων διευρυμένης ευθύνης παραγωγού θα διαθέσει επιπλέον πόρους, που  είναι αναγκαίοι για την αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων εναλλακτικής διαχείρισης.

Η θέσπιση μέτρων όπως η εφαρμογή υψηλού τέλους ταφής, (εφόσον η εφαρμογή είναι πραγματική και όχι πλασματική), θα αποτελέσει ισχυρό κίνητρο για την ουσιαστική διαλογή και ανάκτηση πολύτιμων υλικών, όπως αποδεικνύει άλλωστε η διεθνής εμπειρία. Τέλος, η απενοχοποίηση της ενεργειακής αξιοποίησης των υπολειμμάτων της ανακύκλωσης για τα οποία έχει εξαντληθεί η δυνατότητα ανάκτησης/ανακύκλωσης και η υιοθέτησή της ως λύση επιλογής, θα συμβάλει επίσης στην εκτροπή πόρων από την ταφή. Είναι δε άξιο αναφοράς ότι, οι χώρες που πρωτεύουν σε ποσοστά ανακύκλωσης και επαναχρησιμοποίησης είναι χώρες με υψηλά ποσοστά ενεργειακής αξιοποίησης υπολειμματικών αποβλήτων. Την ίδια στιγμή, η ενεργειακή αξιοποίηση υπολειμματικών αποβλήτων, αποτελεί και τον μόνο τρόπο επίτευξης του στόχου τελικής ταφής, όπως άλλωστε αποτυπώνεται και στον αναθεωρημένο ΕΣΔΑ.

Ο ΣΕΠΑΝ αξιοποιώντας την εμπειρία των μελών του από την πολυετή επιχειρηματική δραστηριοποίηση τους στον τομέα της βιομηχανίας ανακύκλωσης και ανάκτησης ενέργειας, συμβάλλει ουσιαστικά στη μεταφορά της γνώσης από τη θεωρία στην πράξη, καθώς η κυκλική οικονομία στην πράξη θα είναι ο καταλύτης της περαιτέρω ανάπτυξης για τη χώρα.

Είναι όμως και η ώρα, ως κοινωνία να προχωρήσουμε επιτέλους μπροστά, με ειλικρινή διάθεση να πράξουμε τα αυτονόητα και να αξιοποιήσουμε διαθέσιμες για χρόνια και εφαρμοσμένες αλλού λύσεις, με παράλληλη απαγκίστρωση από αποτυχημένες πρακτικές και ιδεοληψίες του παρελθόντος.

_______

Η Λένα Μπέλση είναι Πρόεδρος του ΣΕΠΑΝ.

Το άρθρο περιλαμβάνεται στον τόμο GREEK ENERGY 2024 που εξέδωσε για 13^η χρονιά το επιτελείο του energypress.